Gas Infrastructure Europe (GIE) verilerine göre, Avrupa Birliği'nin doğal gaz depolarında doluluk oranı, eylül ortasında yüzde 69 seviyesine ulaştı. Rusya-Ukrayna Savaşı sonrasında yaşanan enerji krizine karşı, AB, doğal gaz depolarının 1 Kasım’a kadar yüzde 90 seviyesine doldurulmasını zorunlu kılmıştır.
Birlik, geçen yıl depolama kurallarında değişiklik yaparak, zorlu piyasa koşullarında üye ülkelerine hedefte esneklik sağlama imkanı tanımıştır. Bu hedefin 1 Ekim ile 1 Aralık tarihleri arasında gerçekleştirilmesi ve belirli koşullar sağlandığında depoların en az yüzde 80 seviyesinde doldurulmasına müsaade edilmiştir.
Ancak depolama hedefinin bu yüzde 80 seviyesinde tutulması, Avrupa'nın arz güvenliği açısından tamamen risksiz bir tablo oluşturmaz. Düşük depolama seviyeleri, özellikle olağanüstü soğuk hava koşullarında talebin aniden artması veya LNG ve boru gazı tedarikinde beklenmedik kesintiler oluşması durumunda kullanılabilecek gaz tamponlarının azalmasına neden olabilir.
Depo doluluk oranlarının kış aylarında AB'nin toplam gaz tüketiminin yüzde 25 ile 30'unu karşılayabilmesi, depolama seviyelerinin arz-talep dengesizliklerinin yönetimindeki önemini gözler önüne sermektedir. Depolardaki doluluk oranının düşmesinde, kış aylarındaki yüksek gaz talebinin ardından depolardan yapılan fazla çekim ve yılın ilk aylarında düşük depo başlangıç seviyeleri etkili olmuştur.
Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıkların LNG arzı üzerindeki etkileri ve sıcak hava dalgalarının elektrik üretiminde gaz talebini artırması da doluluk oranlarının yükselme hızını etkilemiştir. Hürmüz Boğazı'ndaki kesintiler ve Katar’ın LNG ihracat kapasitesindeki kayıplar, küresel LNG arzını kısıtlamaktadır.
Avrupa'nın, depolarını doldurmak amacıyla LNG tedarikini artırma, boru gazı akışlarını maksimumda tutma, depolama hedeflerinde esneklik sağlama ve talebi yönetme gibi seçenekleri bulunmaktadır. Avrupa'nın seçeneklerinden biri, piyasa koşullarına göre depolama hedeflerinde esneklik sağlamaktır. Avrupa Komisyonu, küresel LNG piyasasındaki sıkışıklığın fiyatlar üzerindeki etkisini azaltmak amacıyla üye ülkelere depolama hedeflerine ulaşmada daha fazla esneklik tanınmasını desteklemektedir.
Komisyon, mart ayında üye ülkeleri dolum hedeflerini yüzde 80'e kadar düşürme imkanından en kısa sürede faydalanmaları konusunda uyarmıştır. Komisyon ve üye ülkeler, yüzde 80 doluluk seviyesinin gelecek kış için arz güvenliğini sağlamada yeterli olabileceğini değerlendirmektedir. Mevzuattaki ek esneklikler, belirli koşullar altında hedefin daha da aşağı çekilmesine izin vermektedir.
Bu strateji, Avrupa ülkelerinin yaz aylarının sonuna doğru yüksek maliyetli LNG yüklerine yönelmesini engelleyerek fiyatların yükselmesini önlemeyi ve depolama sürecini piyasa koşullarına yaymayı hedefliyor. Depolama seviyelerini artırmanın bir diğer yolu ise doğrudan kamu alımı yapmak yerine, piyasa oyuncularını gaz biriktirmeye yönlendiren finansal araçları kullanmak olarak öne çıkıyor.
Uluslararası medya raporlarına göre, Almanya hükümeti, gaz ticareti yapan şirketlerin kış ayları için daha fazla gaz depolamasını desteklemek amacıyla piyasa mekanizmalarından yararlanmayı düşünüyor.
