Son 20 yıl içinde Türkiye'de meteorolojik ekstrem olayların sayısında 2 katın üzerinde bir artış gözlemlendi. Yıllara göre en tehlikeli olaylar arasında yağmur ve sel ilk sırada yer alırken, bunu fırtına ve hortum izledi. DHA'nın haberine göre, son yıllarda meteorolojik şartlarla doğrudan ve dolaylı olarak ilişkili doğa olaylarındaki artış dikkat çekici hale geldi.
2000'li yılların başında Türkiye'de yaşanan ekstrem doğa olaylarının sayısı 400'ün altındayken, 2026 yılı Ocak-Eylül döneminde bu rakam 1329'a yükseldi. 2014 yılında 500'e ulaşan ekstrem olay sayısı, 2015'te 959 olarak kaydedildi. 2016'da ise 1313 olayla rekor kırıldı.
2017 yılında 598, 2019'da 935, 2020'de 984 ve 2021'de 1024 ekstrem olay kayıtlara geçti. 2021 yılı, meteorolojik ekstrem olay sayısının ilk kez 1000'i aştığı yıl oldu. 2022'de 1030 ve 2023'te 1475 olayla yeni bir rekor kırıldı. 2024'te bu rakam 1257, 2025'te ise 1011 olarak belirlendi.
2014'TEN 2026'YA EKSTREM OLAYLARIN SIRALAMASI
2014 yılı ve sonrasında yaşanan ekstrem olaylar arasında en fazla yağmur ve sel olayları ilk sırada yer aldı.
Meteorolojik karakterli olağanüstü olayların yıllara göre oransal dağılımında 2016'da sıcak hava dalgası, 2014, 2017 ve 2021 yıllarında fırtına ve hortum, 2015, 2018, 2019, 2020, 2023, 2024 ve 2026 yıllarında şiddetli yağış ve sel, 2022 yılında ise şiddetli yağış, 2025'te fırtına olarak kaydedildi.
EKSTREM OLAYLAR VE CAN KAYIPLARI
2014 yılında yaşanan en fazla ekstrem olaylar arasında, yüzde 36 ile fırtına ve hortum (6 ölü), yüzde 35 ile şiddetli yağış ve sel (8 ölü) yer aldı. Ayrıca, yüzde 15 ile dolu, yüzde 5 ile kuvvetli kar, yüzde 4 ile yıldırım (11 ölü) ve yüzde 3 ile don olayları kayıtlara geçti.
2015 yılına ait meteorolojik ekstrem olayların dağılımına bakıldığında, şiddetli yağış ve sel olaylarının yüzde 26, fırtınanın yüzde 25, dolunun yüzde 12, sıcak hava dalgasının yüzde 11, şiddetli karın yüzde 8, yıldırımın yüzde 6, soğuk hava dalgasının yüzde 3, toprak kaymasının yüzde 3 ve sisin ise yüzde 2 oranında gerçekleştiği görülmektedir.
Bu durumlar sonucunda birkaç kişi lodos nedeniyle zehirlenirken, 9 kişi yıldırım çarpması, 1 kişi sel, 1 kişi de kar yükü ile hayatını kaybetmiştir.
YAĞMUR, FIRTINA, YILDIRIM, HEYELAN, ÇIĞ
2016 yılına gelindiğinde ise meteorolojik ekstrem olayların dağılımında sıcak hava dalgası yüzde 43, fırtına yüzde 22, şiddetli yağış ve sel olayları yüzde 11, dolunun yüzde 12, şiddetli karın yüzde 4, hortum ve çığın yüzde 4, donun yüzde 3 ve yıldırımın yüzde 2 oranında olduğu kaydedilmiştir.
İzmir, Niğde, Elazığ, Rize, Kayseri ve Gaziantep'te lodos etkisi altında 11 kişi baca gazı nedeniyle zehirlendi.
Ayrıca Ordu'da 2 kişi sel, Diyarbakır ve Van'da 9 kişi yıldırım çarparak, Trabzon'da 2 kişi heyelan nedeniyle, Elazığ-Palu bölgesinde ise 3 kişi çığ dolayısıyla yaşamını yitirdi. 2017 yılında ise meteorolojik olayların dağılımında fırtına ve hortum yüzde 36, şiddetli yağış ve sel yüzde 31, dolu yüzde 16, kuvvetli kar yüzde 7, yıldırım ise yaklaşık yüzde 4 oranında tespit edildi.
