Toplumda nüfusun tehlikeli şekilde azalmasına dair genel bir görüş birliği mevcutken, özellikle kurumsal olmayan işletme sahiplerinin hamile kadınları çalıştırmak istemediği ifade ediliyor. Bu durum, kadın işçilerin işten çıkarılma korkusuyla hamileliklerini gizlemelerine yol açıyor. Ancak bu yaklaşım, hatalı bir tutum olarak değerlendiriliyor.
Kadınların hamileliklerini gizlemek yerine, işverene bildirmeleri gerektiği belirtiliyor. İş Kanunu kapsamında, hamile işçiler işverene durumlarını bildirerek yasal koruma altına girebilirler. İşverenler, gebe çalışanlarının sağlık ve güvenliği için iş yerinde gerekli önlemleri almak ve çalışma koşullarını düzenlemekle yükümlüdürler.
Yapılan işin niteliği nedeniyle çalışma koşulları ve saatlerini ayarlamak mümkün değilse, işveren hamile işçileri daha hafif işlerde çalışmak üzere görevlendirir. Hamile işçiler, doğum tarihine kadar gece çalıştırılamazlar ve günde 7,5 saatten fazla çalıştırılamazlar.
HAMİLE İŞÇİLERİN HAKLARI
İş Kanunu’nun 18’inci maddesine göre, otuz veya daha fazla işçi çalıştıran iş yerlerinde en az 6 ay kıdemi olan bir işçinin işten çıkarılması, iş akdinin feshinin geçerli bir sebebe dayanması gerektirir. Ancak, hamilelik ve doğum gibi sebepler geçerli fesih sebepleri arasında yer almaz.
Kanunun 5’inci maddesi olan “Eşit davranma ilkesi” uyarınca, işveren cinsiyet ya da gebelik nedeniyle işçiyi işe alırken, çalışma şartlarını belirlerken veya işten çıkarırken doğrudan ya da dolaylı ayrım yapamaz. Bu kurala aykırı olarak işten çıkarılan çalışanlar, ihbar ve kıdem tazminatlarının yanı sıra dört aya kadar ücreti tutarında ayrımcılık tazminatı talep edebilirler.
RAPOR KULLANIMI VE İŞTEN ÇIKARTMA
Hamilelik ve doğum sebebiyle rapor kullanan işçilerin işten çıkarılabilmesi için rapor süresinin, iş yerinde kazanılan ihbar süresini 6 hafta aşması gerekmektedir. Bu süre, analık izninin bitiminden başlayarak hesaplanır.
İhbar süreleri ise işçinin çalıştığı süreye göre belirlenir. 6 aydan az çalışan bir işçi için ihbar süresi 2 hafta, 6 ay ile 1,5 yıl arasında çalışan için 4 hafta, 1,5 yıldan 3 yıla kadar çalışan için 6 hafta, 3 yıldan fazla çalışanlar içinse 8 haftadır.
Analık izni süresi, doğum öncesinde 8 hafta ve doğum sonrasında 16 hafta olmak üzere toplamda 24 hafta olarak belirlenmiştir. Çoğul gebelik durumunda bu süre 26 haftaya kadar uzamaktadır.
İş yerinde 3 yıldan fazla çalışan bir işçi, 24 haftalık (çoğul gebelikte 26 haftalık) analık izninin sona ermesinin ardından aralıksız 14 hafta boyunca rapor alırsa, işverenin bu kadın işçiyi ihbar tazminatı ödemeksizin işten çıkarma hakkı doğar. Ancak bu şekilde işten çıkarılan kadın işçiye kıdem tazminatı ödenmesi zorunludur. Rapor süresi kesintili olduğunda, işverenin haklı fesih nedeni olarak kabul edilmez.
ÜCRETSİZ DOĞUM İZNİ ALABİLİRSİNİZ
Doğum izninin sona ermesinin ardından sağlık sorunları devam eden kadın işçilerin, aralıksız uzun süreli rapor almak yerine 6 aya kadar ücretsiz izin talep etme hakları bulunmaktadır. Kanun, kadın işçilerin 24 haftalık (çift gebelikte 26 haftalık) analık izni süresi sona erdikten sonra 6 aya kadar ücretsiz izin kullanmalarını zorunlu kılmaktadır.
İşverenin bu izni verip vermemesi konusunda bir yetkisi bulunmamaktadır. Ancak, ücretsiz iznin kullanılabilmesi için bu iznin analık izninin sona ermesinden hemen sonra alınması gerekmektedir. Aksi takdirde, analık izninin sona ermesinin ardından belirli bir süre rapor alınması durumunda, ücretsiz izin talep edilmesi halinde işverenin bu izni kabul etme yükümlülüğü kalmamaktadır.
Altı ay boyunca ücretsiz izin almak, aynı zamanda gelir kaybı anlamına da gelir. Ücretsiz izin süresini bu kadar uzun kullanmak istemeyen kadın işçiler, ilk doğumda 60 gün, ikinci doğumda 120 gün ve sonraki doğumlarda 180 güne kadar haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin talep edebilirler.
Bu durumda kadın işçiler, en azından aylık ücretlerinin yarısını almayı sürdürebilirler. İşverenin, haftalık yarım gün izni kullandırma zorunluluğu da bulunmaktadır.
