Çin'in Devlet Başkanı Xi Jinping ile ABD'nin Başkanı Donald Trump arasında bu hafta Washington'da gerçekleştirilecek görüşmenin önemli gündem maddelerinden birinin Tayvan olduğu ifade ediliyor. Reuters'a bilgi veren kaynaklara göre Xi Jinping, Trump'tan ABD'nin Tayvan'a silah satışlarını durdurmasını talep edecek. Pekin, bu isteğini Washington ile Pekin arasında 1982 yılında imzalanan ortak bildiriyi referans alarak destekleyecek.
Xi’nin çarşamba günü Washington’a gelmesi bekleniyor ve resmi görüşmelerin perşembe günü yapılması planlanıyor. Cuma günü ise ABD Ulusal Arşivleri'ne bir ziyaret programı bulunuyor. 1982'de yayımlanan ortak bildiri, ABD ile Çin arasındaki Tayvan'a yönelik silah satışlarının geleceği hakkında önemli bir diplomatik belge olarak kabul ediliyor.
Bu belgede, ABD’nin Tayvan’a uzun vadeli silah satışları yapmayı amaçlamadığını belirttiği ve satışların zamanla kademeli olarak azaltılacağı ifade edilmektedir. Ancak Washington ile Pekin, bu belgenin anlamı konusunda farklı yorumlar geliştirmiştir. ABD yönetimleri, silah satışlarının azaltılmasını, Çin’in Tayvan sorununu barışçıl bir şekilde çözme çabalarıyla ilişkilendirmiştir. Öte yandan, Pekin, Washington’ın bu taahhüdünü ön plana çıkarmaktadır.
REAGAN DÖNEMİNDEN POLİTİKA NOTLARI
1982 yılında dönemin ABD Başkanı Ronald Reagan tarafından yayınlanan politika notlarında, Washington'ın silah satışlarını azaltma yaklaşımının, Çin’in Tayvan meselesini barışçıl bir yolla çözme politikasına bağlı olduğu belirtilmiştir.
Aynı dönemde Tayvan’a ilişkin “Altı Güvence” çerçevesinde, ABD’nin bu silah satışlarını sona erdirmek için herhangi bir tarih vermediği ve bu konuda Pekin ile önceden görüşmeyi kabul etmediği de açıklanmıştır. Bu nedenlerden ötürü, 1982 yılına ait belge, üzerinden geçen 44 yıla rağmen, Washington ve Pekin arasında farklı yorumlarla gündemde kalmaya devam etmektedir.
Reuters’a konuşan kaynaklar, Çin’in talebinin yalnızca gelecekteki silah satışlarını değil, aynı zamanda Tayvan’ın önceki dönemlerde ABD’den satın aldığı ve henüz teslim edilmeyen silahların sevkıyatının durdurulmasını da kapsadığını bildirmektedir. Xi'nin Trump’a, Tayvan'ın ABD-Çin ilişkilerindeki istikrarsızlığın temel nedeni olduğunu ve mevcut durumu değiştiren tarafın Taipei yönetimi olduğu yönünde savunmalar yapması beklenmektedir. Bu durum, Pekin’in siyasi duruşunu yansıtır. Ancak Tayvan yönetimi, Çin’in egemenlik iddialarını reddetmektedir.
ABD TAYVAN POLİTİKASINDA HASSAS DENGE
Çin Dışişleri Bakanlığı, ABD’nin Tayvan'a silah satışlarına karşı duruşunu tekrar ederek, Washington’ın 1982'deki ortak bildirilere ve Tayvan ile ilgili daha önce verdiği taahhütlere uymasının ikili ilişkilerin istikrarlı bir şekilde gelişmesi için gerekli olduğunu savundu. 1979 yılından bu yana Çin Halk Cumhuriyeti’ni diplomatik olarak tanıyan Washington, Tayvan ile resmi diplomatik ilişki kurmamaktadır.
Bununla birlikte, Washington, “Tek Çin politikası” kapsamında, Pekin’in Tayvan’ın Çin’in bir parçası olduğu iddiasını kabul ettiğini fakat bu görüşü kendi görüşü olarak benimsemediğini ifade etmektedir. 1979 tarihli Tayvan İlişkileri Yasası, Washington’un Tayvan’ın yeterli öz savunma kapasitesine sahip olabilmesi için gerekli savunma araçları ve hizmetleri sağlama konusundaki yasal çerçeveyi oluşturmaktadır.
