TİM ve PwC Türkiye iş birliğiyle hazırlanan "İhracatta Rekabetçiliğin Geliştirilmesi" başlıklı rapor, Mustafa Gültepe tarafından kamuoyuna duyuruldu. Gültepe, otomotiv, kimya, makine, elektrik elektronik, tekstil, hazır giyim, çelik, demir dışı metaller ve mobilya gibi imalat sanayindeki dokuz sektörü incelediklerini açıkladı. 2025 yılında bu sektörlerin toplam ihracatının yaklaşık 166 milyar dolarla toplamın yüzde 70'ini oluşturacağına dikkat çekti.
Gültepe, "ÜRETİM KAPASİTEMİZİ KÜRESEL REKABET GÜCÜNE DÖNÜŞTÜREMİYORUZ" diyerek, raporun sahada hazırlandığını vurguladı. İncelenen dokuz sektörde 200'den fazla ürün grubunun değerlendirildiğini belirten Gültepe, her sektör için ayrı çalıştaylar düzenlediklerini, 20'den fazla rakip ülkenin verileri üzerinden kapsamlı karşılaştırmalar yaptıklarını ifade etti.
Rapor kapsamında, maliyetler, verimlilik, teknoloji kapasiteleri, lojistik imkanları, teşvikler ve insan kaynağı gibi çeşitli parametrelerin avantajları ve dezavantajları incelendi. Gültepe, Türkiye'nin üretim kapasitesinin güçlü olduğunu, ihracat tecrübesinin varlığını, Avrupa ve Orta Doğu'ya yakın olmasının esnek üretim ve hızlı teslimat kabiliyeti sağladığını belirtti.
Ancak, bu avantajların yeterli olmadığını söyleyen Gültepe, "Çünkü yıllardır üstüne basa basa söylediğimiz gibi sorunun temelinde maliyetler var. Rapor, dışarıdan bir gözle sorunun nereden kaynaklandığını net bir şekilde gösteriyor" dedi. Türkiye'de işçilik, enerji, finansman, hammadde ve lojistik maliyetlerinin rakip ülkelere göre çok daha hızlı yükseldiğini vurguladı.
2019-2025 döneminde Türkiye'de ortalama yıllık enflasyon oranının yüzde 38 civarında olacağına işaret eden Gültepe, karşılaştırılan rakip ülkelerde ortalama enflasyonun tek hanelerde kaldığını söyledi.
Yüzde 8'in üzerine çıkan bir ülkenin bulunmadığını ifade eden Gültepe, bu durumun ihracatçının maliyetine eklendiğini belirtti. 2019'dan bu yana asgari ücretin yüzde 1290, hammadde ve ara malı fiyatlarının yüzde 1250, enerji fiyatlarının ise yüzde 1490 arttığını kaydetti.
Döviz kurlarındaki artışın ise bu oranlara kıyasla daha düşük kaldığını vurgulayan Gültepe, dolar bazında enerji fiyatlarının yüzde 74, asgari ücretin yüzde 51, genel maliyetlerin ise yüzde 55 arttığını ifade etti. Örnek olarak, bir makine ürününün dolar bazındaki üretim maliyetinin 2022'ye göre yüzde 60, hazır giyimde yüzde 58, mobilyada ise yüzde 55 oranında yükseldiğini bildirdi.
Sonuç olarak, Türkiye'deki maliyet yapısının rakip ülkelerle kıyaslandığında bozulduğunu ve tüm sektörlerde maliyet yapısının ayrıştığını vurgulayan Gültepe, fiyatlama kabiliyetinin zayıflamasının pazar kayıplarına yol açtığını belirtti. Küresel ihracattan alınan payın iki yılda yüzde 1,08'den yüzde 0,98'e gerilediğini ifade ederek, bu pazar kaybının kapasiteye ve istihdama da olumsuz yansıdığını aktardı.
İmalat sanayindeki sigortalı çalışan sayısının son dört yılda 480 bin azaldığını sözlerine ekledi. Yıllarca, makul fiyat ve hızlı teslimatla kaliteli ürün sunarak fiyat-performans ülkesi olarak dikkati üzerimize çekmiştik. Ancak, rapor bu dengenin artık iki tarafın baskısı altında zorlandığını ortaya koyuyor.
Asya'nın düşük maliyetli üreticileri, fiyat konusunda baskı oluştururken, Avrupa'daki rakiplerimiz de aynı pazarlarda bizimle rekabet ediyor. Özellikle Polonya, dokuz sektörden yedisinde rakip olarak öne çıkıyor. Bu durum, bizler için beklenmedik bir sonuç değil.
Uzun bir süredir sahadan aktardığımız problemler, bağımsız bir araştırmanın bulgularıyla doğrulandığını ifade ediliyor.
BUGÜN REKABET EDEMEZSEK YARINA YATIRIM YAPAMAYIZ
Mustafa Gültepe, rekabetçilik sorunlarının ihracatın geleceği üzerinde önemli etkileri olduğunu vurguladı. Küresel ticarette başarılı olabilmek için teknoloji, Ar-Ge, inovasyon, ikiz dönüşüm, tasarım ve markalaşma gibi alanlara daha fazla kaynak ayrılması gerektiğini belirten Gültepe, "Dönüşümün ön koşulu fiyat rekabetçiliği" diye ekledi. İhracatçının bu alanlara yatırım yapabilmesi için öncelikle pazarlarda güçlü bir konumda bulunması gerekmekte.
Pazar kaybı yaşayan firmalar dönüşüme kaynak ayıramaz hale gelir. Şayet bugün rekabet edemezsek, geleceğe yatırım yapma şansımız kalmayacak. Fiyat rekabetçiliğindeki son yıllarda gözlemlenen düşüş, ihracatın geleceği açısından stratejik bir tehdit haline gelebilir.
Bu nedenle, rekabetçiliği öncelikli hale getiren politikalara acil ihtiyaç duyulmakta. Rekabetçiliği yeniden güçlendirmek amacıyla hazırlanan yol haritası niteliğindeki rapor, dokuz sektör için 189 politika adımını öneriyor. Raporda, sektöre özgü spesifik önerilere de yer veriliyor.
Hedef pazarlarda kalıcı bir konum elde edilmesi, desteklerin katma değer ve performans ekseninde yapılandırılması, Ar-Ge, ürün geliştirme ve inovasyona daha fazla destek verilmesi, ayrıca Avrupa Birliği (AB) ve Gümrük Birliği'nin güncellenmesi tüm sektörlerin üzerinde birleştiği ana başlıklar arasında bulunuyor.
Mustafa Gültepe, Türkiye’nin üretim kapasitesine ve 160 binden fazla üyesi bulunan büyük ihracat camiasına güvendiğini belirterek, rekabet şartlarının üç ya da dört yıl öncesine döndürülmesi halinde yıllık çift haneli artışlarla orta ve uzun vadeli hedeflere emin adımlarla ulaşabileceklerinin altını çizdi.
