Kamu sektöründe çalışan işçilerin büyük bölümü sendikalı olduğundan, ücretleri toplu iş sözleşmeleri aracılığıyla belirleniyor. Ancak özel sektörde, otomotiv, beyaz eşya ve demir çelik gibi belirli alanlar dışında sendikalaşma oldukça düşük seviyelerde kalıyor. Bu durum, özel sektördeki işçilerin ücretlerinin çoğunlukla asgari ücrete bağlı olarak belirlendiği anlamına geliyor.
Yasal düzenlemelere göre, işçilere ödenen ücret asgari ücretin altında olamaz. Bu nedenle asgari ücrete yapılacak bir zam, işçilerin en az yüzde 35 ile 40’ının maaşlarına doğrudan yansıyor. Ücretleri yüksek olan işçilere de asgari ücret artış oranı dikkate alınarak zam yapılmakta.
Hem 2022 hem de 2023 yıllarında temmuz ayında asgari ücrete ara zam gerçekleştirildi. 2024 yılından itibaren temmuz ayında ara zam yapılmamıştı. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından bildirilen prime esas kazanç istatistikleri, işçilerin ortalama ücretlerinin yanı sıra ücret artışları hakkında da bilgi veriyor. Özel sektörde ocak ve temmuz ayı zamları, SGK istatistiklerine gecikmeli yansımakta.
ÜCRET ZAMMI GELİŞMELERİ
Bu nedenle, ücret zammındaki gelişmeleri takip etmek amacıyla mart ve ağustos ayı verilerini karşılaştırdık. Bu yılın mart ayında 63.643 TL olan ortalama brüt ücretler, ağustos ayında 63.735 TL’ye yükseldi. Ancak Türkiye genelinde özel sektör iş yerlerindeki ortalama ücretler, yılın ikinci yarısında neredeyse sabit kaldı.
Temmuz ayında 40’a yakın sektörde ücretlere ara zam yapıldığı görülüyor. Eğitim sektörü, yılın ikinci yarısında en yüksek ara zammı yüzde 12,2 ile alarak dikkat çekti. Bu sektördeki ortalama brüt ücret, 58.984 TL’den 65.178 TL’ye yükseldi.
DİĞER SEKTÖRLERDEKİ DURUM
Ayrıca, suyun toplanması, arıtılması ve dağıtımını gerçekleştiren iş yerlerinde ortalama ücretler yüzde 12,1 artarken, insan sağlığı hizmetleri sektörü yüzde 10,9 ile üçüncü sırada yer aldı. Bu sektördeki ortalama ücret ise 56.658 TL’den 62.834 TL’ye yükseldi.
Programlama, yayıncılık, haber ajansları (%9,6), uluslararası örgütler ve temsilcilikler (%9,0), balıkçılık (%8,7), bilişim altyapısı (%7,1) ve finansal hizmetler (%6,7) sektörleri de izlenen diğer sektörler arasında yer aldı. Ancak birçok sektörde SGK’ya bildirilen ortalama ücretler, yılın ikinci yarısında azalma gösterdi. Bu düşüşün ana nedeni, yüksek ücretli işçilerin işten çıkarılması ve yerlerine düşük ücretli işçilerin istihdam edilmesidir.
Ayrıca, mart ayına denk gelen Ramazan Bayramı süresince fazla çalıştırılan işçiler için yapılan ödemeler, bu aydaki ortalama ücretleri artırmıştı. Ağustos ayı itibarıyla geçen yılın aynı ayına göre ortalama ücretlerin yüzde 33,7 oranında yükseldiği görülüyor. Bu dönemde, yıllık enflasyon ise yüzde 31,51 olarak kaydedildi.
Son bir yıl içinde 87 sektörden 49’unda ücret artışları enflasyonun üzerinde gerçekleşti. Ağustos ayında en yüksek ücret artışının, kara taşıtları haricindeki diğer ulaşım araçları imalatında olduğu belirlendi. Bu alanda 92 bin çalışan yer almakta ve ortalama ücret artışı yüzde 46,5 olarak kaydedildi.
İKİNCİ SIRADA İNSAN SAĞLIĞI SEKTÖRÜ VAR
Ücret artışı bakımından ikinci sırayı, özel sektörde 488 bin çalışana sahip insan sağlığı sektörü aldı. Geçen yılın ağustos ayında 43.338 TL olan ortalama ücret, bu yıl 62.834 TL’ye yükseldi.
Ayrıca suyun toplanması ve arıtılması (%44), kok kömürü ve rafine edilmiş petrol ürünleri imalatı (%43,1), finansal hizmetler ve sigorta hizmetleri için yardımcı hizmetler (%42,8), madenciliği destekleyici hizmet faaliyetleri (%42,7), bilişim altyapısı ve veri işleme (%42,3), finansal hizmetler faaliyetleri (%42,3), hava yolu taşımacılığı (%42,2), elektrik, gaz üretim ve dağıtımı (%41,2), bilgisayar programlama, danışmanlık ve ilgili faaliyetler (%40,8) gibi sektörlerde de ücret artışları yüzde 40’ın üzerinde gerçekleşti.
HAVACILIK SEKTÖRÜNDE EN YÜKSEK ÜCRET REKORU
Türkiye genelinde özel sektördeki ortalama brüt ücret, ağustos ayında 63.735 TL olarak belirlenirken, en yüksek ücret rekoru bu yıl da 213.968 TL ile hava yolu taşımacılığında görüldü.
Bu sektörü, kok kömürü ve rafine edilmiş petrol ürünleri imalatı (194.653 TL), bilgisayar programlama, danışmanlık ve ilgili faaliyetler (148.295 TL) ve sigorta, reasürans ve emeklilik fonları (134.095 TL) takip etti. Toplamda 19 sektörde ortalama brüt ücretler 100 bin TL’nin üzerinde yer alıyor.
