İSMAİL ŞAHİN - Avrupa, 2026-2027 kışına enerji arzında ciddi sorunlar ile giriyor. İran savaşı sonrasında Hürmüz Boğazı'ndaki tedarik sorunları ve Katar’daki LNG altyapısındaki hasar, küresel sıvılaştırılmış doğal gaz arzının yaklaşık yüzde 20'sinin etkilenmesine neden oldu.
Böylece Avrupa'daki doğal gaz depolarının doluluk oranı yüzde 65-69 arasında kalırken, son beş yıl ortalaması olan yüzde 84’ün altında kaldığı belirtildi. Özellikle Almanya, yaklaşık yüzde 55'lik doluluk oranı ile kış öncesinde en fazla sıkıntı yaşayan ülkeler arasında yer alıyor. İngiltere de sınırlı depolama kapasitesi sebebiyle risk altında görünüyor.
Düşük depo seviyelerinin, Avrupa’nın olası bir soğuk hava dalgasına karşı daha savunmasız hale getireceği ifade ediliyor. Dizel arzındaki sıkıntılar Ancak enerji piyasasındaki sorunlar sadece doğal gaz ile sınırlı kalmıyor.
Küresel dizel piyasasında da önemli bir arz daralması yaşanıyor. Son yıllarda Basra Körfezi ülkeleri ile Rusya, dizel ihracatını artırmak için rafinerilere milyarlarca dolar yatırım yaptı. Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri, Irak ve Suudi Arabistan, yeni tesislerle dizel üretiminde önemli merkezler haline geldi.
Bunun yanı sıra, İran savaşı sebebiyle Körfez'den yapılan sevkiyatların aksaması ve Ukrayna'nın Rus rafinerilerine yönelik saldırıları, mevcut enerji dengesini olumsuz etkiledi. Rafine ürün ihracatındaki düşüş, dünyanın birçok yerinde dizel arzının azalmasına yol açtı. ABD'nin rolü önemli
Wall Street Journal'a konuşan uzmanlar, dünya enerji piyasasının temel sorununun ham petrol değil, rafineri kapasitesinin yetersizliği ve rafine ürün arzındaki sıkıntı olduğunu kaydediyor. Batılı enerji şirketleri son 30 yıldır büyük ölçekli yeni rafineriler inşa etmezken, ABD ve Avrupa'da son on yılda birçok tesis kapandı.
Bu durum, küresel sistemin giderek daha fazla Orta Doğu ve Rusya'daki rafinerilere bağımlı hale gelmesine yol açtı. ABD, bu süreçte, “son çare” durumundaki büyük üretici konumuna yükseldi. Amerikan rafinerileri, kapasitelerinin üst sınırında çalışarak daha fazla dizel üretmeyi hedefliyor.
Ancak dizel fiyatları galon başına ilk kez 6.50 doları aştı. Eylül ayında, fiyatlar 87 sentten fazla arttı. İç pazardaki fiyat artışları, Washington’da dizel ihracatının kısıtlanması tartışmalarını da gündeme getirdi.
Böyle bir kararın alınması halinde, küresel fiyatların daha da artmasından endişe ediliyor. Akaryakıt fiyatlarındaki artış Petrol fiyatlarının 100 doları aşması, Avrupa’da akaryakıt krizini yeniden ortaya çıkardı.
Fransa’da dizelin litre fiyatı hafta sonu ilk kez 2.41 euroyu bulurken, birçok Avrupa ülkesinde pompa fiyatı 2 euro sınırını geçti. Bu artış yalnızca ham petrol fiyatlarındaki yükselişle ilişkilendirilemez; rafineri marjlarındaki artış ve dizel arzındaki daralma da pompa fiyatlarını artıran etkenler arasında yer alıyor.
Almanya, 1 Ekim'den yılsonuna kadar benzin ve dizel üzerindeki enerji vergisini litre başına 14 cent düşürme kararı aldı. KDV ile birlikte, bu indirim tüketiciye yaklaşık 17 centlik bir rahatlama sağlaması bekleniyor. Ayrıca Almanya, 2027 başından itibaren akaryakıta devlet tarafından belirlenen bir fiyat tavanı getirilmesi için petrol şirketleriyle müzakerelere başlayacak.
İspanya da benzin ve dizelden alınan hidrokarbon vergisini kademeli olarak azaltma kararı aldı. Bu indirim, temmuzda litre başına 15 cent, ağustosta 10 cent ve eylülde ise 5 cent olarak uygulanıyor. Eğer fiyatlar daha da yükselirse, indirim 20 cente kadar artırılabilecektir.
Avrupa'daki yükseliş, Türkiye’yi de etkilemektedir. 21 Eylül itibarıyla İstanbul Avrupa Yakası’nda benzinin litresi 80.40 TL, dizelin litresi ise 96.30 TL olarak kaydedildi. İran savaşı öncesinde milyon BTU başına yaklaşık 10 dolar olan spot LNG fiyatları, 30 dolara yükseldi. Analistler, sert bir kış durumu halinde fiyatların 40-45 dolara kadar çıkabileceğini öngörüyor.
