1878 Osmanlı-Rus Savaşı esnasında, Sultan II. Abdülhamid’in Erzurum halkına gönderdiği tarihi telgraf, Aziziye Müdafaası’nın yalnızca cephedeki askerlerin değil, aynı zamanda kadınlar, çocuklar ve tüm şehrin katıldığı büyük bir direniş olduğunu gözler önüne seriyor. Şehir Araştırmacısı Taner Özdemir, telgrafta Erzurum halkının vatan sevgisi, fedakarlığı ve cesaretinin padişah tarafından takdir edildiğini belirtti.
Özdemir, özellikle kadınların ve çocukların savaş alanına kadar su taşıyarak askerlere yardım etmelerinin belgenin en dikkat çekici ayrıntıları arasında yer aldığını ifade etti. Erzurum, 1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında yalnızca askeri bir müdafaa merkezi değil, halkın bir araya geldiği önemli bir direniş noktası oldu.
Rus kuvvetlerinin Erzurum ve çevresindeki tabyalara yönelik saldırıları karşısında, Osmanlı askerleri cephede mücadele ederken, şehir halkı da savunmanın aktif bir parçası hâline geldi. Aziziye Müdafaası, bu yönüyle askeri tarihin ötesine geçerek milletin ortak mücadele ve dayanışma hafızasında önemli bir yer edindi. Sultan II.
Abdülhamid’in Erzurum halkına yönelik gönderdiği telgraf, o dönemde yaşananların devletin en üst makamına nasıl yansıdığını gösteriyor. Telgrafta, Rus askerlerinin Erzurum tabyalarına yönelik hücumu sonrası halkın Osmanlı askerleriyle birleşerek düşmana karşı koyduğu anlatılıyor. Böylece Erzurum savunmasının yalnızca düzenli birliklerin yürüttüğü bir askeri harekât değil, halkın da büyük bir kararlılıkla mücadeleye katıldığı vurgulanıyor.
Belgenin dikkat çekici bölümlerinden biri, Erzurumlu kadınların ve çocukların cephedeki askerlere verdikleri destektir. Telgrafta, iffetli kadınların ve zeki çocukların savaş meydanına kadar su taşıyarak susuz kalan askerlere yardım ettikleri belirtiliyor. Bu ayrıntı, Aziziye Müdafaası’nın toplumsal boyutunu ortaya koyması bakımından son derece değerlidir.
Çünkü savaşın en zor anlarında cephede yalnızca silah taşıyan askerler yoktu; şehrin kadınları, çocukları ve diğer sakinleri de ellerinden gelen imkânlarla savunmaya katkı sağlıyordu. Telgrafın ifadeleri, Erzurum halkının savunmadaki rolünün dönemin devlet yönetimi tarafından bilindiğini ve takdir edildiğini gösteriyor.
Sultan Abdülhamid’in mesajında halkın fedakârlığına özel bir vurgu yapması, şehir savunmasının yalnızca askeri başarı olarak değerlendirilmediğini ortaya koyuyor. Telgrafta, Gazi Ahmed Muhtar Paşa ve İsmail Paşa’dan gelen raporların aktarılması da belgenin tarihî değerini artıran unsurlar arasında yer alıyor. Bu ifadeler, Erzurum’da yaşanan gelişmelerin merkezi yönetime ulaştığını ve halkın gösterdiği direnişin yakından takip edildiğini belirtiyor.
Sultan Abdülhamid, Erzurum halkının vatanseverliğini, cesaretini ve fedakârlığını takdir ederken, aynı zamanda şehrin savunmasına olan kararlılığın süregeldiğini vurguluyor. Bu bağlamda telgraf, yalnızca geçmişte yaşanan bir kahramanlığın anlatıldığı bir metin olmaktan öte, savaşın sürdüğü bir dönemde halka moral ve destek verme amacı taşıyan bir mesaj olarak da kabul edilebilir.
Erzurum’un Aziziye Müdafaası sırasında sergilenen irade, şehrin tarihindeki en güçlü ortak hafıza bileşenlerinden biri haline gelmiştir. Asker, kadın, çocuk ve halkın tek bir amaç etrafında toplanması, bu savunmayı sıradan bir askeri olay olmaktan çıkararak tarihi bir direniş hikâyesine dönüştürmüştür.
