İngiltere'de dizel fiyatları tarihi zirveye ulaşırken, ülkenin acil durum yakıt stoklarının yalnızca 42 günlük ithalatı karşılayabileceği öne sürüldü. Sky News Ekonomi ve Veri Editörü Ed Conway, İngiltere'nin olası bir tedarik krizi ile karşılaşabileceği en kırılgan ülkelerden biri haline geldiğini ifade etti.
28 Eylül itibarıyla, İngiltere'de dizelin ortalama litre fiyatı 199,18 peniye yükselerek, daha önce Haziran 2022'de kaydedilen 199,09 penilik rekoru geride bıraktı. RAC, dizel fiyatlarındaki artışın sürücülerin yanı sıra, dizel kullanan kamyonlar ve ticari araçlar üzerinden mal ve hizmet fiyatlarını da etkileyebileceği uyarısında bulundu.
ACİL DURUM STOKLARI 42 GÜNLÜK
Ed Conway, İngiltere'nin acil durum dizel rezervinin yaklaşık 42 günlük ithalatı karşılayabilecek durumda olduğunu bildirdi. Conway, Japonya'nın stok kapasitesinin bin günü, Almanya'nın, Fransa'nın, İspanya'nın, İtalya'nın, Belçika'nın ve Hollanda'nın ise İngiltere'den daha yüksek rezervlere sahip olduğunu belirtti.
Conway, Avustralya'nın yaklaşık 31 günlük stokla daha düşük seviyede bulunduğunu ifade ederek, İngiltere'nin 42 günlük rezervle listenin alt sıralarında yer aldığını söyledi. Ayrıca, İngiltere'nin dizel stok kapasitesinin geçmiş yıllara göre önemli ölçüde azaldığına dikkat çekti. 2000'li yılların başında rezervlerin 100 günlük ithalatın üzerinde olduğunu kaydeden Conway, ülkedeki rafinerilerin zamanla kapanmasının bu durumun sebebi olduğunu savundu.
Conway, Hürmüz Boğazı çevresindeki kriz ve global tedarik riskleri göz önüne alındığında, mevcut seviyelerin İngiltere'nin hazırlık kapasitesine ilişkin soru işaretleri yarattığını dile getirdi.
HÜKÜMET: TEDARİK NORMAL ŞEKİLDE SÜRÜYOR
İngiliz hükümeti ise şu aşamada akaryakıt istasyonlarında bir arz sıkıntısı bulunmadığını belirtti. Enerji Güvenliği ve Net Sıfır Bakanlığı, benzin ve dizel sevkiyatlarının normal şekilde sürdüğünü, satış, teslimat ve stok seviyelerinin sektörle birlikte yakından izlendiğini açıkladı.
İngiltere Maliye Bakanı John Healey, ülkenin “ihtiyaç duyduğu stoklara sahip olduğunu” ifade ederek, ABD ile dizel tedariki konusunda görüşmelerin sürdüğünü belirtti. Yakıt fiyatlarındaki artışta Orta Doğu'daki çatışmaların petrol üretimi ve sevkiyatına etkisi öne çıkıyor. Sky News'e göre, ABD'nin dizel ihracatını sınırlamasına yönelik olası bir adım da İngiltere açısından yeni bir risk oluşturabilir.
Uzmanlar, petrol fiyatlarında kalıcı bir düşüş yaşanmadığı sürece İngiltere'deki dizel fiyatlarının yüksek seviyelerde kalabileceği uyarısında bulunuyor.
İNGİLTERE'NİN “YAKIT KARNESİ” PLANI HAZIR
İngiltere hükümetinin büyük çaplı bir yakıt arzı krizine karşı hazırladığı Ulusal Yakıt Acil Durum Planı (National Emergency Plan for Fuel - NEP-F), krizin ağırlaşması durumunda akaryakıt satışlarının sınırlandırılmasına kadar uzanan çeşitli önlemler içermektedir. Enerji Güvenliği ve Net Sıfır Bakanlığı tarafından hazırlanan ve son olarak 2024'te güncellenen plana göre, hükümet öncelikle piyasaya müdahaleyi sınırlı tutmayı hedefliyor.
Ancak ülke genelinde ciddi bir yakıt kıtlığı yaşanması durumunda, 1976 tarihli Enerji Yasası kapsamındaki olağanüstü yetkiler kullanılarak yakıtın kimlere, ne miktarda ve hangi koşullarda satılacağı kontrol edilebiliyor. Planın dikkat çekici maddelerinden biri olan “Maximum Purchase Scheme” yani “Azami Satın Alma Programı”, benzin istasyonlarında sürücülerin her ziyaretlerinde satın alabilecekleri yakıt miktarına üst sınır getirilmesini içermektedir.
Böylece sınırlı yakıtın az sayıda kişi tarafından yüksek miktarlarda satın alınmasının önüne geçilmesi amaçlanmaktadır. Ayrıca, akaryakıt istasyonlarının benzin ve dizel satabileceği saatler de sınırlı olabiliyor. Bu sistem, kişiye özel kupon dağıtılan bir karne uygulaması olmasa da yakıt tüketiminin merkezi olarak sınırlandırılmasına dayanan bir mekanizma olarak görülebilir.
AMBULANS, POLİS VE KRİTİK HİZMETLERE ÖNCELİK
Özellikle ağır bir arz krizinde, bazı akaryakıt istasyonları “Designated Filling Station” olarak belirlenerek ambulans, polis ve diğer acil hizmet araçlarına yakıt konusunda öncelik tanınması öngörülüyor. Hükümet ayrıca petrol şirketleri ve dağıtım firmalarına yakıt sevkiyatında kritik kamu hizmetlerini öne alma talimatı verebiliyor.
Acil servisler, enerji ve su gibi altyapı hizmetleri ile toplu taşıma bu kapsamda öncelikli sektörler arasında yer alıyor. Plan kapsamında “Commercial Distribution Scheme” adı verilen başka bir mekanizma da bulunuyor. Bu uygulamayla, hükümet dizel yakıtın ticari araçlara tahsisinde öncelik sistemi kurabiliyor.
Amaç, özellikle gıda ve sağlık sektörlerinde kritik tedarik zincirlerinin kesintiye uğramasını önlemek. Bu sayede yakıt kıtlığının ağırlaşması halinde özel otomobillerin tüketimi sınırlandırılırken, marketlere ürün taşıyan kamyonlar veya sağlık sisteminin tedarikinde kullanılan ticari araçlar öncelikli hale gelebiliyor. Hükümet, küresel petrol arzında ciddi bir kesinti yaşanması durumunda İngiltere'nin bulundurmakla yükümlü olduğu acil petrol stoklarını da piyasaya sürebiliyor.
Ayrıca, yedek yakıt tankerlerinin kullanılması, gerektiğinde askeri personelin tanker sürücüsü olarak görevlendirilmesi ve yakıt taşıyan sürücüler için çalışma süresi kurallarının geçici olarak esnetilmesi de plandaki seçenekler arasında yer alıyor. İngiltere hükümeti, bu önlemlerin yalnızca “ciddi ve yaygın” bir petrol arzı kesintisi durumunda değerlendirileceğini ve hangi önlemin uygulanacağına ulusal düzeyde karar verileceğini belirtmektedir.
