Netanyahu karşıtı partilerin parlamentoda 67 sandalyeye ulaşması, iktidarın el değiştirebileceği beklentilerini artırdı. Ancak bu durum, iktidarın kesin olarak değişeceğini garanti etmiyor. Zira Netanyahu karşıtı Yahudi partilerinin yalnızca 48 milletvekili bulunurken, iktidarın geleceğini belirleyen 19 sandalye, Filistinli seçmenlerin desteklediği Arap partilerinin elinde yer alıyor.
Cumhurbaşkanı Isaac Herzog'un, hükümeti kurmakla eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot'u görevlendirmesi, Netanyahu döneminin sona erebileceği fikrini güçlendirse de, parlamentodaki ideolojik ayrılıklar yeni hükümetin kurulumunda ciddi engeller teşkil ediyor. Ayrıca, Netanyahu'nun devam eden yolsuzluk davaları, Likud Partisi içindeki liderlik mücadelesi ve ABD Başkanı Donald Trump’ın Ortadoğu politikaları gibi faktörler, durumu daha da karmaşık hale getiriyor.
Bu bağlamda, İsrail'de tartışılan konu yalnızca başbakanlık koltuğuna kimin oturacağı değil; aynı zamanda Netanyahu'nun kurduğu siyasi düzenin ne ölçüde ayakta kalabileceği ve olası bir iktidar değişiminin bölgesel güç dengelerini nasıl etkileyeceğidir.
Netanyahu açısından seçimlerin ortaya koyduğu en dikkat çekici çelişki, liderliğini yaptığı Likud Partisi’nin 27 milletvekiliyle parlamentonun en büyük siyasi gücü olmasına rağmen hükümet kuracak çoğunluğa ulaşamamasıdır. Seçimlerin ardından Cumhurbaşkanı Herzog’a sunulan tavsiyelerde, 67 milletvekilinin Eisenkot'u, 46 milletvekilinin ise Netanyahu'yu desteklediği belirtiliyor. Böylece hükümeti kurma görevi Eisenkot'a verilirken, Netanyahu siyasi inisiyatifini kaybetmiş oldu.
Ancak İsrail’in koalisyon sistemi, seçimlerde çoğunluğu kaybeden bir liderin tamamen siyasi mücadeleden çekilmesini gerektirmiyor. Hükümeti kurmak için en az 61 milletvekilinin desteğine ihtiyaç duyan Eisenkot’un 28 günlük bir süresi bulunuyor; bu süre 14 gün daha uzatılabiliyor. Eğer muhalefet partileri arasında bir anlaşma sağlanamazsa, yeni hükümet kurma seçenekleri değerlendirilecek.
Siyasi tıkanıklığın devam etmesi durumunda yeniden seçim olasılığı gündeme gelebilir. Bu tür bir senaryo gerçekleşirse, Netanyahu, yeni hükümet göreve başlayıncaya kadar başbakanlık makamında kalmaya devam edebilir. Geçmişteki koalisyon krizlerini siyasi fırsata dönüştüren Netanyahu’nun, benzer bir stratejiyi tekrar uygulayabileceği yorumları da güçleniyor.
Dolayısıyla sandık sonuçları, Netanyahu’nun siyasi kariyerinin sona erdiğini değil, iktidarını koruma mücadelesinin daha zorlu bir aşamaya girdiğini göstermektedir. Seçim sonuçlarının en önemli siyasi mesajlarından biri de, İsrail vatandaşı Filistinlilerin parlamentodaki temsil gücünün hükümetin kaderini belirleyebilecek düzeye ulaşmış olmasıdır.
Arap partilerinin elde ettiği 19 sandalye, Netanyahu karşıtı Yahudi partilerinin 48 milletvekiliyle birleştiğinde 67 üyelik güçlü bir çoğunluk oluşturuyor. Ancak burada ortaya çıkan temel çelişki, İsrail siyaseti açısından önemli bir sorun teşkil etmektedir. Netanyahu'yu iktidardan düşürmek isteyen bazı muhalefet partileri, bu amaca ulaşmalarına yardımcı olabilecek Filistinli milletvekilleriyle koalisyon kurmaktan kaçınıyor.
Eisenkot'un seçim sürecinde Arap partilerine mesafeli durması, hükümet kurma çabalarının önündeki ideolojik engellerden biri haline geldi. Buna karşın, Demokratlar Partisi lideri Yair Golan, Arap milletvekilleriyle iş birliği yapma konusunda daha esnek bir yaklaşım sergiliyor. Filistinli partilerin Cumhurbaşkanı Herzog'a Eisenkot'u önermesi, Netanyahu döneminin sona ermesi için parlamenter sistem içinde rol almaya istekli olduklarını gösterdi.
