Dünya Doğayı Koruma Birliği'nin (IUCN) nesli kritik derecede tehlikedeki türler listesinde bulunan Akdeniz fokları, geçmişte sayıları 700'e kadar düşmüştü. Ancak yürütülen koruma çalışmaları sayesinde, 2022 yılında bu türün dünya genelindeki popülasyonunun 800-900 civarına ulaştığı belirlendi. Akdeniz fokları, Türkiye ve Yunanistan kıyıları ile Doğu Atlantik'teki iki bölge dahil, toplamda sadece 4 bölgede yaşamaktadır.
Türkiye kıyılarındaki popülasyon ise yaklaşık 120 yetişkin bireyden oluşuyor ve dağınık bir yaşam sürmektedir. Akdeniz foklarının karşılaştığı en büyük tehditler arasında insan kaynaklı faktörler yer alıyor. Türkiye'de Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü (DKMP) ve SAD-AFAG ile Mersin'deki ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü, bu türün korunmasına yönelik önemli projeler yürütmektedir.
Fokların balıkçı ağlarına takılarak boğulması, en yaygın ölüm sebebi olarak gösterilmektedir. Diğer ölüm nedenleri arasında insanlar ve hastalanma yer almakta; bildirilen ölüm faktörlerinin 4'te 3'ü insan kaynaklı olarak sıralanmaktadır.
ALANYA'DA KORUMA ÇALIŞMALARI
Nesli tehlike altında bulunan Akdeniz foklarının yaşamsal döngüsü için hem denize hem de kıyılara ihtiyaç duyan türün korunması amacıyla Alanya'da çeşitli çalışmalar yapılmaktadır. Alanya DKMP Şefliği, bölgedeki tescilli mağaralarda uzman hidrobiyologlar eşliğinde bir "Akdeniz Foku Koruma ve Envanter Çalışma Grubu" oluşturmuştur.
Bu grup, mağaraların içini temizleyerek kum yapısını fokların üreme ve barınma koşullarına uygun hale getirmiştir. Ergin ve yavru bireylerin takibi için fotokapanlar kurulmuş ve mağara girişlerine uyarı tabelaları yerleştirilmiştir. Kurum tarafından yapılan açıklamada, "Gelecek nesillere bu biyoçeşitliliği aktarmak için 7/24 görev başındayız" ifadesine yer verilmiştir.
Türkiye'de Akdeniz foku ve habitatlarıyla ilgili araştırmalar yürüten SAD-AFAG Koordinatörü Cem Orkun Kıraç, fokların yaşam alanlarının yalnızca deniz mağaraları üzerinden tanımlanmasının yanlış olduğunu belirtmiştir.
İNSAN BASKISI VE HABİTAT DEĞİŞİMİ
Fokların geçmişte insanların uğramadığı açık kıyılarda yaşadığını vurgulayan Kıraç, "Bu hayvanlar esasen yıllar önce bütün Akdeniz'de ve Türkiye'de insanların uğramadığı, ücra, açık kıyılarda yaşıyorlardı. Sonradan sıkıştıkları için mağaraya gittiler. Ama mağaraya kaçış, onların habitatının mağara olduğu anlamına gelmiyor" şeklinde açıklamada bulunmaktadır.
Kıraç, fokların insan baskısından uzaklaşmak için mağara, kovuk ve çatlaklara sığınmak zorunda kaldıklarını ifade etti. "Zorunlu olarak gidiyorlar, mağaraların içinde yatıyorlar. Aslında normalde bunlar rahat bırakılırsa, yapılaşma ve betonlaşma olmazsa açık kıyılarda yaşamaya devam edecek, eskisine dönecek.
İnsan baskısından uzak açık kıyılar halen var ve bu alanlarda fokları rahatsız eden faaliyetlerin önlenmesi gerekiyor" diye ekledi.
