Amerikalılar, 3 Kasım Salı günü Kongre ara seçimleri için oy kullanacak. Bu seçim, Cumhuriyetçiler ile Demokratlar arasında Temsilciler Meclisi ve Senato'nun kontrolü için geçecek sert bir yarış olarak öne çıkıyor. Seçimlerin sonuçları, Başkan Donald Trump'ın görev süresinin son iki yılında Washington'daki gücün nasıl şekilleneceğini belirleyecek.
Ayrıca, Beyaz Saray'ın 2028'e kadar ne ölçüde hareket kabiliyetine sahip olacağına dair önemli bir gösterge oluşturacak.
VALİLİK SEÇİMLERİ VE YASAMA MECLİSLERİ
Kongre seçimleriyle birlikte 36 eyalette valilik seçimleri gerçekleştirilecek. Bu eyaletler arasında Kaliforniya, Teksas, Florida, Georgia, Michigan ve Ohio gibi kritik konumda olanlar bulunuyor. Ayrıca, 46 eyalette yasama meclisleri yenilenecek. 39 eyalette ise 146 konu ve yasa değişikliği referanduma sunulacak; bu konular arasında kürtaj, vergiler, oy hakları ve seçim bölgelerinin yeniden çizilmesi öne çıkıyor.
Bu seçimler, Amerika'nın sadece temsilcilerini değil, aynı zamanda toplumsal sözleşmesinin ayarlarını da oyladığını gösteriyor.
CUMHURİYETÇİLERİN DAR ÇOĞUNLUĞU
Bu yılki Kongre yarışını özel kılan bir diğer unsur, Cumhuriyetçilerin her iki kanattaki dar çoğunluklarını koruma çabası. Demokratlar ise her iki kanadı geri alarak daha geniş yasama ve denetim araçlarına ulaşmayı ve Beyaz Saray ile Kongre arasındaki ilişkiyi yeniden inşa etmeyi hedefliyor. Temsilciler Meclisi'nin 435 sandalyesinin tamamı ve Senato'nun 35 sandalyesi oylanacak.
Demokratların Temsilciler Meclisi'nde çoğunluğu elde edebilmesi için en az üç sandalye kazanması gerekiyor. Bu nedenle, belirleyici olan genel tablo değil, sayısı sınırlı birkaç kararsız seçim bölgesi ve eyalet olacak.
SEÇMEN GÜNDEMİ
Aynı zamanda, Amerikan seçmeninin gündeminde günlük hayatı doğrudan etkileyen konular ön plana çıkıyor. Geçim maliyeti, enflasyon, akaryakıt fiyatları, sağlık hizmetleri ve konut gibi meseleler, seçmenlerin tercihlerinde belirleyici rol oynuyor. Göç, dış politika ve İran ile olası bir savaş gibi konular da gündemde.
26 Ekim'de yayımlanan Reuters/Ipsos anketine göre, katılımcıların yüzde 73'ü geçim maliyetlerinin yanlış yönde gittiğini ifade ediyor. Kayıtlı seçmenler arasında Kongre için genel oy tercihinde ise Demokratlar, yüzde 47'ye 36 ile önde görünüyor. Aynı anket, özellikle enflasyon ve benzin fiyatlarına dair ekonomik kaygıların seçmen eğilimlerinde belirleyici olduğunu ortaya koyuyor.
Cumhuriyetçiler, vergi indirimlerinin uzatılması gibi yasama sicillerini savunurken, Demokratlar yükselen hayat pahalılığını kampanyalarının merkezine alıyor. Kongre'nin kontrolünü geri almayı, hükümet politikaları üzerinde daha güçlü denetim kurmanın ve harcama önceliklerini gözden geçirmenin fırsatı olarak sunuyorlar. İran ile olan gerilim, yaklaşan seçimlerdeki sandık hesaplarının bir parçası olarak öne çıkıyor.
Ancak bu durum, yalnızca bir dış politika meselesi olarak değil, aynı zamanda savaşın enerji fiyatları, askeri harcamalar ve ABD ekonomisi üzerindeki etkileriyle bağlantılı olarak da ele alınıyor. Bu seçimde Hürmüz Boğazı'ndaki gerginliğin ve benzin fiyatlarının aynı denklemin iki ucu olduğu görülüyor.
Washington'un Tahran’a dair politikası, seçmenlerin bütçeleri üzerinden ilk kez bu kadar doğrudan bir sınavdan geçiyor. Meclis çoğunluğu elde etmek, yalnızca yasaların çıkarılması anlamına gelmiyor. Temsilciler Meclisi'ni kazanan parti, komisyon başkanlıklarını elde ederek soruşturma ve celp önceliklerini belirliyor ve yürütme üzerinde doğrudan bir denetim kurabiliyor.
DEMOCRATLARIN TEMSİLCİLER MECLİSİ’Nİ GERİ ALMASI BEKLENİYOR
Eğer Demokratlar Temsilciler Meclisi'ni geri alırlarsa, bu durum komisyonların yönetimin kararlarına ve politikalarına yönelik soruşturmalar açmasını, yetkilileri ifadeye çağırmasını sağlayabilir. Senato'dan veya Başkan'ın onayından geçmesi zor olsa da, partinin önceliklerini yansıtan yasa tasarılarının gündeme gelmesi de muhtemeldir. Senato'nun rolü ise yasaların ötesine geçiyor.
