Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ve Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından oluşturulan "Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği", Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Bu yeni yönetmelik, 4 Kasım 2016 tarihinden itibaren geçerli olan önceki yönetmeliğin yerini aldı.
Yönetmelikle, özel bakım merkezlerinin başvuru süreci, açılış koşulları, çalışma şartları, personel standartları, denetim yöntemleri, uygulanacak yaptırımlar ve bakım hizmetlerinin kapsamı gibi konular düzenlendi. Ayrıca, ücret ve ödeme işlemleri için de usul ve esaslar belirlendi.
Yönetmelik, engelli bireylere sunulan hizmetlerde bireysel özerkliğe saygı gösterilmesi, onların sosyal çevrelerine en yakın merkezlerde hizmet almaları ve eşit fırsatlar sunulması gibi prensiplere vurgu yapmaktadır. Bunun yanı sıra, engellilerin bağımsız bir yaşam sürdürebilmeleri, toplumla tam entegrasyonu ve mahremiyetlerinin korunması da yönetmelikte temel ilkeler arasında yer aldı.
Yönetmelik, engelli bireylerin evde bakım şartlarını sağladığı tespit edildiğinde öncelikle evde bakım desteğinden faydalanmalarının teşvik edilmesini öngörüyor. Eğer ailenin bakım sağlayamayacağı tespit edilirse, alternatif bir hizmet modeli olarak özel bakım merkezinde bakım uygulanması düzenlendi. Özel bakım merkezlerinin açılması için gerekenler arasında başvuru, konum uygunluğu, ön izin, açılış onayı ve faaliyet izni gibi aşamalar bulunmaktadır.
Merkez açmak için yapılacak başvurular, Bakanlık bilgi sistemleri aracılığıyla alınacak. Her yıl Şubat ayında, il nüfusu, bakım merkezlerine yönelik talep, mevcut kapasiteler ve açılış işlemleri devam eden merkezlere dair bilgiler Bakanlığın resmi internet sitesinde yayımlanacak. Ayrıca, özel bakım merkezlerinin açılışında il müdürlükleri bünyesinde bir değerlendirme komisyonu kurulacak.
Bu komisyon en az bir mimar ve inşaat mühendisinden oluşan en az beş üye ile görev yapacak. Komisyon, başvuruları dosya üzerinden ve yerinde inceleyerek merkezlerin yönetmelik ve mevzuata uygunluğunu değerlendirecek.
Faaliyet izni almış bir merkezin hizmete geçebilmesi ve engelli birey kabul edebilmesi için minimum olarak bir meslek personeli, bir sağlık personeli, dört bakıcı personel, bir temizlik personeli ve üç nöbet sorumlusunun istihdam edilmesi gerekecek. Yönetmelik, özel bakım merkezlerine karşılığında yapılacak ödemeleri de düzenliyor.
Gündüzlü bakım merkezlerinde, günde sekiz saat hizmet alan her engelli birey için aylık bakım ücreti, 10 bin gösterge rakamı ile memur aylık katsayısının çarpımıyla hesaplanacak. Günde dört saat yarım gün hizmet alanlar için ise bu tutarın yarısı ödenecek.
Yatılı bakım merkezlerinde, 24 saat hizmet alan engelli bireylere aylık bakım ücreti, 20 bin gösterge rakamı ile memur aylık katsayısının çarpımıyla belirlenecek.
Merkezlerde, personel sayısı ve niteliği, bakım kalitesi ve hizmetten memnuniyet gibi kriterlere göre Bakım Hizmetleri Kalite Standartları dikkate alınarak, yüzde 60 ve üzerindeki standart karşılama oranına sahip olan yatılı bakım merkezlerine teşvik sağlanabileceği belirtildi.
Bir engelli birey için 2828 sayılı Kanun kapsamındaki bakım ücreti ile yönetmelik uyarınca ödenecek teşvik ücretinin toplamı, iki net asgari ücreti aşamayacaktır. Yönetmelikte ayrıca, özel bakım merkezlerinin denetim türleri de belirlendi. Faaliyet denetimi, faaliyet dışı denetim ve uygunluk denetimi olmak üzere üç tür denetim uygulanacak.
Faaliyet denetimleri ise il müdürlüğü tarafından belirlenen denetim planına göre yılda en az iki kez gerçekleştirilecektir. İhbar ya da şikâyetler doğrultusunda veya sosyal medya gibi platformlardan gelen bildirimler üzerine habersiz denetimler de yapılabilecektir. Merkezler, bağımsız olarak ve her zaman denetlenebilecektir.
Denetimlerde belirlenen eksiklikler için, uyarı ve süre verilmesi, idari para cezası gibi müeyyideler uygulanabilir. Eksikliklerin giderilmesi için en fazla 30 gün süre verilecek ve süre sonunda sorun devam ederse cezanın iki katı uygulanacaktır. Aynı eksikliklerin giderilmediği takdirde, merkez Bakanlık tarafından kapatılacaktır.
Yıl içerisinde beş kez idari para cezası alan bir merkez de kapatılacak ve bu durumda kapatma cezası alan kurucu yeni merkez açamayacaktır. Hizmet verilen kişilere yönelik tehdit veya baskı gibi olumsuz davranışların önlenmesi için gerekli tedbirleri almayan kurucu veya müdüre ise, 400 günden az olmamak üzere adli para cezası uygulanacak.
İzinsiz olarak hizmet vermeye başlayan, izinsiz nakil ya da devir yapan veya gerçeğe aykırı belge sunan merkezler de Bakanlık tarafından kapatılabilecektir. Yönetmelik doğrultusunda kapatılan merkez sahipleri, yeniden merkez açma izni alamayacaktır.
