Diyabet, Türkiye'de hızla yayılarak sadece yüksek kan şekeri ile sınırlı kalmayıp, kalp, böbrek, göz ve sinir sistemini de etkileyen önemli bir halk sağlığı sorunu haline geldi.
Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Deniz Gökalp, 15 yıl önce yapılan araştırmalarda yetişkinlerde diyabet görülme sıklığının yaklaşık yüzde 14 civarında olduğunu, günümüzde ise bu oranın yüzde 20’ye yükseldiğini belirtti. Prof. Dr. Gökalp, her 3 diyabetli yetişkinden birinin hastalığının farkında olmadığını vurguladı.
Diyabetin, pankreastan yetersiz insülin salgılanması veya insülinin etkisinin azalması sonucunda ortaya çıkan ve kan şekeri yüksekliği ile karakterize bir sistemik hastalık olduğunu ifade etti. Dünya genelinde her 10 yetişkinden 1'inin yani yaklaşık 600 milyon kişinin diyabet ile yaşadığı kaydedildi.
Türkiye'de de yaklaşık 10 milyon yetişkinin diyabet hastalığı ile mücadele ettiğini söyleyen Gökalp, bu durumun ciddi bir sağlık sorunu olduğunu dile getirdi.
Her 6 saniyede 1 kişinin diyabet nedeniyle yaşamını yitirdiğini hatırlatan uzman, diyabetin geçmişte daha çok gelişmiş ve sosyoekonomik açıdan yüksek ülkelerde görülürken, günümüzde diyabetli bireylerin yüzde 75'inin düşük ve orta gelirli ülkelerde yaşadığını belirtti. Prof. Dr. Gökalp, diyabetin çeşitli mekanizmalarla ortaya çıkabildiğini ve Tip 1 ile Tip 2 diyabet arasındaki farkları açıkladı.
Tip 1 diyabetin, pankreasın beta hücrelerinin bağışıklık sistemiyle ilişkili hasar sonucunda insülin eksikliği ile ortaya çıktığını ifade etti. Tip 2 diyabetin ise insülin direnci ya da pankreastan insülin salgılanmasındaki bozukluklar sonucunda geliştiğini belirtti. Özellikle Tip 2 diyabet açısından fazla kilo ve obezitenin önemli risk faktörleri arasında yer aldığını vurguladı.
Bunun yanı sıra, karın çevresinde yağlanma, fiziksel hareketsizlik, ilerleyen yaş, ailede diyabet öyküsü ve sağlıksız beslenme alışkanlıklarının hastalık riskini artırabileceğini de sözlerine ekledi. Prof. Dr. Gökalp, diyabet tedavisinde son yıllarda hastanın yalnızca kan şekeri değerlerine değil, eşlik eden sağlık sorunlarına da odaklanıldığını dile getirerek, günümüzde bireyselleştirilmiş tedavi yöntemlerinin tercih edildiğini ifade etti.
Son zamanlarda, böbreklerden glukoz atılımını artıran SGLT2 inhibitörleri ile iştah kontrolü sağlayan GLP-1 analogları, uygun hastalarda kilo yönetiminin yanı sıra kalp ve damar sağlığına sağladıkları yararlarla dikkat çekiyor.
YAPAY PANKREAS GERÇEK BİR ORGAN DEĞİL
Tip 1 diyabet tedavisinde sıkça kullanılan ve halk arasında yapay pankreas olarak adlandırılan sistemin özelliklerini açıklayan Prof. Dr. Gökalp, bu sistemin gerçek bir organ olmadığını, pankreasın insülin üretim işlevini taklit edecek şekilde tasarlandığını belirtti.
Bu sistem; deri altına insülin veren bir pompa, glukoz seviyesini ölçen bir sensör ve insülin miktarını hesaplayarak bu verileri işleyen bir yazılımdan oluşmaktadır. Bu sayede, kan şekeri seviyesine uygun dozlarda insülin uygulanmasına olanak tanınmaktadır.
PAPMAK DELMEDEN GLUKOZ TAKİBİ YAPILABİLİYOR
Diyabet yönetiminde hastaların yaşamını kolaylaştıran önemli bir yeniliğin sürekli glukoz izleme sistemleri olduğunu ifade eden Prof. Dr. Gökalp, uzun yıllar parmak ucundan yapılan ölçümlerin günümüzde bu sistemlerle yapıldığını aktardı. Kola yerleştirilen ve cilt altına uzanan ufak bir sensör sayesinde, glukoz seviyeleri düzenli aralıklarla ölçülmekte ve kaydedilmektedir.
Böylece hastalar glukoz düzeylerindeki değişiklikleri cep telefonları üzerinden takip edebilme imkânına sahip olmaktadırlar. Prof. Dr. Gökalp, sürekli glukoz izleme sistemlerinin diyabet takibini kolaylaştırmasına rağmen, her durumda parmak ucundan ölçüm gereksinimini tamamen ortadan kaldırmadığını vurguladı. Tedavi ve izleme yöntemlerinin, diyabetin türü, hastanın yaşı ve bireysel ihtiyaçları dikkate alınarak belirlenmesinin önemine değindi.
