Yenilenebilir enerji yatırımlarını teşvik etmek ve elektrik piyasasında hukuki belirsizlikleri gidermek amacıyla hazırlanan yeni kanun teklifi, geniş bir yelpazede düzenlemeler sunuyor. Teklif, elektrik üretiminden doğal gaz piyasasına, istihdamdan sosyal güvenlik sistemine kadar pek çok alanda değişiklikleri içeriyor.
“Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi”, güneş ve rüzgâr yatırımlarındaki kapasite artışlarının maliyetlendirilmesi, lisanssız elektrik üretim tesislerinin lisanslı üretime geçiş koşulları ve Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları (YEKA) yarışmalarının kurallarını yeniden düzenliyor.
Teklifin ana gerekçesi, Anayasa Mahkemesi'nin enerji mevzuatına ilişkin iptal kararları doğrultusunda yetki ve uygulama alanlarının net bir biçimde belirlenmesi olarak ifade ediliyor. Ayrıca, enerji arz güvenliğinin sağlanması, yatırımcılar için öngörülebilirliğin artırılması ve temiz enerji dönüşümünün hızlandırılması hedefleniyor.
GÜNEŞ VE RÜZGÂRDA KAPASİTE ARTIŞINA BEDEL
Teklifin elektrik piyasasına yönelik dikkat çekici düzenlemelerinden biri, güneş ve rüzgâr enerjisi üretim tesislerinin elektriksel kapasite artışlarını kapsıyor. Üretim lisansı sahiplerinin bu tesislerde gerçekleştirecekleri kapasite artışlarında, megavat başına ödenecek bedel TEİAŞ tarafından belirlenecek. Bu bedelin, EPDK tarafından belirlenen güncel birim yatırım tutarının yüzde 50’sini aşmaması planlanıyor.
Bedeller, lisans tadilatı öncesinde tek seferde TEİAŞ tarafından tahsil edilerek kurumun gelirlerine kaydedilecek. Böylece, elektrik iletim sistemine bağlanabilir kapasitenin daha etkin ve verimli tahsis edilmesi, spekülatif kapasite başvurularının önlenmesi ve yatırım kararlarının finansal yeterliliği olan proje sahipleri tarafından alınması amaçlanıyor.
LİSANSSIZ ÜRETİMDE 10 YIL SONRASI İÇİN YENİ MODEL
Lisanssız elektrik üretim tesislerinin 10 yıllık sürelerini doldurduktan sonra lisanslı üretime geçişine dair kurallar da güncelleniyor. Teklif, elektriksel kurulu gücü en az 750 kilovat olan tesislere, işletmecileri talep ettiklerinde lisanslı üretime geçme imkânı sunuyor. Ancak bu geçiş, belirli mali koşullara tabi olacak.
Lisans süresi boyunca elektrik piyasasında oluşan saatlik piyasa takas fiyatının, tesis tipi için uygulanan güncel Yenilenebilir Enerji Kaynaklarını Destekleme Mekanizması (YEKDEM) fiyatını aşması durumunda, aradaki farkın YEKDEM katkı bedeli olarak ödenmesi gerekecek. Ayrıca, lisans alma bedelinin de ödenmesi gerekiyor. Bu bedelin, megavat başına EPDK tarafından belirlenen güncel birim yatırım tutarının yüzde 30’unu aşmaması öngörülüyor.
Lisans süresi ve lisanslı üretime geçişin diğer koşulları EPDK tarafından düzenlenecek. Daha küçük kurulu güce sahip elektrik tesislerinin lisanssız üretim yapmaya devam etmesi, lisanslama süreçlerindeki yüklerin azaltılması ve elektrik piyasasında günlük ile mevsimsel değişimlerden kaynaklanan dengesizlik risklerinin en aza indirilmesi hedefleniyor.
YEKA YARIŞMALARINDA ÜÇ YÖNTEM
Yenilenebilir enerji kaynak alanları ve bağlantı kapasitelerinin tahsisinde yeni yarışma yöntemleri yasal çerçeveye dâhil ediliyor. Teklifte, YEKA yarışmalarında kapalı teklif, açık eksiltme veya açık artırma yöntemlerinden birinin ya da birkaçı birlikte uygulanabilmesi öngörülüyor. Kullanılacak yöntemin belirlenmesi, YEKA’nın teknik ve idari özellikleri ile bağlantı kapasitesinin dikkate alınmasıyla şartnamelerde yapılacak.
Şartnamelerde; proje geliştirme süreçleri, gerekli ölçüm ve analizler, teknik ile ekonomik etütler, sahayı yatırıma hazırlama, kullanılacak ekipmanların özellikleri, izin süreçleri, santralin kurulumu, elektrik üretimi ve satışı gibi konular düzenlenebilecek. Yarışmacıların taşıması gereken nitelikler ile teknik ve idari koşullar da bu şartnamelerde yer alacak.
Bu düzenlemelerle, YEKA yatırımlarında uygulanacak yarışma yöntemlerinin ve yatırımcıların tabi olacağı ana kuralların daha şeffaf ve öngörülebilir hale getirilmesi hedefleniyor.
