Bir öğretmen, asker ve lider olan Mustafa Kemal Atatürk, ölümünün ardından Türk milletinin ve dünyanın hafızasında derin izler bıraktı. 145 yıl önce dünyaya gelen Atatürk, 57 yıllık yaşamına savaşlar ve mücadeleler sığdırarak, bir imparatorluğun küllerinden yeni bir cumhuriyetin doğuşuna öncülük etti.
Arkasında yalnızca bir devlet değil, aynı zamanda saygıyla anılan bir fikir ve yol bıraktı. 88 yıl önce, gözyaşları ve yarıya indirilen bayraklarla anılan o gün, Türkiye’nin kalbinde ağır bir hüzün bıraktı. Dolmabahçe’de yaşanan o an, bir milletin en büyük yol göstericisini kaybetmesi anlamına geliyordu.
Mustafa Kemal Atatürk’ün son saatlerine dair hatıralar, yakın çalışma arkadaşı Hasan Rıza Soyak tarafından aktarılmaktadır. Soyak, Atatürk'ün son anlarında doktoruna “Aleykümselam” dediğini aktararak, bu sözün yıllar boyunca hafızalarda yer ettiğini belirtmiştir. O sabah saat 09.05'te gelen ölüm haberi, Türkiye’de büyük bir yas dalgası oluşturdu.
Ancak zamanla bu yas, hafızalara dönüştü. Türkiye’nin dört bir yanında tutulan matem, dünyanın farklı yerlerinden gelen saygı ifadeleriyle derin bir anlam kazandı. Atatürk’ün ardından yaşanan acı, yalnızca Türkiye ile sınırlı kalmadı.
Dönemin İngiltere Büyükelçisi Sir Percy Loraine, cenaze töreninin ardından 3 Aralık 1938'de yazdığı raporda Türkiye’deki yasın derinliğine dikkat çekti. Loraine, cenaze sırasında halkın gözyaşlarının ve askerlerin yüzlerindeki kederin gözlemlendiğini ifade etti. Bu rapor, Atatürk’ün ardından yaşananların yalnızca Türkiye anlatımıyla değil, yabancı bir diplomatın gözünden de kayda geçirildiğini gösteriyor.
Cenaze törenine katılan farklı ülkelerden temsilciler, Atatürk’ün uluslararası düzeyde de saygı gördüğünü ortaya koydu. Türk milleti, kurucusunu uğurlarken dünya kamuoyunun da bu liderin anısına gösterdiği ilgi ve saygı, yıllar geçtikçe artarak devam etti. 1938'de başlayan yasın yerini zamanla anma etkinlikleri ve farklı ülkelerden gelen ziyaretler aldı.
Anıtkabir, Türkiye'yi ziyaret eden uluslararası konuklar için önemli bir yer haline gelmiş durumda. Bu ziyaretlerden bir tanesi, 2007 yılında Ankara'yı ziyaret eden aktör Kevin Costner’ın Anıtkabir'deki ziyaretiydi. Costner, burada mozoleye çiçek bırakarak saygı duruşunda bulundu.
Atatürk'ün Türk halkı için taşıdığı değeri bildiğini ifade eden Costner, kendisine Atatürk'ü canlandırması için gelen film teklifini de bu sebeple değerlendirdiğini aktardı. Costner'ın Atatürk ile ilgili açıklamaları, sonraki yıllarda tekrar gündeme geldi. 2009 yılında Türkiye'ye yaptığı ikinci ziyarette “Ne Mutlu Türküm Diyene” yazılı şapkasıyla dikkat çekti.
Bu ifadeyi Atatürk’ün metninden okuduğunu ve güzel bulduğunu belirten Costner, şapkayı Türkiye'ye olan sevgisini ve takdirini göstermek amacıyla Amerika’da hazırlattığını dile getirdi. Atatürk'ü bir filmde canlandırma fikri sorulduğunda ise, böyle özel bir kişiliği yabancı bir aktörün değil, Türk bir oyuncunun canlandırmasının daha uygun olacağını düşündüğünü açıkladı.
