Kayıt dışı istihdamı engellemek amacıyla Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), denetim elemanlarının yaptığı denetimlerin dışında kamu kurumlarının denetim elemanlarının tespit ettiği sigortasız çalıştığı belirlenen her bir kişi için asgari ücretin iki katı tutarında para cezası uygulanacağını duyurdu. Ayrıca, sigorta tescili de yapılacak.
Kamu görevlilerinin, özellikle polis, jandarma, zabıta gibi memurların düzenlediği ve işçinin sigortasız çalıştığını belirten tutanaklar, kayıt dışı istihdamla mücadelede önemli bir rol oynuyor. Eski genelgede, bu tutanakların tarihine göre işçiye prim günü veriliyordu. Ancak yeni düzenleme ile birlikte daha detaylı bir sistem devreye alındı.
Yeni genelgeye göre, trafik ceza tutanakları esas alınarak yapılan tespitler, Kayıt Dışı İstihdamla Mücadele – KADİM servisleri tarafından incelenecek. Kamu idarelerinden alınan bilgi ve belgeler ile SGK’nın denetim elemanlarının yaptığı tespitler, işçinin sigortasız çalıştığına dair kayıtları içerecek. Bu durumda, işçiye tutanağın düzenlendiği tarih itibarıyla bir gün hizmet kazandırılacak.
İşçinin aynı iş yerinde fiilen çalıştığına dair birden fazla bilgi ve belgenin SGK’ya sunulması halinde, en eski tarihli tespit işe giriş tarihi olarak kabul edilecek. Aylık veya sonraki aylardaki tespit edilen her gün için bir gün hizmet kazandırılacak ve bu süreç “kısmi süreli” çalışma şeklinde değerlendirilecektir.
Sigortalı çalışmaya dair bir tespit bulunmayan bir ayın ardından yapılan ilk tespit ise yeni bir işe giriş olarak sayılacak. İlk ve son tespit arasındaki çalışma ilişkisine itiraz edilmesi durumunda, konu denetime gönderilecektir. İşçi, itiraz etmezse yalnızca tutanak tutulan günlerde “kısmi süreli” çalışmış olarak kabul edilecektir.
İşçinin, tutanağı saklayarak sürekli çalıştığını kanıtlaması gerekecek. Önceki genelgede, aynı iş yerinde birden fazla kayıtdışı çalıştığı belirlenen işçinin, işverenin aksi bir kanıt sunmadığı sürece kesintisiz olarak o iş yerinde çalıştığı kabul ediliyordu. Ancak yeni genelgede, birden fazla tutanak tutulsa bile, itiraz edilmediği takdirde bu süre kısmi çalışma olarak değerlendirilecektir.
Yani işçi, yalnızca tutanakların düzenlendiği günlerde çalışmış sayılacaktır. Bu nedenle, trafik cezası gibi unsurlar sebebiyle sigortasız çalıştığına dair rapor oluşturulan işçilerin, eğer o iş yerinde sürekli çalışıyorlarsa, Sosyal Güvenlik Kurumuna bizzat başvuruda bulunmaları gerekmektedir. İşçilerin, sigortasız olmalarına rağmen işlerini kaybetme endişesiyle şikayette bulunmamış olmaları da göz önünde bulundurulmalıdır.
Dolayısıyla, işçilerin o iş yerinde sürekli bulunduklarına dair diğer belgelerle birlikte tutanakları muhafaza ederek, işten ayrıldıkları anda sosyal güvenlik merkezlerine veya sosyal güvenlik il müdürlüklerine başvurmaları önem arz etmektedir. Sigortasız çalıştırılan bireylerin, çalıştıkları işin sona erdiği tarihten itibaren en geç 5 yıl içinde dava açma hakkı bulunmaktadır.
Bu beş yıllık süre zarfında başvuru yapmayanlar, dava açma haklarını kaybetmiş olurlar. Dolayısıyla, SGK’ya yapılacak başvurular da bu 5 yıllık dava açma süresi içerisinde gerçekleştirilmelidir.
ÖRNEKLERLE ANLATILDI
Genelgede değişiklikler örneklerle açıklanmıştır. İlk örneğe göre, A kişisinin B iş yerinde Mart 2026’da 2, Nisan 2026’da 1, Mayıs 2026’da 2 ve Haziran 2026’da 1 günle ilgili tespiti vardır. Bu durumda, Mart 2026’daki ilk tespit tarihi itibarıyla sigortalı işe giriş bildirgesi düzenlenerek, Mart 2026 için 2 gün hizmet kazandırılacaktır.
Takip eden aylarda da tespit yapıldığı için, yeni işe giriş bildirgesi olmadan Nisan’da 1, Mayıs’ta 2 ve Haziran’da 1 gün hizmet kazandırılacak ve hizmet kazandırılan son gün itibarıyla işten çıkış bildirgesi düzenlenecektir.
İkinci örnekte ise, C kişisinin D iş yerinde Mart 2026’da 2, Nisan 2026’da 1, Haziran 2026’da 2 ve Temmuz 2026’da 1 günle ilgili tespiti bulunmaktadır. Mayıs ayında ise herhangi bir tespit yoktur.
Bu durumda da, Mart ayındaki ilk tespit tarihi itibarıyla işe giriş bildirgesi düzenlenecek, Mart ayı için 2 gün ve Nisan ayı için ise 1 gün hizmet kazandırılacak ve hizmet kazandırılan son gün itibarıyla işten çıkış bildirgesi düzenlenecektir. Haziran ayındaki ilk tespit tarihinden itibaren, Mart ayında hizmet bulunmadığı için yeni bir işe giriş bildirgesi düzenlenmesi gerekecek.
Haziran ayında 2 gün, Temmuz ayında ise 1 gün hizmet kaydedilecek ve hizmetin verildiği son gün itibarıyla işten ayrılış bildirgesi düzenlenecek.
2025’TE TRAFİK CEZALARINDAN 127.394 KAÇAK İŞÇİ TESPİT EDİLDİ
2025 yılı içerisinde KADİM servisleri tarafından yapılan denetimler sonucunda, çeşitli kamu kuruluşlarından alınan 2 milyon 82 bin belge incelendi. Bu denetimlerde, 334 bin 150 işçinin sigortasız çalıştığı ve 7.141 iş yerinin kaçak olarak faaliyet gösterdiği tespit edildi.
Ticari araç trafik ceza tutanaklarının incelenmesi neticesinde ise 3.659 kaçak iş yeri belirlendi ve 127 bin 394 işçinin sigorta kaydının olmadığı ortaya kondu.
