İş Sanat Kibele Sanat Galerisi, sezonun açılışını “Bir Neslin Yükselişi: Erken Cumhuriyet’te Yurtdışı Eğitim Seferberliği” sergisiyle gerçekleştirdi. İzzeddin Çalışlar ile Hülya Öz'ün küratörlüğünü üstlendiği sergi, 1924-1954 yılları arasındaki yurtdışı eğitim programını mercek altına alıyor.
Cumhuriyet’in kuruluş döneminde tarım, eğitim, savunma, madencilik, enerji, kültür ve sanat gibi alanlarda ihtiyaç duyulan insan kaynağını yetiştirmek amacıyla başlatılan program, 1929 yılında çıkarılan 1416 Sayılı Kanun ile sistematik hale getirildi. Bu kanunla birlikte, sınavlarda başarılı olan gençler devlet bursuyla yurtdışındaki üniversitelere gönderilmeye başlandı.
Programın hedefi, gençlerin edindikleri bilgi ve deneyimleri Türkiye’ye taşıyarak ülkenin geleceğini şekillendirecek bir nesil yetiştirmekti. Mustafa Kemal Atatürk'ün, “Sizleri birer kıvılcım olarak gönderiyorum; alevler olarak dönmelisiniz.” sözü, bu eğitim programının ruhunu yansıtıyor. Cumhuriyet’in sınırlı kaynaklarını gençlerin eğitimine ayırma kararlılığı, Mustafa Necati ve Hasan Âli Yücel gibi öncü maarif bakanlarının yürüttüğü eğitim seferberliği ile destekleniyor.
Sergide, Anadolu’nun çeşitli yerlerinden gelen ve zeka ile çalışkanlıklarını sınavlarda gösteren gençlerin, ülkenin ihtiyaç duyduğu alanlara planlı bir şekilde nasıl gönderildiği anlatılıyor. Sergi, bursiyerlere ait tarihi nesne ve belgeleri de içerecek şekilde, gençlerin yurtdışında öğrenim görme sürecindeki maddi ve manevi desteklerini ele alıyor.
Ayrıca, İkinci Dünya Savaşı’nın zorlukları altında yabancı ülkelerde öğrenim görmenin getirdiği güçlükler ve yurda döndüklerinde üstlendikleri sorumluluklar serginin önemli konuları arasında yer alıyor. İzzeddin Çalışlar, “Bugün Erken Cumhuriyet olarak tanımladığımız dönem, yakın tarih açısından çok katmanlı bir araştırma alanı. Bu sergi de İmparatorluktan Cumhuriyet’e dönüşüm projesinin bir katmanını ele alıyor.” dedi.
Çalışlar, devlet bursuyla yurtdışında yüksek eğitim hamlesinin, birçok kitap ve belgeselde ele alındığını ancak projenin kapsamının ve sonuçlarının sınırlı sayıdaki ünlü bursiyer ile kısıtlı kaldığını belirterek, bu sergiyle eğitim seferberliğinin bilime ve akademiye etkisini vurgulamak istediklerini ifade etti.
Mezunların yurt dışındaki öğrenim süreçlerinden elde ettikleri tecrübeleri, Türkiye’ye taşımaları ve kamu sektöründeki pozisyonları doldurmaları, sanayi, tarım ve madencilik gibi çeşitli alanlarda ilk milli yatırımlara öncülük etmeleri, Maden Tetkik ve Arama, Etibank, Karabük Demir Çelik ile Sümerbank gibi kuruluşlarda yönetici pozisyonlarında görev almaları, üniversite reformuyla çağdaş bilim dallarını Türkiye’ye kazandırmaları, akademik alanlarda yeni kürsüler açmaları ve kamu laboratuvarlarının temellerini atmaları, sergi boyunca ziyaretçilerin dikkatine sunulan özgeçmiş kutuları içinde sergileniyor.
Cumhuriyet döneminde sanatı ve sanat eğitimini desteklemek amacıyla yurtdışına gönderilen ve günümüzde Türk resminin önemli isimleri arasında yer alan sanatçılara ait eserler, Erken Cumhuriyet döneminin yurtdışı eğitim seferberliğinin kültürel yansımalarını ortaya koyuyor.
Ailelerin hatıralarıyla bir kuşağın öyküsü olan bu sergi, devletin sınırlı kaynaklarını liyakat, fırsat eşitliği ve disiplin çerçevesinde insan kaynaklarına yatırım yapmak üzere yönlendirmesinin bir örneği olarak değerlendiriliyor; kalkınma yolculuğunun başlangıç hikayesini yansıtıyor.
HÜLYA ÖZ'ÜN AÇIKLAMALARI
Hülya Öz, “Sergide, Genç Türkiye Cumhuriyeti’nin tam bağımsızlık sürecinde ihtiyaç duyduğu kaliteli kadroları eğitimin merkezine alarak nasıl yetiştirdiğini anlatıyoruz. Savaşlardan etkilenen yoksul bir ülkenin çocukları olmalarına rağmen 1416 Sayılı Kanun ile devlet tarafından kendilerine sağlanan imkanların, liyakat, cesaret, güven ve özellikle vatan sevgisi temelinde nasıl canla başla çalıştıklarını ve beklenenin ötesine geçişlerini aktarmaya gayret ettik.
Babalarımızın yaşamları, ahlakları, çalışkanlıkları ve adanmışlıklarına tanıklık eden temsilciler olarak, devraldığımız idealist mirası günümüz hafızasına taşımayı amaçladık. Onların karşılaştığı zorlu koşulları, bugünün gençlerine örnek ve umut teşkil edecek şekilde yeniden canlandırmayı istedik. Bir araya gelerek biriktirdiğimiz anı, belge ve fotoğraflar ile otuz yıllık bir eğitim ve gelişim sürecini aydınlatmaya çalıştık.
Sergimiz, genişleme potansiyeli olan kapsamlı bir projenin ilk adımlarından biridir,” ifadelerini kullandı.
TASARIM VE ZİYARET BİLGİLERİ
Atatürk’ün, “Ey yükselen yeni nesil,” diyerek seslendiği ilk kuşakların mirasına bir saygı duruşu niteliğinde olan sergi, çocukların ve ailelerinin sakladığı anılarla hazırlandı. Serginin tasarımı, Tetrazon Sergi Tasarım’dan Burçak Madran tarafından gerçekleştirildi. “Bir Neslin Yükselişi: Erken Cumhuriyet’te Yurtdışı Eğitim Seferberliği” sergisi, 7 Mart 2027 tarihine kadar Levent’teki İş Sanat Kibele Sanat Galerisi’nde ücretsiz olarak ziyaret edilebilecek.
