Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ile Oxford Üniversitesi'nin Oxford Yoksulluk ve İnsani Gelişme Girişimi (OPHI) işbirliğiyle hazırlanan 2026 Küresel Çok Boyutlu Yoksulluk Endeksi, dünya genelindeki yoksulluk verilerini güncelledi. Rapor, incelenen 108 ülkede yaklaşık 1 milyar 198 milyon insanın, yani nüfusun yüzde 18,9'unun çok boyutlu yoksulluk koşulları altında yaşadığını ortaya koydu.
Yoksulluğun belirlenmesinde yalnızca gelir tabanlı değerlendirmelerin ötesinde sağlık, eğitim ve yaşam standartlarındaki yoksunluk durumları da göz önüne alınıyor. Bu kapsamda, beslenme, çocuk ölümleri, eğitim süresi, okula devam etme, temiz içme suyu, sanitasyon, elektrik, barınma, yemek pişirme yakıtı ve varlık sahipliği gibi 10 gösterge analiz ediliyor.
YOKSUL SAYISINDA ARTIŞ
Son rapora göre, dünya genelinde yoksul sayısı bir önceki yıla oranla 51,5 milyon artış gösterdi. Böylece, 2010 yılında oluşturulan Küresel Çok Boyutlu Yoksulluk Endeksi'nden bu yana ilk defa yoksul sayısında bir yükseliş yaşanmış oldu. Ancak, çok boyutlu yoksullukta artışın her ülkede yoksulluk oranlarının yükselmesi anlamına gelmediği vurgulanıyor.
Örneğin, bazı ülkelerde yoksulluk oranları düşerken, nüfus artışı nedeniyle yoksul birey sayısında bir artış görülebiliyor. Raporda, Afganistan, Orta Afrika Cumhuriyeti, Gine, Kırgızistan ve Nijerya'nın bu durumdan etkilenen ülkeler arasında olduğu belirtiliyor. Özellikle Nijerya’da 2021-2024 döneminde 17,9 milyon kişinin yoksulluk koşullarında yaşadığı kaydedildi.
ÇOCUK YOKSULLUĞU
Rapora göre, ayrıca çok boyutlu yoksulluk içinde yaşayanların 617 milyonu, yani toplamın yüzde 51,5'i çocuklardan oluşuyor. Çocukların yaklaşık üçte biri bu koşullarda yaşarken, yetişkinlerde bu oran yaklaşık yedide bir düzeyinde bulunuyor. Yoksulluk koşullarına maruz kalan 1,2 milyar kişi içinde, 534 milyon kişi ağır çok boyutlu yoksulluk koşullarında yaşıyor.
Bu bireyler, endekste ağırlıklandırılan göstergelerin en az yarısında yoksunluk yaşamaktadır. Ayrıca, raporda 952 milyon kişinin çok boyutlu yoksulluğa karşı kırılgan durumda olduğu da vurgulandı; bu kişiler bazı yoksunluklarla karşılaşsalar da yoksulluk eşiğini aşmıyorlar.
KIRSAL VE KENTSEL YOKSULLUK
Çok boyutlu yoksulluk, kırsal alanlarda kentsel bölgelere göre daha yaygın. Yoksul bireylerin 998 milyonu kırsal alanlarda yaşamaktadır, bu da toplam sayının yüzde 83,3'ünü oluşturuyor. Kırsal bölgelerde nüfusun yüzde 28,7'si yoksulluk içinde yaşarken, kentlerde bu oran yalnızca yüzde 7'dir.
Rapor, kırsal bölgelerdeki yoksulluk düzeyinin kentsel alanlara göre dört katından fazla olduğunu belirtiyor. Yöresel dağılımda ise Sahra Altı Afrika 616 milyon yoksul ile ilk sırada yer alıyor; bu bölgede nüfusun yüzde 51,4'ü çok boyutlu yoksulluk koşullarında yaşıyor. Güney Asya'da ise çok boyutlu yoksul sayısının 393 milyon olduğu ifade ediliyor.
Ancak, rapor, bu olumsuz tablonun yanında ilerleme kaydetmiş ülkelerin de bulunduğunu gösteriyor. Örneğin, 33 ülke, 15 yıldan kısa bir süre içinde çok boyutlu yoksulluk endeksi değerini yarıya indirmeyi başardı.