Türkiye’de Atatürk’ün isminin bu denli gururla yaşatılmasından etkilendiğini belirterek, onun gerçekten olağanüstü bir kişi olması gerektiğine vurgu yaptı. Costner’ın yaptığı bu açıklamalar, Atatürk’ün Türkiye’deki konumunu anlamaya çalışan yabancı ziyaretçilerin gözlemlerinden birini yansıttı.
Birkaç sene sonra, Türkiye’nin yakın tarihini beyaz perdeye aktaran bir film için ülkeye gelen başka bir aktör, Atatürk’ün mirası hakkında düşüncelerini paylaştı. 2014 yılında The Water Diviner filminin tanıtımı için Türkiye’ye gelen Russell Crowe, Atatürk’ü daha önceden tanıdığını ancak araştırmaları sırasında onun düşünce sistemine daha yakından baktığını belirtti.
Crowe, Atatürk’ün demokrasi anlayışını halka ulaştırmak için büyük çaba harcadığını kaydetti ve “Çok derin düşünen bir adammış” ifadesini kullandı. Atatürk’ün eğitim, giyim ve kadın hakları konusundaki reformlarına da değinen Crowe, Türkiye’yi modern bir ulus haline dönüştürmek için uyguladığı yöntemlerin günümüzde de geçerli olduğunu düşündüğünü ifade etti.
Atatürk’ün fikirlerinin insanların kalbinde yer ettiğini belirten Crowe, onu “hem ülkeyi kuran siyasetçi, hem de kurtaran asker” olarak tanımladı. Atatürk’ü canlandırma olasılığı sorulduğunda ise “Hiç fena bir fikir değil” yanıtını verdi. Atatürk’e yönelik bu ilgi, dünyanın çeşitli yerlerinden gelen ziyaretçiler aracılığıyla da kendini göstermekte. 2017 yılında Hindistan sinemasının ünlü oyuncularından Aamir Khan, Anıtkabir’i ziyaret etti.
Khan, ziyaretiyle ilgili bir soru üzerine, “Benim için çok önemli bir deneyim oldu. Gerçekten çok büyük bir önderin olduğu bir yer. Ondan öğrenecek çok şeyimiz var.
Bu anıyı hayatımın sonuna kadar unutmayacağım” şeklinde cevapladı. Khan’ın ifadeleri, Atatürk’ün sadece Türkiye’nin tarihi içinde bir lider değil, aynı zamanda farklı ülkelerden bireylerin öğrenim kaynağı olan bir tarihi şahsiyet olduğunu vurgulamaktadır.
Anıtkabir’i ziyaret edenler arasında sadece sanatçılar ve sinema sektörü mensupları yer almıyordu. 2017 yılında Türkiye’ye gelen teknoloji girişimcisi Elon Musk, Atatürk’ün kabrini ziyaret ederek buraya çiçek bırakmıştır. Musk, sosyal medya üzerinden şu sözleri paylaştı: “Çiçekleri ben yerleştirdim. Üç kırık kaburga.
Delinmiş bir akciğer. Ve yine de savaştı.” Bu paylaşım, Atatürk’ün savaş dönemindeki azmi ile barışa olan bağlılığını ön plana çıkarmaktadır. Anıtkabir ziyaretini sosyal medya aracılığıyla geniş kitlelere ulaştırması, bu tarihi mekanı ve Atatürk’ü uluslararası alanda yeniden gündeme getirmiştir.
Bir oyuncunun Atatürk ile halkı arasındaki ilişkiye dair gözlemi, diğer bir oyuncunun reformları ve liderlik özellikleri üzerine yaptığı değerlendirmeler, farklı ülkelerden gelen ziyaretçilerin Anıtkabir’de yaşadıkları deneyimler… Hepsi farklı dönemlere ve bakış açılarına işaret etse de, bu sözler ortak bir noktada birleşmektedir: Atatürk, vefatından sonra bile dünyanın dört bir yanından insanların dikkatini çekmeye devam etmektedir.
1938’de bir ulusun gözyaşlarıyla başlayan bu hikâye, yıllar sonra dünyanın çeşitli köşelerinden gelen ziyaretler ve ifadelerle devam etmektedir. Atatürk’ün ardından tutulan yas, tarihi bir an olarak geride kalmış olsa da, ona duyulan sevgi ve saygı, yeni nesillerin belleğinde yaşamaya devam etmektedir. 10 Kasım’da, özlem ve saygı ile…