YÜZEN LNG TESİSLERİNE YER DEĞİŞTİRME İMKÂNI
Doğal gaz arz güvenliği açısından önemli olan yüzen LNG terminallerinin başka bölgelerde hizmet verebilmesine yönelik bir düzenleme de teklifin içinde yer alıyor. Lisans sahibinin talebi doğrultusunda, yüzen LNG tesislerinin lisanslarında belirtilen yerden ayrılarak belirli bir süre ve kapsamda başka bölgelerde hizmet vermesine izin verilebilecek.
Bu izin, arz güvenliğinin sağlanması ilkeleri doğrultusunda Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının görüşü alınarak EPDK tarafından verilecek. Bu düzenleme ile, hareketli yapıları sayesinde ihtiyaç duyulduğunda başka bölgelerde hizmet sunabilen yüzen LNG terminallerinin kullanımına yönelik hukuki çerçevenin netleştirilmesi ve doğal gaz arz güvenliği ile sistem esnekliğinin artırılması amaçlanıyor.
BOTAŞ’IN VERGİ BORÇLARI GÖREVLENDİRME ALACAKLARINDAN MAHSUP EDİLECEK
Teklifte BOTAŞ’ın finansman yapısına ilişkin önemli bir düzenleme de yer alıyor. Buna göre, BOTAŞ’ın 31 Aralık 2026 ile 31 Aralık 2027 tarihleri arasında Ticaret Bakanlığına bağlı tahsil dairelerine ödemesi gereken vergi, fon ve payların, Hazine'den olan görevlendirme bedeli alacaklarına karşı mahsup edilerek terkin edilmesi planlanıyor. İşlemler aylık olarak gerçekleştirilecek.
Terkin edilecek vergi asıllarına yönelik feri alacaklar dikkate alınmayacak. Mahsup işlemlerinde BOTAŞ’ın muhasebe kayıtları ve belgeleri esas alınacak. Yapılacak incelemede hesaplanan görevlendirme bedelinin terkin tutarlarından düşük olduğunun tespit edilmesi durumunda BOTAŞ’ın yükümlülüklerini faizsiz şekilde yerine getirmesi ve ilgili tutarın genel bütçeye gelir kaydedilmesi öngörülüyor.
Bu düzenleme, uluslararası piyasalardaki doğal gaz fiyat dalgalanmaları ve tüketicilere uygulanan fiyat politikaları nedeniyle finansman sıkıntısı çeken BOTAŞ’ın mali yapısının desteklenmesine yönelik bir adım olarak değerlendiriliyor.
İSTİHDAM TEŞVİKİ 2028’E KADAR UZATILIYOR
Kanun teklifinde işgücü piyasasına yönelik teşviklerin uzatılması da gündeme alınıyor. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu çerçevesinde uygulanan istihdam teşvikinin süresinin 31 Aralık 2028 tarihine kadar devam ettirilmesi ve Cumhurbaşkanına bu süreyi 31 Aralık 2029’a kadar uzatma yetkisi verilmesi planlanıyor.Kadınlar, gençler ve mesleki yeterlilik belgesine sahip işsizlerin istihdamını destekleyen uygulama çerçevesinde, 2026 yılı Haziran verilerine göre bu teşvikten yararlananların yüzde 56’sını kadınların oluşturduğu kaydediliyor. Düzenlemenin amacı, kadın ve gençlerin istihdamını artırmak, işsizlerin işgücü piyasasına katılımını kolaylaştırmak ve kayıtlı istihdamı desteklemektir.
ESKİ GSS BORÇLARINA SİLME DÜZENLEMESİ
Teklifin sosyal güvenlik alanına ilişkin düzenlemelerinden biri de genel sağlık sigortası (GSS) prim borçlarına dair. 1 Ocak 2017 tarihinden önceki dönemlere ait ödenmemiş GSS primlerinin yanı sıra, bunlara eklenen gecikme cezası ve zamları gibi feri alacakların tahsilinden vazgeçilmesi önerilmektedir. Bu çerçevede, eski dönem GSS prim borçlarının silinmesi söz konusu.Ancak, daha önce ödenmiş primlerin iade edilmesi veya mahsup edilmesi mümkün olmayacağı belirtilmektedir.
ÜNİVERSİTE HASTANELERİNİN 2026 BORÇ FARKI TERKİN EDİLECEK
Kamu üniversite sağlık hizmeti sunucularının finansal sürdürülebilirliğini artırmak amacıyla yeni bir düzenleme de hayata geçiriliyor. 2026 yılında götürü bedel üzerinden hizmet alım sözleşmesi imzalanan kamu üniversite sağlık hizmeti sunucularının, yıl sonunda verdikleri tedavi hizmetlerine ilişkin toplam tahakkuk tutarının sözleşme bedelinden düşük olması durumunda aradaki farkın terkin edilmesi planlanıyor.Terkin edilen tutarlar, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bütçesine tahsis edilen ödenekten karşılanacak. Böylece üniversite hastanelerinin 2027 yılında sağlık hizmetlerini sürdürürken karşılaşabileceği mali zorlukların önüne geçilmesi hedeflenmektedir.
