Türkiye'de sigarayla mücadelede önemli bir adım atılıyor. Sağlık Bakanlığı, sigara yasağını yalnızca kapalı mekânlarla sınırlandırmakla kalmayıp, açık alanlarda da yeni düzenlemeler yapmayı amaçlıyor. Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, 10 Ekim'de yaptığı açıklamada, tütün kullanımına ilişkin kanun teklifinin önümüzdeki haftalarda Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne (TBMM) sunulacağını duyurdu.
YENİ DÜZENLEMELER NELERİ KAPSIYOR?
Uzmanların üzerinde çalıştığı taslak çerçevesinde, restoranların yalnızca kapalı alanları değil, açık oturma yerlerinde de sigara içme konusunda kısıtlamalar getirilmesi planlanıyor. Ayrıca, tente, cam gibi yapılarla çevrilen alanların kapalı mekân gibi kullanılmasının önüne geçileceği belirtildi. Bu durum, sigara içmek isteyenler için işletmelerin açık alanlarında belirli yerlerin oluşturulmasını gündeme getiriyor.
Park ve bahçelerde, sigara içme alanlarının belirlenmesi de öngörülüyor. Kamu kurumlarının bahçelerinde sigara kullanımının rastgele yapılmaması için sınırlı ve ayrılmış bölümler oluşturulması hedefleniyor. Bunun yanı sıra, üniversite kampüsleri, sağlık kuruluşları, spor tesisleri ve eğlence alanlarının açık alanları da düzenleme kapsamında değerlendirilecek.
ÇOCUKLAR VE GENÇLERİN KORUNMASI HEDEFİ
Bu düzenlemeyle, çocukların ve gençlerin kamusal alanlarda sürekli sigara içen yetişkinlerle karşılaşmasının azaltılması amaçlanıyor. Sigaranın günlük yaşamın normal bir parçası olarak algılanmasının önüne geçilmesi hedefleniyor. Tamamen yasaklamak yerine, sigara içme alanlarını belirleyerek, duman maruziyetinin azaltılması öngörülüyor.
Türkiye'de tütün kullanımı oldukça yüksek seviyelerde seyrediyor. Dünya Sağlık Örgütü tarafından yapılan araştırmalara göre, 15 yaş ve üzerindeki nüfusun yüzde 34,8'i tütün ürünü kullanıyor. Her gün tütün kullandığını bildirenlerin oranı ise yüzde 31,3 olarak ölçülüyor.
Araştırmada erkeklerde tütün kullanımı yüzde 46,1, kadınlarda ise yüzde 23,6 olarak tespit edildi. Bu bulgular, tütün kullanımının yalnızca bireysel bir alışkanlık değil, toplum sağlığını etkileyen bir sorun olduğunu ortaya koyuyor. Sigara içmeyen bireyler de çevresindekilerin tütün dumanına maruz kalabiliyor.
DÜNYA SAĞLIK ÖRGÜTÜ'NÜN UYARILARI
Dünya Sağlık Örgütü, tütün dumanına pasif maruziyetin güvenli bir düzeyinin bulunmadığını vurguluyor. DSÖ'nün 26 Haziran 2026 tarihli bilgi notuna göre, tütün kullanımına bağlı nedenlerle her yıl 7 milyondan fazla insan hayatını kaybediyor. Bu ölümlerden 1,6 milyondan fazlası ise ikinci el dumana maruz kalan kişiler arasında gerçekleşiyor.
Bu durum, düzenlemenin gerekçesini yalnızca sigara içenlerin sağlığıyla sınırlı tutmaktan çıkarıyor. Çocuklar, yaşlılar, kronik hastalığı bulunan kişiler ve sigara içmeyenler de kamusal alanlarda tütün dumanından korunması gereken gruplar arasında yer alıyor. Türkiye'de 2008 yılında kabul edilen ve 2009 yılında uygulamaya giren düzenlemelerle kapalı alanlarda tütün kullanımına yönelik önemli kısıtlamalar getirilmişti.
