Bilim insanları, Dünya'nın gün uzunluğundaki yıllar içindeki küçük değişimlerin nedenlerini aydınlatan yeni bir çalışmaya imza attı. Araştırmada, gezegenin çekirdeği ile manto arasındaki karmaşık etkileşimlerin, Dünya'nın dönüş hızını etkileyerek bazı günlerin birkaç milisaniye daha kısa veya uzun olmasına neden olabileceği belirtildi. Dünya'nın bir gününün 24 saat sürdüğü kabul edilse de, gezegenin dönüş hızı aslında sabit olmamakta. Bilim insanları, bu dönüş hızındaki değişiklikleri oldukça hassas ölçüm teknikleriyle izleyebiliyor.
DÖNÜŞ HIZINDAKİ DEĞİŞİMLER
Son yaklaşık 30 yıldır yapılan gözlemler, sıvı dış çekirdeğin dönüş hızında yıllar boyunca değişiklikler yaşandığını ortaya koyuyor. Bu veriler, çekirdeğin bazı dönemlerde kademeli olarak hızlandığını ve sonrasında yavaşlama dönemlerine girdiğini gösteriyor. Öte yandan, yaklaşık 3 bin kilometre kalınlığındaki manto tabakasının ise bu duruma zıt yönde tepki verdiği ifade ediliyor.
Çekirdek hızlandığında manto hafif bir yavaşlama gösterirken, çekirdek yavaşladığında manto biraz hızlanıyor. Bu durum, Dünya'nın açısal momentumunun korunumu ilkesinin bir sonucu olarak değerlendirilmekte.
GÜN UZUNLUĞUNDAKİ MİLİSANİYE FARKLILIKLARI
Mantodaki bu küçük dönüş değişiklikleri, Dünya'nın toplam dönüş hızına da yansıyor ve gün uzunluğunda değişikliklere neden olabiliyor. Bu değişimler gün içerisinde hissedilmese de, hassas ölçüm sistemleri tarafından tespit edilebiliyor. Nature dergisinde 23 Eylül'de yayımlanan çalışmada, Alberta Üniversitesi'nden doktora öğrencisi Huifeng Zhang ile Prof. Matthew Dumberry, bu değişimin olası mekanizmasına ilişkin yeni bir açıklama sundular.
Araştırmacılara göre, katı iç çekirdeğin dönüşündeki değişimler, “yerçekimsel tork” etkisi yaratabilir. İç çekirdeğin mükemmel bir küre olmaması nedeniyle, manto içindeki düzensiz kütle dağılımıyla etkileşimde bulunduğu ifade edildi.
ETKİLEYEN GÜÇLER
Bu etkileşim ile çekirdek ve manto arasında açısal momentum transferi gerçekleşebiliyor. Ancak araştırmacılar, çekirdek ile manto arasındaki etkileşimin sadece yerçekimi ile açıklanamayacağını vurguladı. İki tabaka arasındaki sınırda sürtünme ve elektromanyetik direnç gibi farklı kuvvetlerin de rol oynadığı düşünülüyor.
Bu kuvvetlerin, yerçekimsel torkun etkisini dengeleyerek Dünya'nın dönüş hızındaki değişimlerin sınırlı kalmasına neden olduğu belirtiliyor. Gözlemlenen gün uzunluğundaki küçük dalgalanmaların, bu kuvvetler arasındaki dengenin zamanla değişmesinden kaynaklanabileceği öne sürülüyor. Ayrıca, Dünya'nın iç çekirdeğinin yaklaşık 10 yıllık dönemlerde yavaş ve viskoz bir şekilde şekil değiştirebileceği ifade ediliyor.
Yeni bulgular, Dünya'nın iç yapısındaki katmanların etkileşimleri ve bu etkileşimlerin gezegenin dönüş hızına nasıl yansıdığı hakkında daha fazla bilgi edinilmesine yardımcı oluyor.