MESLEKİ EĞİTİMDE DEVLET KATKISI 15 YILA ÇIKARILIYOR
Mesleki Eğitim Kanunu kapsamında işletmelerde mesleki eğitim gören, staj veya tamamlayıcı eğitim alan öğrenciler için sağlanan devlet katkısının sürekliliği de teklif içinde yer almakta. Cumhurbaşkanına verilen uzatma yetkisinin süresi, her seferinde bir eğitim ve öğretim yılı olmak üzere 15 eğitim ve öğretim yılına çıkarılacak.Bu düzenleme ile işletmelerin öğrenci kabulüne dair mali yüklerinin azaltılması ve öğrencilerin ücret güvencelerinin korunması amaçlanmaktadır.
ENERJİ ÜRETİMİ VE RAFİNERİLERE VERGİ İSTİSNASI DIŞINDA YENİ DÜZEN
Teklifte kurumlar vergisine ilişkin bir düzenleme de bulunmaktadır.Kıymetli maden ve petrol rafinerileri, tütün ürünleri ve alkollü içki üreticileri ile elektrik enerjisi üretimi gerçekleştiren kurumların, yüzde 12,5 indirimli kurumlar vergisi oranı dışında bırakılması öngörülüyor. Bu düzenlemenin, 2027 yılı ve sonraki vergilendirme dönemlerinde elde edilen kazançlara uygulanması planlanıyor.
JANDARMA VE POLİS AKADEMİLERİNDE ADAYLIK ŞARTLARI KANUNLA BELİRLENİYOR
Anayasa Mahkemesi’nin kararları doğrultusunda, Jandarma ve Polis Akademilerine alınacak adayların belirli şartlara tabi olması gerektiği, kanunla düzenlenmesi bekleniyor. Jandarma Fakülte ve Meslek Yüksekokullarına başvuracak olan adaylar için Türk vatandaşı olma, yaş, eğitim durumu, sağlık, silah taşıma engeli bulunmaması, adli sicil kaydı ve güvenlik koşulları gibi temel gereklilikler kanun metninde yer alacak.
Benzer şekilde, polis meslek yüksekokullarına başvuru yapacak adaylar için de yaş, eğitim, sağlık durumu, adli sicil, güvenlik ve sınav şartları hukuki bir çerçeveye oturtulacak. Bu düzenlemelerin amacı, eğitim ve öğrenim hakkına dair sınırlamaların kanuniliğini sağlamak ve başvuru süreçlerinde hukuki belirlilik oluşturmaktır.
YATIRIM FONLARININ TASFİYESİNE HUKUKİ GÜVENCE
Teklifte, tasfiyesine karar verilmiş yatırım fonları ile ilgili süreçleri yöneten kişiler için yeni bir hukuki güvence sağlanması öngörülüyor. 7596 sayılı Kanun çerçevesinde olağanüstü tasfiye ve geri kazanım işlemlerini gerçekleştiren görevliler ve ilgili bankalar yönünden, 17 Eylül 2026 tarihinden itibaren görevleriyle alakalı alınan kararlar ve uygulamalar açısından hukuki, idari ve mali sorumluluğun doğmaması hedefleniyor.
Ancak, düzenleme suç teşkil eden fiilleri kapsamamakta. Teklifin gerekçesinde belirtilen verilere göre, 4 Kasım 2026 itibarıyla yatırım fonlarının tasfiyesi sürecinde toplam 108 fonda, 614 bin 874 hesaba ve 420 bin 31 bireye 130,2 milyar lira ödeme yapıldığı kaydedildi.
Ödemelerin, fon malvarlığı, geri kazanım hesapları ve isteğe bağlı iade hesaplarından gerçekleştirildiği, kamu bütçesinden herhangi bir kaynak kullanılmadığı ifade edildi.
ENERJİDE YATIRIMCI GÜVENİ VE ARZ GÜVENLİĞİ HEDEFİ
Kanun teklifinin genel yapısı, yenilenebilir enerji yatırımlarının artırılması ve elektrik piyasasında daha öngörülebilir bir yapı oluşturulması üzerine inşa edilmiştir. Güneş ve rüzgar enerjisi kapasite artışları için gerekli bedel belirlenmesi, lisanssız üretim tesislerinin lisanslı üretime geçişinin belirli şartlara bağlanması ve YEKA yarışmalarının yöntemlerinin net bir şekilde düzenlenmesi, enerji piyasasında yeni bir uygulama dönemini başlatmayı amaçlamaktadır.
Teklif, enerji arz güvenliğini güçlendirmek, yatırımcıların maliyetlerini öngörebilmelerini sağlamak ve Türkiye’nin 2053 net sıfır emisyon hedefleri doğrultusunda temiz enerji dönüşümünü hızlandırmayı hedeflemektedir.
