Nobel Akademik Yayıncılık Genel Yayın Yönetmeni Nevzat Argun, yapay zeka şirketlerinin aracı kurumlar aracılığıyla geniş kapsamlı akademik veri tabanlarını toplama çabalarının, yayıncılığı ve bilimsel bilgi üretimini ciddi şekilde tehdit ettiğini ifade etti.
Son dönemlerde yapay zeka modellerinin eğitimi için Türkçe kaynaklara yönelik artan taleplerin kendilerine de yöneldiğini aktaran Argun, Hollanda merkezli bir firma aracılığıyla Nobel Akademik Yayıncılık'a ait 3 binden fazla, farklı yayınevlerine ait 2-3 bin olmak üzere binlerce kitabın talep edildiğini söyledi.
Birer adetlik siparişlerin gelmesi üzerine şüphelenerek rahatsız olduklarını belirten Argun, yaptıkları değerlendirmeler sonucunda talebin yapay zeka eğitimiyle bağlantılı olduğu kanaatine vardıklarını ve bu nedenle tüm siparişleri iptal ettiklerini açıkladı. Bu durumun yayın camiasındaki tartışmalara sebep olan adımlardan biri olduğunu vurguladı.
Argun, sürecin sadece basılı kitapların satın alınmasıyla sınırlı kalmadığını, yayınevlerinin kitaplarını e-kitap olarak kiralayan dijital platformlara teklifler sunulduğunu ve bu platformlardaki tüm dijital içeriklerin topluca satın alınmasının istendiğini kaydetti.
Bazı nadir eserlerin taranarak dijitalleştirildikten sonra fiziksel olarak imha edildiği veya kamuya kapatıldığı yönündeki iddialara da dikkat çeken Argun, bu durumu küresel bir tekelleşme hamlesi olarak değerlendirdi. Argun, aracı şirketlerin hangi ülkeden olursa olsun arka plandaki asıl yapıyı değiştirmediğini belirterek, Batı merkezli küresel sermayenin akademik yayıncılık üzerinde tekelleşmeye çalıştığını savundu.
Bu bağlamda, Batı medeniyetinin temelinde hak ettiğinden fazlasını istemek ile görünür hale gelmiş emperyal bir arka plan olduğunu ifade etti. Yapay zeka veri tabanlarına kontrolsüzce aktarılan bilgilerin akademik gelenekleri tahrip ettiğini vurgulayan Argun, açık erişim ile yapay zeka modellerine içerik yüklenmesi arasında belirgin farklılıklar olduğunun altını çizdi.
Akademik yayıncılığın denetlenebilirlik, hakem süreçleri, atıflar ve kaynakçalar üzerine kurulu olduğunu belirtirken, yapay zeka modellerinin içerikleri harmanlayarak kaynağı ve yazarın emeğini belirsiz bir bilgi yığınına dönüşmesine sebep olduğunu ifade etti. Nevzat Argun, küresel şirketlerin yalnızca telifli yerli içerikleri değil, yayınevlerinin yıllar içinde oluşturduğu çeviri veri tabanlarını da inceleme altına aldığını belirtti.
Üç yıl önce yaşanan bir somut girişim örneğini paylaşarak, işbirliği yaptıkları bir yayınevinin, Türkçeye çevrilen kitapların datalarını istediklerini, karşılığında bedelini ödeyeceklerini söylediklerini ancak sonradan vazgeçtiklerini açıkladı. Argun, yapay zeka teknolojilerinin gelişim sürecinin kaçınılmaz olduğunu ancak adil bir telif ve paylaşım ekosisteminin kurulması gerektiğini belirtti.
Telif sözleşmeleri ve yasal mevzuatın bu hızla tam anlamıyla uyumlu hale gelemediğinin altını çizdi. Gelecekte yerli veya etik bir yapay zeka modeli oluşturulacaksa, telif sahiplerinin haklarının korunması gerektiğini ifade ederek, bu sistemlerin kurulmasının zorluk taşımadığına dikkat çekti.
Örneğin, 100 bin kitaplık bir veri tabanı oluşturuluyorsa, yapay zekanın ürettiği yanıtlarda eserlerden yapılan alıntılara veya kullanım oranlarına göre yayıncıya ve yazara pay aktarılması gerektiğini belirtti. Dijital video veya arama motoru platformlarının izlenme oranlarına göre içerik üreticisine gelir paylaştırması gibi, adil bir mekanizmanın hayata geçirilmesi gerektiğini vurguladı.
