Mustafa Kemal Atatürk'ün 11 Kasım 1930'da Gazi Orman Çiftliği'nde kaydedilen görüntüleri, tarih araştırmacısı Ali Taner Tümer'in çalışmaları ile Kronik Doküman adlı YouTube kanalında yayınlandı. Bu görüntülerde, Atatürk'ün ABD'nin Türkiye Büyükelçisi Joseph Grew ile buluşarak Amerikan halkına hitap ettiği anlar yer alıyor. Daha önce bu tarihi kayıtlara ait farklı bölümler çeşitli arşivlerde yayımlanmıştı.
Ancak yeni çalışmada, film görüntüleri, dönemin gazeteleri ve mevcut fotoğraflar bir araya getirilerek bütünleştirilmiş bir versiyon hazırlandı. Cumhuriyet'in kuruluşunun 7. yılında gerçekleşen bu buluşma, Türkiye ile ABD arasındaki diplomatik ilişkiler açısından büyük önem taşıyor.
Atatürk'ün vefatının 88. yıl dönümü öncesinde yeniden gündeme gelen bu görüntüler, Büyükelçi Grew ile çiftlikte gerçekleştirdiği görüşme ve Amerikan halkına seslendiği anları içeriyor. Görüntülerin dikkat çekici bölümlerinden biri ise, Atatürk'ün Amerikan halkına hitabından önceki kısa diyalog oldu. ABD Büyükelçisi Joseph Grew konuşmasını tamamladıktan sonra, Atatürk Fransızca olarak "Müsaadenizle birkaç şey söyleyebilir miyim?" diyerek söz istedi.
Grew de yanıt olarak, "Lütfen ekselansları" ifadesini kullandı. Bu kısa diyaloğun ardından, Atatürk Amerikan halkına yönelik konuşmasına Türkçe olarak başladı. Ali Taner Tümer, Atatürk'ün Gazi Orman Çiftliği'nde Grew ile gezerken Fransızca konuştuğu görüntüler daha önce arşivlerde yayımlanmışken, hitaptan önceki bu Fransızca diyaloğun ilk kez paylaşıldığını belirtti.
Tümer, "Atatürk'ün çok kısa da olsa Fransızca konuştuğu bu nadir anı yakalamış olduk. Daha önceki görüntülerde sadece çiftliği gezerken konuştuğu bölümler yer alıyordu. Ancak Amerikan halkına hitabından önceki bu kesit ilk kez yayımlandı.
Atatürk'ün Fransızcaya hakimiyetini gösteren, filme alınmış çok önemli bir kayıt" dedi. Atatürk, konuşmasında Türk milletinin demokratik karakterine vurgu yaparak, "Türk milleti tab en demokrattır" sözleriyle Türk toplumunun demokrasi anlayışına dikkat çekti. Ayrıca, Amerikan demokrasisinin ulusal birliğin oluşumundaki rolüne de değindi.
İki ülkenin farklı tarihsel geçmişlerine rağmen demokrasi ve millet egemenliği temelinde ortak değerlere sahip olduklarını ortaya koydu. Atatürk, konuşmasında Türk ve Amerikan halkları arasındaki dostluk ve sevginin önemine de vurgu yaptı. Atatürk, iki ulus arasındaki bağların geçmişteki yanlış algıları ve önyargıları ortadan kaldırabileceğini vurguladı.
İnsanoğlunun tarihsel yanlış inançları geride bırakarak ilerlemesi gerektiğini ifade eden Atatürk, Türk-Amerikan ilişkilerini sadece ikili bağlar açısından değil, aynı zamanda milletlerarası anlayışın geliştirilmesi açısından da ele aldı.
DÜNYAYA BARIŞ MESAJI
Atatürk’ün 96 yıl önce yaptığı konuşmada dikkat çeken bir diğer unsur dünya barışının önemiydi. İnsanlığın huzur ve barış ortamına ulaşması gerektiğini dile getiren Atatürk, Türkiye'nin hedeflerinin medeniyet, insanlık ve barış idealleri ile bağlantılı olduğunu açıkladı. Konuşmasında geçmişin olumsuzluklarını geride bırakma, uluslar arası dostluğu pekiştirme ve insanlığın ortak bir barış anlayışı etrafında birleşmesi gerektiği mesajını verdi.
ARŞİVLERDEKİ KAYITLAR BİRLEŞTİRİLDİ
Ali Taner Tümer, tarihi görüntülerin bir araya getirilmesinde farklı arşivlerden faydalandıklarını belirtti. Sinema Genel Müdürlüğü’nün Film Mirasım arşivi başta olmak üzere çeşitli kaynaklarda kayıtların değişik bölümlerinin mevcut olduğunu ifade etti.
Güney Karolina Üniversitesi arşivinden de görüntüler elde edildiğini aktaran Tümer, "Bu görüntüler daha önce farklı arşivlerde yayımlandı ancak bu versiyonunda erişilebilen fotoğrafların birleştirilmesiyle tam haliyle yayımlanmamıştı. Biz bu kayıtları ve fotoğrafları bir araya getirerek bütünleştirilmiş bir video hazırladık" dedi.
6-7 TARİHİ FOTOĞRAFA ULAŞILDI
Dönemin gazeteleri ve günümüze ulaşan fotoğraflar üzerinde araştırmalar yaptıklarını dile getiren Tümer, Atatürk'ün Büyükelçi Grew ile yaptığı görüşmeye dair 6-7 fotoğraf bulduklarını söyledi. Konuşmanın gerçekleştiği ana dair bir fotoğraf bulamadığını belirten Tümer, o dönemde başka fotoğrafların çekilmiş olabileceğini düşündüğünü ifade etti. Bu fotoğrafların henüz gün yüzüne çıkmamış olabileceği veya farklı arşivlerde bulunabileceğine dikkat çekti.
ORTAK ÇALIŞMAYLA HAZIRLANDI
Görüntülere ulaşılması ve renklendirilmesi sürecinin sadece kendisinin çalışması olmadığını vurgulayan Tümer, arşiv kaynakları ve ilgili kurumların katkılarıyla kayıtların bir araya getirildiğini belirtti. Görüntülerin elde edilmesi, incelenmesi, düzenlenmesi ve renklendirilmesi aşamalarında ortak bir emek olduğunu ifade eden Tümer, "Bu görüntülere ulaştık, bir araya getirdik ve renklendirdik. Bu çalışmanın tamamı benim emeğim değil" dedi.
SADECE RENKLENDİRME YAPILDI
Tarihsel görüntülere uygulanan işlemler hakkında bilgi veren Tümer, kayıtlarda yapay zeka canlandırması veya görüntü netleştirme çalışması yapılmadığını belirtti. Orijinal görüntülerin dokusunun korunmasına önem verdiklerini aktaran Tümer, "Görüntülerde netleştirme, yakınlaştırma veya restorasyon uygulanmadı. Elimize ulaşan görüntüler yalnızca renklendirildi.
Yapay zekayla yeni bir görüntü oluşturulmadı, görüntülerin dokusuna müdahale edilmedi. Atatürk’ün gerçek görüntülerinin özgünlüğünü korumak bizim için çok önemli" açıklamasında bulundu.