Restoranların bahçeleri, tente altına alınmış alanlar ve camla çevrili yarı açık yerlerdeki uygulama ve alan tanımları konusunda belirsizlikler ortaya çıkabilir. Yeni düzenlemenin hedeflerinden biri, hangi mekanların açık, hangilerinin kapalı veya sigara içimi için özel alan olarak kabul edileceği konusunda daha açık kurallar getirmektir.
Böylece işletmelerin fiziksel düzenlemeleri nedeniyle oluşan farklı uygulamaların minimize edilmesi ve denetim süreçlerinin daha belirgin hale getirilmesi amaçlanmaktadır. Düzenlemenin önemli sebeplerinden biri, sigaranın çocuklar ve gençler için günlük yaşamda sıradan bir unsur olarak algılanmasının engellenmesidir. Uzmanlar, sigaranın kamusal alandaki görünümünü azaltmanın, tütün tüketimini normalleştiren sosyal etkiyi sınırlamada faydalı olabileceğini ifade etmektedir.
Bu yaklaşım, yalnızca mevcut kullanıcılara yönelik yasakların ötesine geçerek, gelecekteki kuşakların sigara alışkanlığına yönelmesini engellemeyi de hedeflemektedir. Tütün kullanımı; başta akciğer kanseri olmak üzere birçok kanser türü, kalp-damar hastalıkları, inme ve solunum yolu hastalıkları ile ilişkilendirilmektedir. Dünya Sağlık Örgütü, tütünün vücut üzerindeki zararlı etkilerini ve erken ölümlerin önlenebilir sebepleri arasında yer aldığını belirtiyor.
Bu nedenle açık alan düzenlemesi, kapsamlı bir tütün kontrol politikası çerçevesinde değerlendirilmektedir. Türkiye'de tütün ürünü kullanma oranı yüzde 34,8, her gün tütün kullandığını bildirenlerin oranı yüzde 31,3, erkeklerdeki tütün kullanım oranı ise yüzde 46,1'dir. Kadınlarda bu oran yüzde 23,6 olarak tespit edilmiştir.
Dünya genelinde tütün kullanımına bağlı sebeplerle her yıl 7 milyondan fazla insan hayatını kaybetmektedir; pasif içicilikle ilişkili yıllık ölüm sayısı ise 1,6 milyondan fazladır. Türkiye’ye ait ilk dört veri, 2023 yılında gerçekleştirilen ve DSÖ’nün 2025’te açıklayacağı ulusal araştırmaya dayanmaktadır. Küresel ölüm verileri ise DSÖ’nün Haziran 2026 tarihli raporunda yer alacaktır.
Yeni düzenlemenin etkin olabilmesi için sadece yasaklı alanların belirlenmesi yeterli olmayacaktır. İşletmelerin sorumlulukları, denetim yetkileri, ihlal durumunda uygulanacak yaptırımlar ve özel sigara alanlarının teknik şartları da büyük önem taşımaktadır. Kanun teklifi, tüm açık alanlarda istisnasız ve aynı kapsamda bir yasak getirmektense, sigara içilebilecek yerlerin belirlenmesi ve diğer alanların dumansız kalması hedefini gütmektedir.
Bu modelde en önemli tartışma, sigara içenlerin hakları ile sigara içmeyenlerin dumansız bir ortamda bulunma hakları arasında nasıl bir denge sağlanacağı olacaktır. Ayrıca restoranlar, kafe işletmeleri, turizm sektörü ve açık alanlarda hizmet sunan işletmeler için yeni kuralların ekonomik ve operasyonel sonuçları da ortaya çıkabilir.
Düzenlemenin başarısı, açık alan tanımlarının netliğine, denetimlerin uygulanabilirliğine ve toplumun kurallara uyumuna bağlı olacaktır.
