Dünya Bankası, Emtia Piyasaları Görünüm Raporu'nun ekim ayı bültenini yayımladı. Raporda, Orta Doğu'daki çatışmaların petrol arzını tehdit ederek enerji fiyatlarını son dört yılın en yüksek seviyesine çıkaracağı ifade edildi. Ayrıca, tahıl sevkiyatlarındaki aksamalar ve El Nino hava olayı nedeniyle tarım ürünlerine erişimin tehlikeye gireceği belirtildi.
Rapora göre, petrol stoklarının azalması, dünya genelinin yeni arz şoklarına karşı daha savunmasız hale gelmesine yol açıyor. Enerji fiyatlarının, son üç yılda süregelen düşüşlerin ardından 2026'da yüzde 32 oranında artacağı, 2027'de ise yüzde 11,5 oranında düşeceği tahmin ediliyor.
ENERJİ FİYATLARINDA BEKLENTİLER
Brent ham petrolün varil fiyatının 2025'te 69 dolar seviyesinden, 2026'da ortalama 91 dolara yükseleceği, ardından 2027'de 79 dolara gerileyeceği öngörülüyor. Raporda, çatışmaların tahıl sevkiyatlarına etkisi, El Nino'nun tarımsal hasadı tehdit etmesi ve akaryakıt ile gübre fiyatlarının artışı gibi faktörlerin gıda emtia fiyatlarının 2026'da yüzde 10,3, 2027'de ise yüzde 7,2 oranında yükseleceğine neden olacağı kaydedildi.
Genel emtia fiyatlarının 2026'da yüzde 23,1 oranında artmasının ardından 2027'de yüzde 7'lik bir düşüş göstermesi bekleniyor. Tahminlerin, küresel emtia arzını etkileyen çatışmalarda belirgin bir artış olmaması varsayımına dayandığı vurgulanıyor. Ancak Orta Doğu'daki çatışmaların şiddetlenmesi ve Rusya'nın petrol altyapısına verilen hasarın devam etmesi durumunda enerji fiyatlarının daha da yükselebileceği uyarısında bulunuldu.
GIDA KRİZİ RİSKİ
Rapora göre, küresel petrol arzında son 40 yılın en büyük düşüşü bekleniyor. Yüksek enerji fiyatları, Karadeniz bölgesindeki tahıl sevkiyatlarına yönelik saldırılar ve çok şiddetli bir El Nino olayının birleşimi, daha fazla insanı aşırı yoksul duruma düşürebilecek bir gıda krizi yaratabilir.
Bu olumsuz senaryoda, Brent ham petrolün varil fiyatının 2027'de ortalama 105 dolara ulaşabileceği, gıda emtia fiyatlarının ise temel tahminlerin yüzde 12 üzerine çıkarak 2022 seviyelerini aşabileceği ifade edildi.
Raporda, Dünya Bankası Grubu'nun yükselen fiyatlarla mücadele eden ülkelere destek olmak amacıyla önceden belirlenmiş 25 milyar dolarlık finansman da dahil 50 milyar ile 60 milyar dolar arasında kaynak sağladığı belirtiliyor.
Çatışmaların küresel enerji üretimi ve tüketiminde zorunlu değişiklikler yarattığına dikkat çekilirken, dünya genelinde petrol arzının 2026'da yüzde 5,2 azalmasının beklendiği, bu durumun 2020'deki küresel resesyon dönemi hariç tutulduğunda son 40 yılın en büyük düşüşü olacağı bildirildi.
Petrol tüketiminin de 2026'da yüzde 2,5 oranında düşeceği öngörülüyor; bu durum, 2020 ve 1980 yıllarından sonra kayıtlara geçen en büyük üçüncü yıllık daralma olma özelliği taşıyor. Rapor, arz tarafındaki sıkıntıların fiyatları artırarak talebi olumsuz etkilediğini, ayrıca elektrifikasyonun özellikle Çin'de petrol tüketimini azalttığını ortaya koyuyor.
Ancak, üretimin talebi karşılayamaması, petrol stoklarının daha fazla çekilmesine neden olarak piyasaları yeni arz kesintilerine karşı savunmasız hale getiriyor.
GÜBRE VE METAL FİYATLARINDA ARTIS
Gübre fiyatlarının 2026 yılında yüzde 14,3 oranında artacağı öngörülürken, 2027'de yeniden 2025 seviyelerine düşmesi bekleniyor. Metal fiyatlarının ise alüminyum, bakır ve kalay gibi araçların rekor seviyelere ulaşmasıyla birlikte 2026'da yüzde 24,5 oranında artacağı tahmin ediliyor.
Bu artışın arkasında, yenilenebilir enerji, elektrikli araçlar ve veri merkezlerine yapılan yatırımlardan kaynaklanan güçlü bir talep ile bu yıl yaşanan arz kesintilerinin etkisi yer alıyor.
DEĞERLİ METALLERDE BEKLENTİLER
2027'de metal fiyatlarının yüzde 3,3 oranında gerilemesi bekleniyor. Değerli metaller içinse 2026 yılında yaklaşık yüzde 40'lık bir artış olacağı tahmin ediliyor. Jeopolitik riskler ve belirsizlikler nedeniyle güvenli liman varlıklarına olan ilginin yüksek kalmasıyla birlikte, değerli metal fiyatlarının 2026'da yüzde 39,9 artacağı ifade ediliyor.
Fakat 2027'de yüzde 8,3 oranında bir düşüş yaşanmasına rağmen, fiyatların 2015-2019 ortalamasının üç katından daha fazla kalacağı öngörülüyor. Raporda, altın fiyatlarının 2026'da yüzde 33,6 artmasından sonra 2027'de yüzde 7,6 gerilemesi, gümüş fiyatlarının ise bu yıl yüzde 75,9 artmasının ardından gelecek yıl yüzde 11,4 düşmesi tahmin ediliyor.
KÖSE'DEN AÇIKLAMALAR
Dünya Bankası'nın Başekonomist Yardımcısı ve Beklentiler Grubu Direktörü Ayhan Köse, emtia piyasalarının birçok büyük şokun etkisi altında olduğunu belirtti. Yükselen enerji maliyetleri ile ticaretteki aksaklıkların birçok emtianın fiyatını artırdığını aktaran Köse, bu durumun enflasyonu, gıda güvenliğini ve ekonomik büyümeyi olumsuz yönde etkileyebileceği konusunda uyardı.
Ayrıca, en yoksul kesimlerin korunması ve düşük gelirli ülkelere destek sağlanmasının öncelikli bir konu olması gerektiğini vurguladı. * Haberin görseli Reuters'tan servis edilmiştir. Görsel arşivdir.