TALEBİ AZALTMA YOLLARI
Depolama açığını yönetmenin başka bir yolu ise kış aylarındaki doğal gaz talebini düşürmektir. AB, elektrik üretiminde rüzgar ve güneş enerjisinden daha fazla faydalanmayı ve doğal gaz santrallerinin kullanımını azaltmayı amaçlarken, sanayi ve hanehalklarında enerji verimliliği ile tüketim azaltımının arz talep dengesini yönetmede önemli bir rol oynadığını savunuyor.
Avrupa Komisyonu, AB'nin gaz talebinin geçmiş yıllara göre düşmüş olmasının, kış hazırlığı açısından önemli bir avantaj olduğuna dikkat çekiyor.
ALTERNATİF TEDARİK KAYNAKLARI
Komisyon, artan LNG ithalat kapasitesinin ve çeşitlendirilmiş tedarik kaynaklarının, düşük depolama seviyelerinin yönetimine katkı sağladığını vurguluyor. Katar, Avrupa'nın LNG tedarikinde kritik bir kaynak durumunda bulunuyor. Avrupa Birliği Enerji Düzenleyicileri İşbirliği Ajansı (ACER), Katar'daki LNG üretiminin 2026'nın Nisan-Aralık döneminde durması halinde, AB'nin spot LNG ihtiyacının 40 milyar metreküpten 56 milyar metreküpe yükselebileceğini öngörüyor.
DÜNYA PİYASASINDA REKABET
Bu durumda, Avrupa'nın küresel piyasalardan ilave 16 milyar metreküp LNG temin etme ihtiyacı doğacak. Avrupa'nın boru gazı alternatiflerinin sınırlı olması, LNG'nin stratejik önemini artırıyor. Katar'dan sağlanan arzın azalması durumunda, Avrupa'nın depolarını doldurmak için dünya piyasasından daha fazla LNG alması gerekecek.
Öte yandan Avrupa, bu LNG kargoları için Asya'daki alıcılarla da rekabet içinde bulunmaktadır. Asya'daki artan talep, Avrupa'nın LNG'yi daha yüksek bedellerle edinmesine neden olabiliyor. Bu bağlamda, ABD kaynaklı LNG, Avrupa için önemli bir alternatif tedarik kaynağı olarak öne çıkıyor.
ACER'in verilerine göre, ABD’den sağlanan LNG, Avrupa Birliği’nin toplam doğal gaz ithalatının yaklaşık yüzde 30'unu ve LNG ithalatının yaklaşık üçte ikisini oluşturuyor.
Columbia Üniversitesi Küresel Enerji Politikaları Merkezi'nden akademisyen Anne-Sophie Corbeau, AA muhabirine yaptığı açıklamada, Katar'ın Ras Laffan'daki LNG tesislerinde zarar gören iki trenin yıllık toplam kapasitesinin 12,8 milyon ton olduğunu, fakat ana sorunun Hürmüz Boğazı'nın kapatılması nedeniyle Katar’ın ihracat yeteneğinin ne kadar süre kısıtlanacağı olduğunu ifade etti.
Corbeau, şu anda Katar’ın yalnızca Körfez ülkelerine, özellikle de Kuveyt’e LNG ihraç edebildiğini belirtti. Hasar gören LNG trenlerinin 2 ila 3 yıl boyunca devre dışı kalma ihtimali üzerinde durdu.
ABD İN İVME KAZANMASI ZOR
Corbeau, ABD’nin ek LNG kapasitesinin, Katar’ın devre dışı kalan kapasitesini hızla dengelemesinin kolay olmayacağını vurguladı. ABD’nin ilave kapasitesinin, zarar gören ve inşaat aşamasındaki kapasiteyi, yani North Field genişlemesini telafi etmesinin uzun bir zaman alacağını belirtti. Bununla birlikte, 12,8 milyon tonluk yıllık Kapasitenin, Katar yeniden çalışmalara başladığında ve genişleme sürecine döndüğünde, yerine konabileceği değerlendirmesinde bulundu.
Ancak, Katar’ın LNG kapasitesinin büyük bölümünün uzun bir süre devre dışı kalması ve North Field genişlemesinin gerçekleşmemesi durumunda, LNG pazarının birkaç yıl daha dar kalacağı uyarısını yaptı.