Senato, yönetimdeki üst düzey atamaların ve federal mahkemelerin onayını gerektiriyor. Cumhuriyetçiler Temsilciler Meclisi'ni korusa bile, Senato'da çoğunluğun değişmesi Beyaz Saray'ın adaylarını onaylama yeteneğini doğrudan etkileyecektir. Ancak bölünmüş bir Kongre, yönetimin duraklaması anlamına gelmeyebilir.
BAŞKAN YÜRÜTME YETKİLERİNİ KORUYOR
Başkan, yürütme yetkilerini ve veto hakkını elinde tutmaya devam ediyor. Senato'daki yasaların çoğunda oylamayı engelleme taktiği için gereken 60 oy eşiği de geçerli olmaya devam ediyor. Yani çoğunluk değişse bile, pazarlık ve denetim dengeleri yeniden şekillenecek; ancak hiçbir parti tamamen tek başına gündemini belirleyebilecek bir güç elde edemeyecek.
TOPAL ÖRDEK TARTIŞMASI
Bu dinamiklerin merkezinde, Amerikan siyasetinde bilinen bir kavram olan Topal Ördek (Lame Duck) duruyor. Bu terim, görev süresinin sonuna yaklaşan ve siyasi etkisi azalan bir başkanı tanımlıyor; özellikle başkanın partisi Kongre'nin kontrolünü kaybettiğinde ve gündemini yasalaştırma yeteneği zayıfladığında kullanılıyor. Ancak bu durum, başkanın anayasal yetkilerini yitirdiği anlamına gelmiyor.
Özellikle Cumhuriyetçiler, herhangi bir kanatta çoğunluğu kaybettiklerinde bu durum otomatik olarak Trump'a uygulanmıyor. Başkan, görev süresinin sonuna kadar görevinde kalmaya devam ediyor ve yürütme yetkilerini koruyor. Ancak muhalefetin kontrolündeki bir Kongre, onu daha fazla müzakere yapmaya zorluyor ve yasaların, bütçelerin ve atamaların geçişini güçleştiriyor.
Üç ana senaryo önümüzde duruyor. Eğer Demokratlar yalnızca Temsilciler Meclisi'ni alırlarsa, yönetim üzerindeki denetim artacak ve oturumlar ile soruşturmalar siyasi çatışmanın merkezine yerleşecek. Eğer Demokratik kontrol Senato'ya da uzanırsa, atamalar ve harcama müzakereleri üzerindeki etkiler genişler; ancak anayasal kısıtlamalar yerinde kalır.
Cumhuriyetçiler her iki kanadı da korursa, yönetim kendi partisinin çoğunluğuyla çalışmaya devam eder ve Kongre ile yasama çatışması olasılığı azalır. Parti içindeki harcamalar, ekonomi ve dış politikadaki görüş ayrılıkları ise devam ediyor.
Seçim sonuçlarının açıklanmasının ardından bir sonraki süreç, Topal Ördek Oturumu (Lame Duck Session) olarak adlandırılan döneme geçilecek; bu dönemde mevcut Kongre, ocak ayında yeni dönemin başlamasına kadar çalışmalarını sürdürecek. Bu yılki oturum, 2027 mali yılına dair hükümet finansmanı üzerindeki anlaşmazlıklar nedeniyle özellikle kritik bir öneme sahip.
Şu anda yürürlükte olan geçici finansman, 11 Aralık'a kadar geçerli. Yasa yapıcılar, ya süre dolmadan bir uzlaşmaya varmak ya da finansmanı yeniden uzatmak zorunda kalacaklar. Ayrıca, masada savunma bütçesi ile İran'la olan savaşa bağlı ek harcamalar gibi konular da bulunuyor.
Bu dosyaların sonuçları, yeni çoğunluğun kim olacağına ve iki partinin yasama gücünün yeni Kongre'ye geçmeden önce ne kadar uzlaşmaya açık olduğuna bağlı olacak.
Salı günü yapılacak seçimlerin sonuçları, yalnızca çoğunluğun kime geçeceğini belirlemekle kalmayacak, aynı zamanda Beyaz Saray ile Kongre arasındaki ilişkiyi ve her iki tarafın kendi önceliklerini geçirme ya da rakiplerinin önünü kapatma yeteneklerini de etkileyecektir. 2028 yılına kadar Amerikan siyaseti için temel çerçeve bu seçimle şekillenecek.
Son iki yılın, iş birliği içinde mi geçeceği yoksa çekişme, denetim ve siyasi pazarlıklarla mı dolu olacağı netleşecek. Bu durumun Washington dışındaki yansımaları da en az içerideki kadar dikkate alınmalı. İran'la savaşın finansmanı ve yönetimi, Kongre'nin yeni dengesine göre ya hız kazanacak ya da daha sıkı bir denetim sürecine tabi olacak.
Tahran, Körfez başkentleri ve Ankara, salı gecesi yapılacak oylamanın sonuçlarını dikkatle takip edecek.
