İzmir'in Karaburun ilçesinde, balıkların geçiş yollarında uygulanan geleneksel avlanma metodu olan 'çökertme dalyan', 100 yılı aşkın süredir bölge halkı tarafından yaşatılmakta. Balık sürüsü ağı içine girdiğinde iplerin çekilmesiyle birlikte balıklar yakalanıyor. Karaburun'da balıkçılar, sabahın erken saatlerinde ağı kurarak gözetleme kulübelerinde bekleyişe geçiyor.
Denizdeki en ufak hareketi dahi gözle takip etmek için saatlerce nöbet tutan balıkçılar, balık sürüsü ağın içine girdiğinde iki ipi çekip ağı kaldırarak avlanma işlemini gerçekleştiriyorlar.
AVLANMA SÜRECİ
Ağ kaldırıldıktan sonra küçük teknelere binerek ağın içindeki balıklar toplanıyor. Ancak bu geleneksel yöntemi uygulayan balıkçıların sayısı her geçen gün azalıyor ve günümüzde yalnızca kefalin bol olduğu dönemlerde avlanabiliyor. Çökertme dalyan avcılığı yapan Mehmet Balıkçı (43), diğer mesleği olan çiftçilikle de uğraştığını belirtti.
Bu avcılığın ata yadigarı olduğunu kaydeden Balıkçı, "Dededen babaya, babadan da bana geçti. 15 yaşından beri bu işi yapıyorum" dedi. Balıkçı, av sürecini, "Bu iş sadece sabır gerektiriyor, sabahtan akşama kadar bekliyoruz" diyerek aktardı. Sabah yaşanan ritüelini şu şekilde özetledi: "Ağımızı alıp denize geliyoruz.
Denizin içinde iki tane direk dikiyoruz. Direklere ağımızı bağlayıp, iplerin bir ucunu kulübeye alıyoruz. Gözetleme kulübesinde balığı bekliyoruz.
Balık ağın içine girdiğinde ipleri aynı anda kaldırıp balığı hapsetmeye çalışıyoruz. Sonrasında küçük teknemizle içeri girip ağı kaldırıp tekneye alıyoruz."
AV PERİYODU VE SONUÇLAR
Mehmet Balıkçı, ağustos, eylül ve ekim aylarında, ayrıca kışın hava uygun olduğu zamanlarda 1-2 ay boyunca avlandıklarını belirtti. "Sadece kefal avlıyoruz. Günde 5, 50 ya da 100 balık yakalamak mümkün; hatta bazen hiç tutamayabiliriz" şeklinde konuştu.
Avlanırken yem veya radar sistemi gibi yöntemler kullanmadıklarını ifade eden Balıkçı, "Nasibimizde varsa tutarız, yoksa boş gideriz" diye ekledi. Tepeboz Su Ürünleri Kooperatifi Başkanı Recep Haskan, "Çökertme avcılığı buraya has bir yöntem. Yarımadada Balıklıova'dan Küçükbahçe'ye kadar 25 adet çökertme avcılığı yapılan dalyan var.
Ayrıca Foça'da da 2 tane mevcut. Türkiye'de başka bir yerde bu tür avcılık yok. Sadece bu yöreye ait bir avcılık şekli.
Her bir dalyanda en az 2-3 kişi balık avlıyor. Bu işin temeli sabır ve gelen balığı yakalamaktan geçiyor. Son dönemdeki balık azlığına rağmen arkadaşlar sabırlı bir şekilde bekliyorlar" dedi.
Çökertme avcılığının köklerinin Cumhuriyet'ten öncesine kadar gittiğini vurgulayan Haskan, "Bu avcılık yöntemi, Rumların zamanından beri var. O günlerden bugüne kadar gelmiştir. En çok da dededen toruna devredilmiştir.
Geçmişle günümüzü kıyasladığımızda, bu meslek neredeyse sona eriyor, çünkü geçimini sağlayacak kadar bir getirisi bulunmuyor. Bu avcılık belirli dönemlerde, balığın en çok olduğu geçiş dönemlerinde yapılıyor; ocak, şubat, mart, ağustos ve eylülde avlanılıyor" dedi.
