Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) tarafından Gazze'de işlenen savaş suçları nedeniyle hakkında tutuklama emri bulunan İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, New York'taki Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu'nda kürsüye çıkmaya hazırlanıyor. Öte yandan, Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas, Washington yönetiminin vize engeli nedeniyle bu yıl da New York'a gidemeyecek.
ABD, BM Genel Kurulu'na katılmak isteyen Abbas'a geçtiğimiz yıl olduğu gibi bu yıl da vize vermedi. Bu sebeple, Abbas'ın etkinliğe video konferans yoluyla katılmasının beklendiği ifade ediliyor.
VİZE ENGELİ VE ABD'YE TEPKİ
1947 tarihli BM Merkez Anlaşması uyarınca, üye ve gözlemci devlet temsilcilerinin New York'a girişine yönelik olarak ABD'nin müdahale etmemesi gerektiği belirtiliyor. Ancak, ABD iki yıldır Abbas ve beraberindeki heyete vize vermeyerek bu yükümlülüğünü ihlal ediyor. Washington yönetimi, geçmişteki uygulamalarına benzer şekilde, Filistin heyetlerinin vizeleri ve geçiş izinleri üzerinde sıkı kısıtlamalar getiriyor.
Tarihsel olarak, 1988 yılında dönemin Filistin lideri Yasir Arafat'a BM Genel Kurulu'nda konuşması için vize verilmemişti. UCM, Netanyahu'yu açlık bir savaş aracı olarak kullanmak ve sivilleri hedef almakla suçlarken, aynı zamanda BM kürsüsünde yer bulmakta olan bir lider iken, ev sahibi olan ABD, meşru Filistin liderini bu fırsattan mahrum bırakıyor.
ABD'nin bu kararının, işgal altındaki Batı Şeria'da İsrail askerleri ve yerleşimcilerin Filistinlilere yönelik saldırılarını artırdığı bir dönemde gelmesi dikkat çekiyor.
NETANYAHU'NUN KONUŞMASI
İsrail, 1967 yılından bu yana Batı Şeria'yı işgal altında tutarken, son aylarda bu topraklardaki yasa dışı gasp faaliyetlerini artırdı. UCM, Gazze Şeridi'ndeki savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar gerekçesiyle Netanyahu ve eski Savunma Bakanı Yoav Gallant hakkında 21 Kasım 2024 tarihinde tutuklama emri çıkarmıştı.
Bu karar, Roma Statüsü'ne taraf olan 120'den fazla ülke için bağlayıcı bir yükümlülük taşıyor. Öte yandan, BM Genel Merkezi'nin ev sahibi olan ABD, UCM'ye taraf olmaması nedeniyle uluslararası yargı tarafından aranan bir şüpheliyi New York'ta ağırlıyor. Netanyahu, geçtiğimiz yıl olduğu gibi bu yıl da BM Genel Kurulu'nda konuşma yapacak.
Eylül 2025'teki toplantıda, Netanyahu kürsüye çıkarken birçok diplomatı salonu terk etmişti. Konuşma sırasında BM Genel Kurulu’nun büyük bölümü boş kaldı. Dışarıda ise İsrail'in Gazze'deki askeri operasyonlarına karşı çıkan protestocular Times Meydanı'nda bir araya gelerek Netanyahu'ya ve ülkesine karşı gösteri düzenledi.
Bu yıl da zirve süresince birçok ülkenin temsilcilerinin, Netanyahu’nun konuşması esnasında salonu terk ederek diplomatik bir boykot gerçekleştirmesi ve New York sokaklarında geniş çaplı gösteriler yapılması bekleniyor. Ayrıca, New York'taki çifte standart, Batılı ülkelerin sıkça vurguladığı kurallara dayalı uluslararası sistem iddialarını sorgulatıyor.
Ukrayna’daki durumla ilgili olarak Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin hakkında çıkarılan Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) kararını desteklemek için istihbarat paylaşımında bulunmaktan tutuklama baskısı uygulamaya kadar birçok mekanizmayı devreye sokan Batılı hükümetler ve ABD, Netanyahu söz konusu olduğunda UCM kararlarını desteklememekle suçlanıyor.
Uluslararası Af Örgütü ve İnsan Hakları İzleme Örgütü gibi sivil toplum kuruluşları, Netanyahu’nun UCM sanığı olarak yakalanması için birçok kez çağrı yapmıştır. UCM kararları, Roma Statüsü’ne taraf olan Batılı ülkelerin çifte standart uygulamaları nedeniyle sahada etkili olamıyor.
Netanyahu, ABD’ye yaptığı ziyaretlerde, mahkeme kararına rağmen Roma Statüsü’ne taraf olan Fransa, İtalya ve Yunanistan’ın hava sahalarını sorunsuz bir şekilde kullanmasına izin verdi; bu ülkeler UCM ile işbirliği yükümlülüklerini ihlal etti. Netanyahu’nun Nisan 2025’te Macaristan’a yapacağı ziyaret, dönemin Başbakanı Viktor Orban hükümetinin verdiği özel yakalanmama garantisiyle sağlanmıştı.
Bu arada, Netanyahu’nun BM Genel Kurulu için gerçekleştireceği ABD seyahatinde, uçağının New York’taki belediye başkanlığı görevini yürüten Zohran Mamdani’nin bulunduğu şehir yerine New Jersey’deki Newark Havalimanı’na iniş yapacağı bildirildi.
Mamdani, Netanyahu’nun eylül ayında BM Genel Kurulu toplantıları için New York’a gelmesi durumunda UCM’nin tutuklama kararını icra edip etmeyecekleri konusunda New York şehir yasalarının kendilerine tanıdığı yetkiler çerçevesinde hareket edeceklerini ancak bu amaçla kendi yasalarını oluşturmayacaklarını dile getirdi.
New York Belediye Başkanı, Netanyahu’nun yargılandığı yerin Lahey olduğunu belirterek, "O, UCM tarafından suçlanan bir savaş suçlusudur," ifadesini kullandı.
