Türk edebiyatının önde gelen isimlerinden Ahmed Midhat Efendi, yaklaşık bir buçuk asır önce çocuklara temel bilgiler kazandırmak amacıyla yazdığı Çocuklar Kütüphanesi serisini, 2026 yılında Şule Yayınları aracılığıyla yeniden okuyucularla buluşturdu.
İlk olarak Tercüman-ı Hakikat gazetesinde tefrika edilen ve daha sonra bağımsız kitapçıklar halinde yayımlanan 16 risale, Doç. Dr. Bekir Belenkuyu tarafından konularına göre bir araya getirildi.
MAHLUKAT: DOĞA VE CANLILAR DÜNYASI
Serinin ilk yedi risalesini içeren Mahlukat, çocuklara doğa ve canlılar dünyasını tanıtmayı hedefliyor. Kitapta yer alan başlıklar arasında Üç Cins Mahluk, Hayvanlar, Yürüyen Hayvanlar, Kuşlar, Nebatlar, Çiçekler ve Meyveler bulunuyor. Eserde, varlıklar, madenler, bitkiler ve hayvanlar gibi üç ana grupta inceleniyor.
Demir, bakır ve altın gibi madenlerin günlük yaşamda nasıl kullanıldığı açıklanırken, bitkilerin tohumdan gelişim süreçleri ve çiçekler ile meyveler hakkında bilgiler de yer alıyor. Hayvanlar bölümünde ise otçul ve etçil türler, aslan ve kaplan gibi yırtıcılar ile fil ve deve gibi insan yaşamında önemli olan hayvanlar ele alınıyor.
Konular, çocukların anlayabileceği bir söylemle sohbet havasında aktarılıyor. Ayrıca, insanın akıl yürütme becerisi sayesinde doğadaki varlıklardan nasıl faydalandığı da vurgulanıyor.
MUAMELAT: SAĞLIK VE GÖRGÜ KURALLARI
Serinin 8, 9 ve 10 numaralı risalelerini içeren Muamelat ise çocukların bedensel sağlığı, günlük alışkanlıkları, ahlaki gelişimi ve dini bilgileri üzerine odaklanıyor. Kitap, Sağlık, Terbiyeli Çocuk ve Abdest ve Namaz başlıklı üç bölümden oluşuyor.
Sağlık bölümünde, hastalıklardan korunma yolları, temiz havanın ve güneş ışığı alan evlerin önemi, dengeli beslenme, düzenli uyku ve fiziksel aktivitenin sağlık üzerindeki olumlu etkileri anlatılıyor. Ayrıca, tütün kullanımının zararlarına da dikkat çekiliyor. Terbiyeli Çocuk başlıklı risalede, çocukların günlük yaşamda uyması gereken görgü ve nezaket kuralları ele alınıyor.
Sabah uyanma alışkanlıkları, okul yaşamı ve sofra adabı gibi konularda davranış önerileri sunuluyor. Abdest ve Namaz bölümünde ise abdestin alınışı, beş vakit namazın kılınışı ve temel hareketleri açıklanıyor. Namaz sırasında okunmakta olan dua ve surelerin anlamlarını içeren kısım, çocuklar için küçük bir ilmihal işlevi görüyor.
DÜNYA: ÇOCUKLAR İÇİN COĞRAFYA BİLGİLERİ VE TARİHİ HARİTALAR
Çocuklar Kütüphanesi serisinin en son kitabı olan Dünya, 11 ve 16 numaralı risaleleri bir araya getiriyor. Toplamda altı bölümden oluşan bu eser, çocuklara temel coğrafya bilgilerini öğretmeyi amaçlıyor. Kitapta, Coğrafya Istılahatı, Kıtaat ve Bihar-ı Hamse, Avrupa, Asya, Afrika ve Avustralya ile Amerika başlıklı risaleler bulunuyor.
Ahmed Midhat Efendi, eserin ilk kısmında dünyanın yuvarlaklığı ve büyüklüğü hakkında bilgiler sunmakta ve ova, dağ, yamaç, dere, kaynak, akarsu ağızı, delta ve girdap gibi temel coğrafi terimlere açıklık getiriyor. İlerleyen bölümlerde ise haritalar aracılığıyla kara parçaları ve beş büyük okyanus tanıtılmakta.
Sonrasında kıtaların coğrafi özellikleri, körfezler, yarımadalar, göller ve nehirler detaylı bir şekilde ele alınıyor. Eserde, devletlerin siyasi sınırları yerine, yeryüzünün doğal yapısı ve fiziki coğrafya özellikleri üzerinde durulmakta. Bu sayede çocukların yaşadıkları dünyayı coğrafi özellikleri ile tanımaları hedefleniyor.
Kitabın dikkat çeken yönlerinden biri de tarihi haritalarla zenginleştirilmiş olması. Okuyucuların coğrafi betimlemeleri daha rahat takip edebilmesi için 1927 tarihli Teceddüd Mekteb Atlası’ndan alınan, Osmanlı Türkçesiyle hazırlanmış haritalara yer veriliyor.
Şule Yayınları tarafından yeniden yayımlanan bu üç kitaplık seri, Ahmed Midhat Efendi’nin çocuk eğitimi konusundaki yaklaşımını günümüze taşımanın yanı sıra Osmanlı Türkçesi öğrenenlere de dönemin eğitim dili ve anlatım özelliklerini inceleme fırsatı sunuyor.
