Anadolu Su Altı Araştırmaları ve Sporları Derneği (ASAD) üyesi Harita Bilimci Prof. Dr. Murat Yakar, uydu görüntülerinden faydalanarak Van Gölü'nün 1990, 2015 ve 2025 yıllarındaki kıyı çizgileri ile yüzey alanı değişimlerini inceledi. Yakar, "Analiz sonuçları, son 35 yıllık süreçte gölün yüzey alanında yaklaşık 31 kilometrekare azalma olduğunu ortaya koyuyor. Bu kaybın büyük bir kısmı, son 10 yılda yaşandı," şeklinde konuştu.
SU YÜZEY ALANLARINDAKİ DEĞİŞİM
ASAD tarafından hazırlanan ve İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü tarafından desteklenen proje kapsamında yapılan çalışmada, 1990, 2015 ve 2025 yıllarına ait uydu görüntüleri karşılaştırılmıştır. Bu verilerle gölün çeşitli dönemlerdeki yüzey alanları hesaplanırken, analizler, küçük ama önemli bir azalma oranını gözler önüne serdi.
Van Gölü’ndeki küçülmenin, özellikle son 10 yılda hız kazandığını belirten Prof. Dr. Yakar, "Uzaktan algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) kullanarak kıyı çizgisindeki değişimi tespit etmek amacıyla çalışmalar yürütüyoruz," ifadelerini kullandı.
YÜZEY ALANI KAYIPLARI
Yakar, Landsat 45 ve Landsat 89 uydu sistemlerinden elde edilen görüntülerle su yüzeylerinin belirlenmesinde yaygın olarak kullanılan Normalize Edilmiş Fark Su İndeksi (NDWI) hesapladıklarını aktardı. Elde edilen veriler, su ve kara alanlarının ayrılmasında destek sağladı.
Analiz sonucunda, 1990 yılında Van Gölü’nün yüzey alanının yaklaşık 3 bin 577 kilometrekare olduğu, 2015 yılında bu alanın 3 bin 573 kilometrekareye, 2025 yılında ise 3 bin 546 kilometrekareye düştüğü belirlendi. Buna göre, 1990-2015 yılları arasında yaklaşık 4 kilometrekarelik azalma yaşanmışken, yalnızca 2015-2025 döneminde 27 kilometrekarelik kayıp yaşanmıştır.
KÜÇÜLME ORANLARI
Yürütülen çalışmada, incelenen 35 yıllık süreçte toplam 31 kilometrekarelik yüzey alanı kaybının dörtte üçten fazlasının yani yaklaşık yüzde 87’sinin son 10 yılda gerçekleştiği belirlenmiştir. 1990-2015 yılları arasında 4 kilometrekarelik kayıp yaşanmışken, 2015-2025 arasında bu rakam 27 kilometrekareye çıkmıştır.
KYIYI DEĞİŞİMİ HARİTALANDI
Proje kapsamında, 1990, 2015 ve 2025 yıllarına ait kıyı çizgileri, karşılaştırmalı haritalar üzerinden gösterilerek daha anlaşılır hale getirildi. Böylelikle Van Gölü’nün farklı bölümündeki kıyı değişimleri mekânsal olarak analiz edilebilir bir hale getirildi. Prof. Dr. Yakar, uydu görüntüleri ve CBS teknolojilerinin, göllerin uzun dönemli değişimlerinin izlenmesine olanak sağladığını sözlerine ekledi.
Dr. Murat Yakar, bu tür araştırmaların su kaynaklarındaki değişimlerin belirlenmesi ve ilerideki çalışmalara zemin hazırlaması açısından değerli bilgiler sunduğunu belirtti. Yakar, "Uydu görüntüleri aracılığıyla Van Gölü'nün 1990, 2015 ve 2025 yıllarındaki kıyı çizgileri ile su yüzey alanları karşılaştırıldı.
Analizlerin sonuçları, gölün yüzey alanında son 35 yıl içinde yaklaşık 31 kilometrekarelik bir azalma yaşandığını ve bu kaybın çoğunluğunun son 10 yılda meydana geldiğini gösterdi," dedi.
VAN GÖLÜ'NDEKİ KÜÇÜLME DİKKAT ÇEKİYOR
Van Gölü'ndeki kıyı değişikliklerini tespit etmek için gerçekleştirilen uzaktan algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) tabanlı incelemeler, gölün su yüzey alanında son 10 yılda belirgin bir küçülme olduğunu ortaya koydu. Çalışma kapsamında, 1990, 2015 ve 2025 yıllarına ait Landsat uydu görüntüleri kullanılarak gölün çeşitli dönemlerdeki kıyı çizgileri belirlendi.