ÖZDEMİR: "ERZURUM'UN KAHRAMANLIĞI BİR TELGRAFA SIĞMAYACAK KADAR BÜYÜKTÜR"
Şehir araştırmacısı Taner Özdemir, Sultan II. Abdülhamid’in Erzurum halkına yolladığı telgrafın Aziziye Müdafaası’nın daha az üzerinde durulan yönlerini ortaya koyduğunu belirtirken, bu telgrafın Aziziye Müdafaası’nı sadece askeri bir mücadele olarak değerlendirmememiz gerektiğini ifade etti. Özdemir, "Sultan Abdülhamid’in ifadelerinde Erzurum halkının cesaretini, fedakârlığını ve vatan sevgisini açıkça görüyoruz.
Özellikle kadınların ve çocukların savaş alanına kadar su taşıyarak askerlere destek vermesi, bu mücadelenin tüm şehir tarafından sahiplenildiğini göstermektedir. Erzurum’un kahramanlığı bir telgrafa sığmayacak kadar büyüktür. O gün cephede düşmana karşı savaşan asker kadar, askere su taşıyan kadın, yardım eden çocuk ve evladını vatan savunmasına uğurlayan anne de bu destanın bir parçasıdır.
Bir tas su, o gün yalnızca susuzluğu gidermenin değil, vatan savunmasına destek vermenin de sembolü hâline gelmiştir. Bu tür belgeler, tarihimizin ayrıntılarını anlamamız bakımından son derece değerlidir. Çünkü tarih sadece savaşların sonuçlarından, komutanların kararlarından ve askeri harekâtlardan ibaret değildir.
Halkın yaşadıkları, kadınların ve çocukların üstlendiği roller ile şehirlerin gösterdiği dayanışma, tarihsel hafızanın ayrılmaz parçalarıdır. Erzurum’un Aziziye’de sergilenen mücadeleyi tüm yönleriyle ele almak gerekmektedir. Arşivlerdeki belgeler gün yüzüne çıkarılmalı, doğru bir şekilde okunmalı, dönemin koşulları içinde değerlendirilerek yeni nesillere aktarılmalıdır.
Bu şehir, tarih boyunca yalnızca silahıyla değil; inancıyla, duasıyla, fedakârlığıyla ve dayanışmasıyla da vatan savunmasına katkı sağlamıştır."
AZİZİYE MÜDAFAASI'NIN HALK TARAFINDAN YAZILAN TARİHİ
Sultan II. Abdülhamid’in Erzurum halkına gönderdiği telgraf, Aziziye Müdafaası’nın halk tarafından sunulan yönünü hatırlatması açısından önemli bir tarihî belge niteliği taşımaktadır. Bu belge, dönemin askeri gelişmelerinin yanı sıra, Erzurum halkının sergilediği fedakarlığı ve dayanışmayı da kayda geçiriyor.
Aziziye Müdafaası denildiğinde, akla gelen kahramanlık sadece tabyalardaki savaşlarla sınırlı kalmaz. O kahramanlığın arkasında, cepheye koşan bireyler, askerlerin yanında bulunan kadınlar, su taşıyan çocuklar ve tüm imkânlarıyla şehirlerini savunan bir halk bulunmaktadır. Bu telgraf, Erzurum’un tarihî hafızasında yer alan büyük dayanışmanın devlet tarafından da takdir edildiğini göstermektedir.
Geçmişin arşiv belgeleri incelendiğinde, Aziziye Müdafaası’nın yeterince anlatılamamış veya bilinmeyen yönlerinin gün yüzüne çıkması mümkün hale gelecektir. Erzurum, o dönemde yalnızca silahıyla değil; aynı zamanda cesareti, duası, fedakârlığı ve elindeki bir tas suyuyla da vatan savunmasına katkıda bulunmaktaydı. Sultan Abdülhamid’in telgrafı, bu ortak kahramanlığı tarihe taşıyan önemli belgelerden biri olarak tekrar gündeme gelmektedir.