Çığ ve don olayları ise yüzde 1,5 civarında gerçekleşti. 2018 yılı itibarıyla şiddetli yağış ve sel oranı yüzde 39, fırtına yüzde 28 ve dolu olayı ise yüzde 16 ile öne çıktı. 2019 yılında kaydedilen ekstrem olayların çoğunluğu şiddetli yağış ve sel ile yüzde 36, fırtına ile yüzde 27 oranında meydana geldi.
Diğer meteorolojik olaylar arasında dolu yüzde 18, yıldırım yüzde 7, şiddetli kar yüzde 5, heyelan yüzde 3, çığ, orman yangını, kum fırtınası ve sis ise yüzde 1 ve altında gerçekleşti. 2020 yılına gelindiğinde şiddetli yağış ve sel oranı yüzde 30, fırtına yüzde 27 ve dolu yüzde 23 olarak kaydedildi.
Ekstrem meteorolojik olayların dağılımı incelendiğinde, yıldırım olayları yüzde 7, kar olayları yüzde 5, heyelan ve don yüzde 2 oranlarında, çığ, orman yangını, kum fırtınası, yüksek sıcaklık ve sis gibi olaylar ise yüzde 1 ve daha az oranlarda kaydedildi.
Bu durumlarda, 41 kişinin hayatını kaybettiği Van'daki çığ, Giresun ve Bursa'daki sel felaketlerinde ise 10 kişi yaşamını yitirdi. 2021 yılında kaydedilen ekstrem olayların çoğunluğu, yüzde 40 oran ile fırtına ve hortum, yüzde 28 ile şiddetli yağış ve sel, yüzde 13 ile dolu, yüzde 7 oranında ise şiddetli kar olayları ile gerçekleşti.
Bir başka önemli durum ise, diğer olayların yüzdesinin yüzde 5 ile yıldırım, yüzde 3 ile orman yangını, yüzde 2 ile don ve heyelan şeklinde dağılım gösterdiğidir.
Orman yangınları sonucunda 3 kişi hayatını kaybetmişken, Kastamonu, Sinop ve Bartın'daki sel felaketlerinde 97 kişi yaşamını yitirdi. 2022 yılı içinde yaşanan ekstrem olayların büyük bir kısmını şiddetli yağışlar oluşturdu; bu oran yüzde 33,6 olarak tespit edildi.
Bu olayı fırtına takip ederek yüzde 21,4, dolu olayları ise yüzde 18,5 oranla sıralandı. 2023 yılında en çok etkileyen ekstrem olaylar arasında şiddetli yağış ve sel yüzde 38, fırtına yüzde 23, dolu yüzde 16, yıldırım düşmesi yüzde 6, şiddetli kar da yüzde 6 oranında yer aldı. Heyelan %5, hortum ise %2 oranında gerçekleşti.
Şanlıurfa'daki sel felaketinde 21 kişi hayatını kaybetti. 2024 yılında ise en çok hasara neden olan olaylar, şiddetli yağış ve sel yüzde 35, fırtına yüzde 20, dolu yüzde 18, kar yüzde 9, yıldırım düşmesi yüzde 8, heyelan yüzde 3, hortum yüzde 2 ve don ise yüzde 2 olarak belirlendi.
Antalya'da meydana gelen sel olayında 1 kişi yaşamını yitirdi. 2026 yılında ise toplam 1329 ekstrem olay olduğu, 2025'te ise bu olayların dağılımının yüzde 27'si fırtına, yüzde 23'ü şiddetli yağış ve sel, yüzde 17'si dolu, yüzde 11'i kar, yüzde 7'si don, yüzde 5'i yıldırım düşmesi, yüzde 2'si heyelan ve yüzde 2'si hortum olarak kaydedildi.
Çığ, orman yangını, sis ve kum fırtınası gibi ekstrem hava olaylarının toplam içindeki oranı yüzde 1 veya daha az olarak belirlendi. 2026 yılının Ocak-Ağustos aralığında ortaya çıkan 1263 tehlikeli olayın yüzde 33'ü şiddetli yağmur ve sel, yüzde 20'si fırtınalar, yüzde 17'si dolu, yüzde 10'u toprak kaymaları, yüzde 8'i yoğun kar yağışı ve yüzde 4'ü ise yıldırım çarpması ve çığ olarak kaydedildi.
Eylül ayında ise 24 şiddetli yağış ve sel, 16 fırtına, 9 heyelan, 7 dolu ve 7 yıldırım düşmesi ile toplamda 66 meteorolojik olay gerçekleşti. Ayrıca, 2 orman yangını ve 1 kum fırtınası olayı da meydana geldi. Eylül ayındaki meteorolojik afetlerin yaklaşık yüzde 36'sını şiddetli yağışlar oluşturdu.