Landsat 45 ve Landsat 89 uydu sistemlerinden elde edilen veriler üzerinde, su yüzeylerini belirlemek amacıyla sıklıkla kullanılan Normalize Edilmiş Fark Su İndeksi (NDWI) hesaplandı. Uygulanan eşik değer yöntemiyle su ve kara alanları ayrıştırıldı. Belirlenen su alanları CBS ortamında poligon verilerine dönüştürülerek gölün yıllara göre yüzey alanı hesaplamaları yapıldı."
SU YÜZEY ALANINDAKİ AZALMA ORANLARI
Analiz sonuçlarına göre, Van Gölü'nün su yüzey alanı 1990 yılında yaklaşık 3 bin 577 kilometrekare, 2015 yılında ise 3 bin 573 kilometrekare olarak kaydedildi. 2025 yılında bu değer 3 bin 546 kilometrekareye düştü," diyen Prof. Dr. Murat Yakar, şöyle devam etti: "1990-2015 yılları arasındaki 25 yılda gölün yüzey alanında yaklaşık 4 kilometrekarelik bir azalma gözlemlenirken, 2015-2025 yılları arasındaki 10 yıllık süreçte bu kaybın 27 kilometrekareye ulaştığı dikkat çekti.
Böylece, incelenen 35 yıl boyunca toplam 31 kilometrekarelik yüzey alanı kaybının yaklaşık %87'sinin son 10 yılda meydana geldiği ortaya konuldu. Bu bulgular, Van Gölü'nün su yüzey alanındaki azalmanın özellikle son yıllarda belirginleştiğini göstermektedir. Ayrıca, çalışma çerçevesinde hazırlanan karşılaştırmalı haritada, 1990, 2015 ve 2025 yıllarına ait kıyı çizgileri aynı coğrafi zemin üzerinde sergilendi.
Bu sayede, gölün farklı bölgelerindeki kıyı değişimleri mekânsal olarak incelenebilir hale geldi. Uydu görüntüleri ve CBS teknolojilerinin birlikte kullanılması, geniş su yüzeylerine sahip göllerin uzun dönemli değişimlerinin izlenmesine olanak tanımaktadır. Özellikle farklı yıllara ait uydu verilerinin karşılaştırılması, su kaynaklarındaki değişimlerin tespit edilmesi ve gelecekteki detaylı araştırmalara temel oluşturması açısından önem arz etmektedir.
Van Gölü'ndeki yüzey alanı değişiklikleri, göllerin ve su kaynaklarının uydu teknolojileriyle sürekli izlenmesinin gerekliliğini bir kez daha gözler önüne seriyor. Göl yüzey alanındaki farklılıklar; yağış miktarı, buharlaşma oranı, sıcaklık değişimleri ve hidrolojik koşullar gibi birçok unsurdan etkileniyor.
Bunun yanı sıra, oluşan değişimlerin sebeplerinin net bir şekilde belirlenebilmesi için uzun vadeli iklim verileri, göl su seviyesi ölçümleri ve diğer hidrolojik verilerle desteklenen detaylı analizlerin yapılması gerektiği vurgulanıyor.
Üç farklı yıla ait uydu görüntülerinden elde edilen bulgular, Van Gölü'nün su yüzey alanında özellikle 2015-2025 döneminde kayda değer bir düşüş olduğunu ortaya koyarken, bölgedeki su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi açısından düzenli ve bilimsel izleme faaliyetlerinin gerekliliğini ön plana çıkarıyor.
VAN GÖLÜ BİLİMSEL VERİLERLE İZLENMELİ, KORUMA POLİTİKALARI KARARLILIKLA UYGULANMALI
ASAD Bitlis Temsilcisi Doç. Dr. Cihan Önen, İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü'nün destekleriyle yürüttükleri "Geleceğim Van Gölü’nde Saklı" projesi çerçevesinde Van Gölü'nün yüzey alanını ölçtüklerini belirtti. Önen, gölün yüzey alanı ve kıyı çizgisinde meydana gelen değişimlerin bilimsel verilerle düzenli olarak takip edilmesi gerektiğini ifade etti.
Ayrıca, Van Gölü'nün korunmasının ortak doğal mirasın gelecek kuşaklara aktarılması açısından büyük bir sorumluluk taşıdığını dile getirdi.