Ancak bu desteğin hükümet oluşumunda yeterince karşılık bulmaması, Filistinli seçmenlerin İsrail siyasi yapısına olan güvenini daha da azaltabilir. İnsan hakları örgütleri, İsrail'in Filistinlilere yönelik uygulamalarını apartheid olarak tanımladığı bir ortamda yaşanan bu tartışma, yalnızca bir koalisyon sorunu olmaktan öte bir anlam taşıyor.
Asıl mesele, Filistinli vatandaşların oylarının parlamenter dengelerde belirleyici kabul edilmesine rağmen, siyasi iradelerinin hükümet kararlarında ne ölçüde yansıtılacağıdır. Bu çelişkinin çözülmemesi, İsrail'deki demokrasi tartışmalarını daha da derinleştirebilir.
ULTRA-ORTODOKSLARIN ASKERLİK MUAFİYETİ KOALİSYONU KİTLE İÇİNDE TARTIŞILIYOR
Eisenkot'un hükümet kurma çabalarında değerlendirebileceği bir diğer yol ise, Netanyahu'nun geleneksel müttefikleri olan ultra-Ortodoks Yahudi partileri Şas ve Birleşik Tevrat Yahudiliği'ni yanına almaktır. Bu iki partinin toplamda 13 milletvekili, Eisenkot'u destekleyen 48 üyelik Yahudi muhalefet bloğuna katıldığında, 61 sandalyelik çoğunluğun elde edilmesini sağlayabilir.
Ancak bu formülün uygulanmasının önündeki en büyük engel, Haredi gençlerin zorunlu askerlik hizmetinden muaf tutulması konusudur. Ultra-Ortodoks partiler, dini eğitim kurumlarında öğrenim gören gençlerin askerlikten muafiyetinin korunmasını ve dini okullara sağlanan kamu finansmanının güvence altına alınmasını talep ediyor. Eisenkot, seçim kampanyasında tüm vatandaşların askerlik veya ulusal hizmet yükümlülüğüne katılmasını temel bir siyasi taahhüt olarak belirtmişti.
Yair Golan da, ultra-Ortodoks gençlerin askerlik yapması, iş gücüne katılması ve laik yaşam biçimine saygı gösterilmesi gerektiği görüşünü savunuyor. İsrail Evimiz Partisi lideri Avigdor Liberman'ın dini partilerle uzlaşma konusunda daha açık bir tutum sergilemesi ise bu sorunu tek başına çözmeye yetmiyor.
Çünkü askerlik muafiyetinin devam etmesi, Eisenkot'un kendi seçmenlerine verdiği en temel sözlerden geri adım atması anlamına gelecektir. Dolayısıyla hükümet kurma müzakereleri, İsrail'deki laiklik, dini ayrıcalıklar, devlet kaynaklarının dağılımı ve askerlik yükümlülüğü konularında derin toplumsal ayrışmayı yeniden siyasi gündemin merkezine alıyor.
NETANYAHU'NUN SON KOZU: ULUSAL BİRLİK HÜKÜMETİ VE ERKEN SEÇİM
Netanyahu, hükümeti kurma görevini rakibine devretmiş olmasına rağmen, siyasi arenada dışarıda kalmamak amacıyla ulusal birlik hükümeti seçeneğini gündemde tutmaya devam ediyor. Netanyahu, hükümetin kurulmasında Likud'un yanı sıra Dini Siyonizm, Yahudi Gücü partileri ve ultra-Ortodoks grupların da yer almasını talep ediyor. Netanyahu, Arap partilerinin desteği ile oluşturulacak bir yönetimin ülkenin güvenliğine tehdit oluşturacağını öne sürüyor.
Bu durum, muhalefetin milliyetçi kesimini etkilemeyi ve Eisenkot’un seçeneklerini sınırlamayı amaçlıyor. Ancak, Eisenkot liderliğindeki Yaşar Partisi, Netanyahu’nun mevcut koalisyon ortaklarını koruyarak yeni bir hükümete katılma teklifini geri çevirdi. Muhalefetteki Likud milletvekilleri, Netanyahu’nun aşırı sağcı ortaklarıyla olan bağlarını koparıp daha geniş bir koalisyon oluşturma olasılığını da değerlendiriyor.
