İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Maden Fakültesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Nurgül Balcı'nın da yer aldığı bir uluslararası araştırma, iklim değişikliğinin yanı sıra aşırı su kullanımının, Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN) kırmızı listesinde bulunan 200 türü tehdit eden tuzlu gölleri etkilediğini ortaya koydu.
Nature Communications dergisinde eylülde yayımlanan ve dünya genelinde 26 bilim insanının katkısıyla hazırlanan "Tuzlu Göllerin Göz Ardı Edilen Koruma Değerleri" başlıklı çalışmada, dünya üzerindeki 85 tuzlu gölde tehdit altındaki türler ve ekosistem hizmetleri incelendi.
Uzun dönem ortalama tuzluluğu litre başına 1 gramdan fazla olan göllerin küresel göl su hacminin yüzde 45'inden fazlasını ve yüzey alanlarının da yüzde 23'ünü oluşturduğu belirlendi. Araştırmacılar, 27 soda gölü, 40 iç kesim sülfat ve klorür gölü ile 18 kıyı deniz suyu kökenli gölü değerlendirdi.
İncelenen göllerin tuzluluk değerleri litre başına 1 gram ile 375 gram arasında değişiyor. Araştırmaya göre, IUCN kırmızı listesinde tehdit altında veya tehdide yakın kategorilerinde bulunan 200 tür, incelenen 85 tuzlu gölle bağlantılı. Bu türlerin yüzde 53'ünü kuşlar oluştururken, balık, memeli, sürüngen, amfibi ve omurgasızlar da listede yer alıyor.
Çalışmada yaklaşık 500 farklı baskın plankton türü değerlendirildi ancak bunların hiçbiri tehdit altında sınıflandırılmadı. Tuzlu göllerin, kuşlar için beslenme, yuvalama ve göç sırasında konaklama alanı olarak önemli işlevler üstlendiği belirtiliyor. Tuzluluğun artması durumunda göl başına düşen tehdit altındaki tür sayısının azaldığı gözlemleniyor.
Yüksek tuzluluk içeren bazı göller, başka hiçbir gölde bulunmayan tehdit altındaki türlere ev sahipliği yapıyor. Araştırma kapsamında incelenen tuzlu göller, her biri ortalama 5 farklı ekosistem hizmeti sağlıyor. Çalışmada 11 temel ekosistem hizmeti kategorisi değerlendirilirken, göllerin yüzde 88,4'ünde bilimsel araştırmaları destekleme, yüzde 83,7'sinde turizm ve rekreasyon hizmetleri kaydedildi.
Balıkçılık oranı yüzde 19,8, balık dışı biyokütle hasadı yüzde 24,4, tuz madenciliği yüzde 25,6 ve atık su deşarjı ise yüzde 41,9 olarak tespit edildi. Balıkçılık yapılan göllerde ortalama av miktarı kilometrekare başına yılda 2,2 ton olarak hesaplandı.
Tuz madenciliğinde ise ortalama üretim kilometrekare başına yılda 4 bin 492 ton olurken, rekreasyon amaçlı kullanılan göllerde ortalama ziyaretçi sayısı kilometrekare başına yılda 1,1 milyon olarak belirlendi.
