Bitlis'in Hizan ilçesinde yer alan köy ve mezralarda, pekmez üretimi için bağ hasadı sonrası yoğun bir çaba gösteriliyor. Bu gelenek, bölgedeki kültürel mirasın önemli bir parçası olarak asırlardır sürdürülen bir uygulama. Üretim süreci her yıl sonbaharda başlarken, köylüler birbirlerine yardım ederek iş yükünü paylaşıyor.
Akşar köyü Kılavuz mezrasında yetişen siyah üzümler, hem sofralık olarak kullanılıyor hem de ihtiyaç fazlası ürünler pekmez yapımında değerlendiriliyor. Bölgenin lezzetleri arasında önemli bir yer tutan geleneksel pekmez, bağlardan toplanan üzümlerin havuzlarda çiğnenerek sıkılması ile hazırlanıyor. Elde edilen üzüm suyu, mayalama amacıyla beyaz toprakla karıştırılmakta.
Ardından dinlendirilen üzüm suyu büyük kazanlarda saatlerce kaynatılıyor. Yaklaşık 5-6 saat süren bu işlemin sonunda, koyulaşan üzüm suyu pekmeze dönüşüyor.
ÜRETİMDE GELENEKSEL YÖNTEMLER
Hizan ilçesindeki 13 köyde sürdürülen üretim, özellikle hasat dönemlerinde köylerde hareketlilik yaratıyor. Erkan Özer, mezrada geleneksel yöntemlerle üzüm pekmezi ürettiklerini belirterek, tüm aşamaları dedelerinden öğrendikleri yöntemlerle gerçekleştirdiklerini ifade etti. Özer, üzüm bağlarının bakımından hasada ve sıkım işleminden kaynatmaya kadar olan süreçte doğal yöntemler kullandıklarını dile getirdi.
Sonbaharda hasadını yaptıkları üzümleri mezraya getirip sıkarken, elde edilen üzüm suyunu bidonlarda mayalanmaya bıraktıklarını söyledi.
PEKMEZ ÜRETİMİ VE DAĞITIMI
Mayalama sürecinin ardından üzüm suyunu kaynatıp kazanlara alarak pekmeze dönüştürdüklerini anlatan Özer, yaklaşık 100 kilogram üzüm şırasından 30-35 kilogram pekmez elde ettiklerini aktardı. Üretim sonrasında pekmezi dinlendirip kaplara doldurarak satışa hazırladıklarını belirtti. Doğal olarak hazırlanan üzüm pekmezi, Türkiye'nin farklı illerine gönderilmekte.
Özellikle kış aylarında tercih edilen bu pekmez, yöre halkı tarafından öksürük ve solunum yolu rahatsızlıklarına karşı kullanılmakta. Hizan'da büyük emekle elde edilen doğal üzüm pekmezi, hem aile ekonomisine katkı sağlamakta hem de kuşaktan kuşağa aktarılan geleneği yaşatmaya yardımcı olmaktadır.