Diğer bir senaryo ise, Netanyahu ile Eisenkot arasında başbakanlığın sırayla paylaşılacağı bir hükümet kurulması. Ancak, Netanyahu’nun devam eden yargılamaları nedeniyle bakanlık görevleri üzerindeki hukuki engeller ve geçmişte yaşanan siyasi güvensizlik, bu ihtimali oldukça kırılgan hale getiriyor.
2020 yılında Benny Gantz ile yapılan rotasyon anlaşmasının bozulması, gelecekte benzer bir uzlaşmanın sağlanması açısından önemli bir örnek teşkil ediyor. Eisenkot’un hükümet kurma başarısızlığı ve diğer seçeneklerin tükendiği bir durumda, erken seçim ihtimali artış gösterebilir. Böyle bir durumda Netanyahu, görevdeki başbakan olarak siyasi mücadelesini sürdürebilir.
Ancak erken seçim, sağ kanadın yeniden çoğunluk kazanacağı anlamına gelmeyebilir; mevcut siyasi çıkmazın daha da derinleşmesine yol açabilir. Netanyahu'nun karşılaştığı en büyük tehdit, yıllardır süregelen yolsuzluk davalarıdır. Kamuoyunda 1000, 2000 ve 4000 numaralı dosyalar olarak bilinen davalarda Netanyahu, rüşvet, dolandırıcılık ve güveni kötüye kullanma suçlamalarıyla yargılanmaktadır.
4000 numaralı dosyada rüşvet suçlaması ile birlikte üç ayrı suçla karşı karşıya olan Netanyahu, diğer dosyalarda da dolandırıcılık ve güveni kötüye kullanma suçlamaları ile itham edilmektedir. İsrail yasalarına göre, rüşvet suçunun cezası 10 yıl hapis iken, diğer suçların cezası üç yıla kadar çıkabilmektedir.
Netanyahu, kendisine yöneltilen tüm suçlamaları reddederek, hakkındaki soruşturmaların siyasi motivasyonla yürütüldüğünü iddia ediyor. Haziran ayında 98 duruşmasının ardından tanıklık sürecini tamamlayan Netanyahu’nun yargılaması devam ederken, mahkeme diğer tanıkları dinlemekte ve soruşturma sürecinin usul işlemleri ile ilgili itirazları da değerlendirmektedir.
Son olarak, 5 Kasım'da soruşturma izinleri ve bazı usul işlemleri hakkında hükümetin hukuk danışmanının dinlenmesi olasılığı gündeme geldi. Netanyahu’nun Kasım 2025’te Cumhurbaşkanı Herzog’a yaptığı af başvurusu, hukuki baskının siyasi yönünü gözler önüne seriyor. Herzog, Nisan 2026’da hukuki uzlaşma imkanları tamamlanmadan af talebini gözden geçirmeyeceğini bildirmiştir.
Henüz kesinleşmiş bir mahkumiyet olmamasına rağmen, olası bir kararın kamu görevine etkisi, Netanyahu’nun siyasi geleceğini önemli ölçüde etkileyebilir. Netanyahu açısından iktidarı koruma mücadelesi, giderek hukuki geleceğiyle de iç içe geçiyor.
LIKUD’DA NETANYAHU SONRASI DÖNEM VE LİDERLİK MÜCADENESİ
Başbakanlık görevini kaybetme olasılığı, Likud içerisinde yeni bir dönemin başlaması için zemin oluşturabiliyor. 27 milletvekili ile seçimlerden birinci parti olarak çıkan Likud, Netanyahu’nun güçlü siyasi varlığı sayesinde uzun bir süre sağ, dini ve milliyetçi hareketleri tek çatı altında bir araya getirmeyi başardı.
Ancak, son yapılan seçimler bu ittifak modelinin parlamentoda yeterli çoğunluk sağlama kapasitesinin ciddi şekilde azaldığını ortaya koyuyor. Netanyahu’nun siyasi etkisi, bir yandan Likud seçmenlerini bir arada tutarken, diğer yandan merkez partilerle yeni koalisyonların kurulmasını zorlaştırıyor. Bu durum, parti içinde Netanyahu sonrası farklı ittifaklara yönelme arayışlarını gündeme getirebilir.
Diğer yandan, Likud içinde Netanyahu’nun yerini alabilecek güçlü ve üzerinde uzlaşılmış bir liderin henüz ortaya çıkmaması, mevcut liderin durumunu pekiştiriyor. Netanyahu’nun parti tabanındaki etkinliği, başbakanlığı kaybetmesi halinde bile siyasi mücadeleye devam etmesine olanak tanıyabilir. Fakat yolsuzluk iddialarının artması, hükümet kurma çabalarının başarısızlıkla sonuçlanması ve dini partilerle kurulan koalisyonların siyasi maliyetlerinin yükselmesi, partinin iç dengesini etkileyebilir.