Bu durum, ABD’nin Tayvan'a silah satışlarını Washington-Pekin ilişkilerinin en hassas konularından biri haline getirmektedir. Bu zirve, Tayvan’a yönelik milyarlarca dolarlık yeni silah satışlarının gündemde olduğu bir dönemde gerçekleşmektedir. Reuters’a göre Trump yönetimi, Aralık ayında Tayvan'a 11 milyar dolarlık bir silah satış paketini onayladı.
Ayrıca, 14 milyar dolarlık bir ikinci paketin onaylanması ise aylardır bekleniyor. Beyaz Saray’dan bir yetkili, Trump’ın bekleyen yeni silah satışları ile ilgili kararını kısa süre içerisinde vereceğini belirtirken, Trump’ın ilk döneminde Tayvan’a önceki ABD başkanlarından daha fazla silah satışı onayladığı ifade edilmiştir.
Ayrıca, Joe Biden’ın dört yıllık dönemindeki toplamdan daha yüksek bir miktar satışa onay verdiği bilgisi verilmiştir. Pekin, Tayvan’ı kendisine ait bir bölge olarak görmekte ve birleşme meselesinde güç kullanma seçeneğini tamamen ortadan kaldırmamıştır. Tayvan yönetimi ise bu egemenlik iddialarını reddederek, kendini ayrı bir varlık olarak tanımlamaktadır.
Son beş yıl içerisinde Çin ordusu, Tayvan çevresindeki askeri faaliyetlerini belirgin bir şekilde artırarak, savaş uçakları ve gemilerini ada çevresinde hemen hemen her gün bulundurmaktadır. Bu askeri tatbikatlar, bölgedeki gerçek mühimmat ve füze denemeleri ile de desteklenmektedir. Tüm bu faaliyetler, Washington’ın 1982 bildirisindeki silah satışları azaltma yorumunu yeniden tartışmaya açmaktadır.
Reuters’a göre, Washington ile Pekin arasındaki görüşmelerde Tayvan konusu başka dosyalarla bağlantılı olarak ele alınabilecektir. Kaynaklara göre, Çin, Tayvan'a yönelik silah satışları konusunda bir adım atılması durumunda, Batı Asya’daki savaş bağlamında İran üzerinde bir baskı sağlanabileceği mesajını vermiştir. Ancak taraflar arasında bu konuda bir anlaşma yapılıp yapılmadığı henüz belirsizliğini korumaktadır.
Xi ve Trump görüşmesi öncesi bazı Cumhuriyetçi Kongre üyeleri ise Washington’ın Tayvan politikasında herhangi bir değişiklik yapmaması gerektiği görüşündedir. Senato Dış İlişkiler Komitesinin Doğu Asya alt komitesinin Cumhuriyetçi Başkanı Pete Ricketts, Trump’ın Pekin’e Tayvan politikasının sabit olduğunu net bir şekilde iletmesi gerektiğini belirtmiştir.
Temsilciler Meclisi Çin Komitesi Başkanı Cumhuriyetçi John Moolenaar, Trump’a gönderdiği bir mektupta, Çin’in ABD’nin Tayvan’a silah satışlarına ve bölgedeki güvenlik iş birliğine yönelik itirazlarının kabul edilmemesi gerektiği fikrini ifade etmiştir. Tayvan Dışişleri Bakanlığı, ABD ile Çin arasındaki üst düzey temasları yakından takip ettiklerini ve Washington ile iletişimlerini sürdürdüklerini bildirmiştir.
Xi ile Trump’ın Tayvan konusunda somut bir uzlaşma sağlanıp sağlanamayacağı belirsizliğini korumaktadır. Ancak 1982 bildirisi, bekletilen milyarlarca dolarlık silah paketleri ve Çin’in adanın çevresindeki askeri faaliyetleri, Tayvan meselesini zirvenin ana anlaşmazlık alanlarından biri haline getirmektedir.
