Cumhuriyet'in ilanı, 1923 yılında gazeteler aracılığıyla duyurulurken, iletişim yöntemleri yıllar içinde büyük bir evrim geçirdi. İlk başlarda telgrafla şehirler arası haberleşme yapılıyordu. Sonraki yıllarda radyolar, Cumhuriyet coşkusunu daha geniş kitlelere taşımaya başladı.
Günümüzde ise kutlamalar, internet ve sosyal medya ile telefon ekranlarına yansıyor. 29 Ekim 1923’te Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kabul edilen anayasa değişikliği ile Türkiye'nin yönetim şekli cumhuriyet olarak belirlenmişti. Aynı gün Mustafa Kemal Paşa, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı unvanını aldı.
O dönemlerde haberlerin halkla buluşması, günümüzdeki hızda gerçekleşmiyordu; gazeteler hazırlanıyor ve gelişmeler telgrafla yayılıyordu.
KUTLAMALARIN BAŞLANGICI
Cumhuriyet'in ilanından yalnızca bir yıl sonra, 29 Ekim 1924 için kutlama hazırlıkları yapılmaya başlandı. Ülke genelinde 101 pare top atışı yapılması ve Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Paşa'nın tebrikleri kabul etmesi planlandı. Böylelikle Cumhuriyet’in ilan edildiği gün, kutlamalarla anılmaya başlandı.
19 Nisan 1925’te kabul edilen 628 sayılı kanunla 29 Ekim, milli bayram statüsü kazandı. 1935 yılında kabul edilen 2739 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun ile bayramın kutlama süreleri düzenlendi. Buna göre, Cumhuriyet Bayramı 28 Ekim öğleden sonra başlayacak ve 29-30 Ekim’de devam edecekti.
RADYO DÖNEMİ VE CUMHURİYET'TE ONUNCU YIL KUTLAMASI
Cumhuriyet Bayramı, her yıl farklı etkinliklerle kutlanırken, gazeteler de hazırlıkları ve halkın coşkusunu okuyucularıyla paylaşıyordu. Radyo yayınları, bu kutlamaların daha fazla insana ulaşmasını sağladı. 6 Mayıs 1927’de İstanbul Radyosu'nun yayın hayatına başlamasıyla birlikte, haberler ve programlar sesli olarak da halka ulaştırıldı.
Cumhuriyet’in onuncu yılı için hazırlanan kutlama programları, insanların yalnızca meydanlarda değil, radyo başında da törenleri izlemelerine olanak tanıdı. 28 Ekim 1933 tarihli Cumhuriyet gazetesinde yer alan program duyurusunda; Atatürk'ün konuşması, İstiklâl Marşı, Onuncu Yıl Marşı, şiirler ve konferanslar bulunuyordu. Ayrıca, Ankara Radyosu için hazırlanan içerik, İstanbul Radyosu’ndan da yayına girecekti.
TELEFONDAN YAYINA GEÇİŞ
Cumhuriyet Bayramı kutlamalarının iletim şekli yıllar içerisinde değişim gösterdi. Gazetelerin yerini radyo yayınları alırken, günümüzde internet ve sosyal medya gibi platformlar, kutlamaların daha geniş kitlelere ulaşmasını sağlıyor. Artık 29 Ekim coşkusu, yalnızca yerel törenlerle sınırlı kalmayıp, dijital ortamlarda da paylaşılabiliyor.
1923 yılında Cumhuriyet'in ilanını gazetelerde okuyanlardan, günümüzde kutlamaları telefonları aracılığıyla takip edenlere kadar süregelen bu hikâye, iletişim araçlarının evrimiyle birlikte aktarılıyor. Cumhuriyet’in kuruluşu ve 29 Ekim’in önemi, kuşaklar geçtikçe yaşatılmaya devam ediyor. Fotoğraflar, AA arşivinden ve yapay zeka desteğiyle hazırlanmıştır.