İsrail’de sağ siyasetin geleceği açısından kritik olan nokta, Netanyahu’nun liderliğine dayanan siyasi sistemin yeni koşullara uyum sağlama kapasitesidir. Zira Netanyahu’nun iktidardan ayrılması, sadece bir başbakan değişikliğinden ibaret olmayıp, sağ siyasetin son otuz yıl boyunca temellendiği güç dinamiklerinin yeniden şekillenmesi anlamına gelebilir.
TRUMP’IN STRATEJİK HESABI: NETANYAHU MU, İSRAİL’DE İSTİKRAR MI?
Hükümet krizinin uluslararası boyutunda ise ABD Başkanı Donald Trump’ın Netanyahu ile olan siyasi ilişkisi gündeme geliyor. Trump’ın seçimler öncesinde Netanyahu’ya verdiği destek ve 28 Ekim’de Axios’a yaptığı açıklama, ulusal birlik hükümeti kurulması için müdahale edebileceğini belirtmesi, Washington’un İsrail’deki gelişmeleri dikkatle izlediğinin bir işareti.
Ancak Cumhurbaşkanı Herzog’un hükümet kurma görevini Eisenkot’a vermesi, Amerikan yönetiminin karşısına yeni bir stratejik alternatif çıkarmaktadır. İsrail Kanal 12 televizyonunun haberine göre, Trump’a yakın bazı çevreler, Eisenkot’un hızlı bir şekilde hükümet kurmasını ve ülkedeki siyasi belirsizliğin sona ermesini teşvik ediyor.
Öte yandan, Amerikalı yetkililerin koalisyon müzakerelerine doğrudan müdahale etmeye dair net bir karar almadıklarını ifade etmeleri, Washington’un henüz taraf değiştirdiği yönündeki yorumları sınırlıyor. Trump için Netanyahu ile olan uzun süreli kişisel ve siyasi ilişki önemli olsa da, Amerikan hükümetinin öncelikleri yalnızca İsrail Başbakanı’nın siyasi geleceği ile sınırlı değildir.
İran ile olan gerilimin yönetimi, Gazze’nin geleceği, Arap uluslarıyla ilişkilerin geliştirilmesi ve bölgesel güvenlik düzenlemelerinin devam ettirilmesi, Washington’un İsrail’de istikrarlı bir muhataba ihtiyaç duymasına yol açıyor. Netanyahu’nun aşırı sağcı koalisyon ortaklarının Filistin konusundaki sert tutumları, bazı Amerikan diplomatik çabalarının önünde engel teşkil edebilir.
Bu durum, Trump yönetiminin karşısındaki temel soruyu, Netanyahu’nun siyasi varlığının Amerikan stratejisine ne derecede katkı sağladığı şeklinde belirliyor. Ancak Washington’un etkisi ne kadar belirleyici olursa olsun, hükümetin geleceğini tayin edecek nihai faktör, Knesset’te oluşacak parlamenter çoğunluk olacak.
İsrail'deki iktidar mücadelesinin bölge açısından en önemli sonucu, kurulacak hükümetin İran, Gazze, Batı Şeria, Lübnan ve Suriye’ye dair izleyeceği politika olacak. Netanyahu, uzun bir süredir İran’ın nükleer kapasitesini ve bölgedeki askeri etkisini İsrail için birincil güvenlik tehdidi olarak değerlendiren sert bir strateji izlemekte.
Washington ile Tahran arasında olası diplomatik temasların değerlendirildiği, bunun yanı sıra askeri seçeneklerin de masada olduğu bir dönemde, İsrail’deki siyasi belirsizlik, bölgesel güvenlik hesaplarını daha karmaşık hale getiriyor. Ancak, eski Genelkurmay Başkanı Eisenkot’un başbakan olması, İran politikalarında köklü bir değişimin yaşanacağı anlamına gelmiyor.
Eisenkot’un askeri geçmişi ve güvenlik odaklı yaklaşımı, İsrail’in İran’a karşı caydırıcılık stratejisinin büyük ölçüde devam edeceğini düşündürüyor. Asıl farklılık, Washington ile iş birliğinin niteliği ve diplomatik seçeneklere tanınacak hareket alanında ortaya çıkabilir. Gazze ve Batı Şeria konularında da benzer bir süreklilik söz konusu olabilir.
