Türkiye’de 2008-2025 döneminde kadınlarda tütün ve tütün ürünleri kullanım oranı yüzde 15,2'den yüzde 20,6'ya yükseldi. Aynı dönemde erkeklerde ise kullanım oranı yüzde 47,9'dan yüzde 46'ya geriledi. 2008 yılında yüzde 31,2 olan toplam tütün kullanım oranı, 2025'te yüzde 33,2'ye çıkarken, erkeklerde tütün kullanım oranı yüzde 47,9'dan yüzde 46'ya düşmüştür.
Kadınlarda ise tütün kullanımı, 17 yılda yüzde 35 artış gösterdi. Bu veriler, Sağlık Bakanlığı ve Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) 2025 Türkiye Sağlık Araştırması sonuçlarıyla derlenmiş dosyada ele alındı. 15 yaş ve üzeri nüfusta tütün ürünü kullanım oranı erkeklerde yüzde 46, kadınlarda yüzde 20,6 olarak hesaplandı.
Erkeklerde 2012 yılında tütün kullanım oranı yüzde 41,5, 2014'te ise yüzde 47,4 olarak kaydedilmiştir. Tütün kullanımı dünya genelinde kronik hastalıkların yaklaşık yüzde 25'inden ve akciğer kanserlerinin yüzde 90'ından sorumlu bir faktördür. Dünya genelinde her yıl 7 milyon kişi tütün nedeniyle hayatını kaybederken, bu ölümlerin 1,6 milyonu pasif etkilenimden kaynaklanıyor.
Türkiye'de ise, 25 bini pasif etkilenim kaynaklı olmak üzere, yıllık yaklaşık 125 bin kişi tütün nedeniyle yaşamını yitiriyor. Türkiye, erkeklerde akciğer kanseri sıklığı ve buna bağlı ölümler açısından dünyada ilk sırada yer almaktadır. 2024 verilerine göre, tüm ölümlerin yüzde 67,3'ü sigarayla doğrudan ilişkili olan dolaşım, tümör ve solunum sistemi hastalıklarından kaynaklanıyor.
Tütün dumanına maruz kalmak, yalnızca tütün ürünü kullananları değil, aynı ortamda bulunan çocukları, gençleri ve aileleri de olumsuz etkiliyor. Bu maruziyet, kalp ve damar hastalıkları, solunum sistemi hastalıkları ve akciğer kanseri gibi ciddi sağlık sorunlarıyla ilişkilendiriliyor.
TÜTÜNLE MÜCADELE ÇALIŞMALARI
Sağlık Bakanlığı, il ve ilçelerde faaliyete geçirilen Tütünle Mücadele Timleri ve Mobil Sigara Bırakma Poliklinikleri ile tütünle mücadeleyi etkinleştiriyor. Bu çalışmalar, farkındalık oluşturmayı ve sigarayı bırakmak isteyen vatandaşları hekimlerle buluşturmayı hedefliyor. 1 Eylül 2025'ten itibaren kurulan timler, bugüne kadar 1 milyondan fazla vatandaşa ulaşarak, tütün dumanından pasif etkilenim konusunda bilgilendirme yaptı. Sigarayı bırakmak isteyenler için Mobil Sigara Bırakma Polikliniklerinde danışmanlık hizmetleri sunuluyor.
DUMANSIZ HAVA SAHASI UYGULAMASI
Tütün ürünü kullanmayanlar da dahil olmak üzere toplum sağlığını koruma amaçlı Dumansız Hava Sahası uygulaması kapsamındaki rehberlik, bilgilendirme, farkındalık ve denetim çalışmaları sürdürülüyor. Denetimlerin etkinliğini artırmak için iller arası işbirliği ile çapraz denetimler başlatılmış durumda.
Vatandaşlardan gelen bildirimler doğrultusunda tütün denetim ekipleri müdahalelerde bulunuyor. 2024-2028 Tütün Kontrolü Strateji Belgesi ve Eylem Planı'nda, "Çocuk ve Gençlerin Tütün Ürünleri Kullanımından Korunması ve Ulaşabilirliğinin Engellenmesi" başlığı altında önemli adımlar belirlenmiş durumdadır.
Bu kapsamda öğrenci, öğretmen ve velilere yönelik koruyucu ve önleyici eğitimler Milli Eğitim Bakanlığı, Türkiye Yeşilay Cemiyeti, Sağlık Bakanlığı, Yükseköğretim Kurulu (YÖK), üniversiteler ve Gençlik ve Spor Bakanlığı işbirliğinde yürütülmektedir. Üniversitelerde "Dumansız Kampüs" uygulamasının hayata geçirilmesi için Türkiye Yeşilay Cemiyeti ve YÖK işbirliğinde, kriter seti, uygulama esasları ve rehber hazırlanmıştır.
Uygulama ile üniversite kampüslerinde sigara bırakma hizmetleri sunulmasının yanı sıra kapalı ve açık alanlarda tütün ürünü kullanım alanları sınırlandırılacak ve tütün ürünlerinin görünürlüğü önlenecektir. Tüm bu çalışmalar, tütün endüstrisinin hedef kitlesindeki gençlerin korunmasına yönelik uygulamaların güçlendirilmesi amacıyla gerçekleştirilmekte ve toplum sağlığına katkı sağlamayı hedeflemektedir.