Netanyahu’nun aşırı sağcı ortaklarının hükümet dışında kalması, belli politikalarda değişiklik yaratabilir ancak Filistinlilerin ulusal hakları, işgal altındaki toprakların geleceği ve Gazze’nin yönetimi konusundaki temel anlaşmazlıklar varlığını sürdürüyor. Diğer yandan, Netanyahu’nun olası erken seçim durumunda güvenlik konularını öne çıkararak sağ seçmenleri bir araya getirmeye çalışması, muhtemel siyasi senaryolar arasında yer alıyor.
İran veya Hizbullah ile yaşanabilecek yeni bir askeri tırmanmanın iç siyasette böyle bir etki doğurması mümkün görünse de bunun bilinçli bir seçim stratejisi olarak planlandığına dair doğrulanmış herhangi bir delil yok.
Bu nedenle, İsrail’deki siyasi krizin bölgesel çatışmalarla birleşmesi, sadece yeni hükümetin geleceğini değil, aynı zamanda Ortadoğu’da diplomatik çözümler arayışlarını da olumsuz etkileyebilecek önemli bir risk teşkil ediyor.
NETANYAHU DÖNEMİNİN SONU MU, İSRAİL’İN YAPISAL KRİZİNİN BAŞLANGICI MI?
27 Ekim seçimleri sonucunda ortaya çıkan tablo, Netanyahu’nun iktidarını kaybetme ihtimalinin yanı sıra, ülkenin siyasi ve toplumsal yapısındaki köklü sorunları daha görünür hale getirdi.
Seküler ve dini Yahudi topluluklar arasında askerlik ve devlet yönetimi konularında yaşanan anlaşmazlıklar, Filistinli vatandaşların siyasi temsilinde karşılaştıkları engeller, aşırı sağcı partilerin koalisyonlar üzerindeki etkisi ve yargı organları etrafında dönen tartışmalar, İsrail’in istikrarlı bir siyasi yapıyı tesis etme konusundaki zorluklarını ortaya koyuyor.
Bunlara ek olarak uluslararası düzeyde artan eleştiriler, Gazze’deki sivil kayıplar, Batı Şeria’daki yerleşim politikaları ve Siyonizmin modern İsrail siyasetindeki yeri hakkında yapılan tartışmalar da mevcut. Özellikle genç Yahudi toplulukları arasında İsrail devletinin politikalarına yönelik eleştirel bakış açıları ve İngiltere’de Yeşiller Partisi çerçevesinde Siyonizmin ırkçılıkla ilişkilendirilmesi konusundaki tartışmalar, İsrail’in uluslararası meşruiyeti konusunda farklı görüşlerin derinleştiğini gösteriyor.
Ancak Siyonizm ile ırkçılığın özdeşleştirilmesi, uluslararası alanda ortak bir değerlendirme olarak kabul edilmiyor; bu kavramların tarihsel ve siyasi bağlamları hakkında önemli farklılıklar mevcut.
NETANYAHU'NUN SİYASİ GELECEĞİ
Netanyahu’nun siyasi geleceği, bu sorunlardan bağımsız bir şekilde ele alınamaz. Eisenkot’un hükümeti kurması, Netanyahu’nun başbakanlık dönemini sona erdirebilir; ancak Likud üzerindeki etkisi veya İsrail’in güvenlik merkezli politikası ortadan kalkmış olmayacaktır. Hükümet kurma çabalarının başarısızlığı, Netanyahu’ya erken seçim aracılığıyla yeni bir şans tanıyabilir.
Yolsuzluk davalarındaki olası hukuki sonuçlar ise bu senaryoları yeniden şekillendirebilir. Dolayısıyla, İsrail’deki asıl hesaplaşma, Netanyahu’nun iktidardan ayrılıp ayrılmayacağı meselesinden daha derin bir soruya dayanıyor: Filistinlilerin eşit siyasi haklarının tanınmadığı, işgal politikalarının devam ettiği ve güvenlik kaygılarının demokratik temsili engellediği bir siyasi yapı, sadece lider değişikliği ile kendi krizini aşabilir mi?
Sandık, Netanyahu’nun çoğunluğunu elinden aldı; ancak İsrail’in geleceğini belirleyecek olan, yeni hükümetin kim tarafından kurulacağından ziyade, ülkenin uzun yıllardır çözüm bulamadığı bu yapısal sorunlarla nasıl başa çıkacağı olacaktır.
