1860'lı yıllarda Alman doktor Carl Wunderlich, ateşin bir hastalık mı yoksa altta yatan bir rahatsızlığın belirtisi mi olduğunu araştırıyordu. O dönemde termometrelerin yaygın olarak kullanılmaması nedeniyle Wunderlich, 15 yıl boyunca farklı yaş gruplarındaki toplam 25 bin hastanın koltuk altı sıcaklığını ölçtü. Bu kapsamlı çalışmanın sonucunda bir milyondan fazla ölçüm elde edildi.
Wunderlich, bu verilerden yola çıkarak sağlıklı bireylerin ortalama vücut sıcaklığını 37 derece olarak belirledi. Bu değer, günümüzde normal insan vücut sıcaklığının ölçülmesinde önemli bir referans noktası haline geldi. Wunderlich'e göre vücut sıcaklığının 38 derecenin üzerine çıkması ateş olarak değerlendiriliyordu.
Daha önce başka araştırmacılar benzer sonuçlara ulaşmış olsa da, Wunderlich'in sağladığı veri seti o kadar kapsamlıydı ki belirlediği değer, tıp dünyasında evrensel bir ölçüt olarak kabul edildi. Tıp tarihçisi ve enfeksiyon hastalıkları uzmanı Philip Mackowiak, bu değerin zamanla ayrıcalıklı bir konuma ulaştığını belirtiyor.
Ancak yakın tarihteki araştırmalar, normal vücut sıcaklığının son 150 yılda değiştiğini ortaya koyuyor. Bu durum, belirlenen değerin yanlış olduğu anlamına mı geliyor? Yoksa hızla değişen dünya, insan biyolojisini de mi etkiliyor?
Enfeksiyon hastalıkları alanında çalışan Julie Parsonnet, Wunderlich'in vücut sıcaklığındaki değişkenlikler hakkında bugünkü bilgilerin önemli bir kısmını sunduğunu ifade ediyor. Tıbbi direktörlük yaptığı hastanede genellikle işçi sınıfından hastaların sıcaklıklarını ölçen Wunderlich, normal vücut sıcaklığının kişiden kişiye değişebileceğini keşfetti. Kadınların vücut sıcaklığının erkeklerden daha yüksek olduğunu, yaş ilerledikçe sıcaklığın düştüğünü ve günün saatlerine göre değişiklik gösterdiğini gözlemledi.
Günümüzde yapılan araştırmalar, insanların ortalama vücut sıcaklığının 150 yıl önce yaşayan bireylerle kıyaslandığında daha düşük olduğunu ortaya koyuyor. Araştırmalara göre erkeklerin vücut sıcaklığı, 19. yüzyılın başlarına göre yaklaşık 0,59 derece daha düşük.
Parsonnet'in ekibi, yaklaşık 10 yıl önce 1862 ile 2017 yılları arasında ABD'de yaşayan yaklaşık 190 bin kişiden elde edilen büyük veri setini analiz etti. Araştırmada çok sayıda vücut sıcaklığı ölçümü değerlendirildi. Parsonnet, "Yetişkinler için yeni normal değer 36,39 derece civarında görünüyor" ifadesini kullandı.
Daha önce ve sonrasında yapılan birçok araştırma da bu bulguları destekliyor. Bu düşüş eğiliminin yalnızca gelişmiş ülkelerde yaşayan insanlarla sınırlı olmadığı da vurgulanıyor. İsviçreli biyolojik antropolog Adrian Jaeggi, Amazon yağmur ormanlarında yaşayan yarı göçebe Tsimane topluluğunun ortalama vücut sıcaklığının 2000'li yılların başında 37 derece civarında olduğunu aktarıyor.
2018 yılı itibarıyla, yirmi yıllık hızlı sosyoekonomik değişimlerin ardından ortalama vücut sıcaklığı 36,5 dereceye düşmüştür. Günümüzde insanların ortalama vücut sıcaklığındaki bu azalma, bir dizi farklı faktörle açıklanabilir. Parsonnet, bu değişimin temel nedeninin genel sağlık koşullarının iyileşmesi olduğunu vurgulamaktadır.
Wunderlich döneminde ortalama yaşam süresi yaklaşık 38 yılken, günümüzde bu süre neredeyse iki katına çıkmıştır. Parsonnet, geçmişte insanların günümüzdeki kadar sağlıklı bir yaşam sürmediğini ifade etmektedir. Tüberküloz, diş sağlığı sorunları, dizanteri, romatizmal ateş ve kemik iltihabı gibi birçok hastalıkla mücadele etmek zorundaydılar.
Bağışıklık sisteminin, bu hastalıklarla başa çıkarken kalori tükettiğini belirtiyor. Kalori, başka bir deyişle ısı üretimi anlamına gelmektedir. Jaeggi, Tsimane topluluğunda aşı uygulamalarının yaygınlaşması ve sanitasyon koşullarının iyileşmesinin genel sağlık durumunu olumlu yönde etkilediğine dikkat çekmektedir.
Ayrıca, tuvalet kullanma alışkanlığının ve ayakkabı giymenin son 20 yılda yaygınlaşması, kirli alanlarda çıplak ayakla yürümekten kaynaklanan kancalı kurt enfeksiyonlarını azaltmıştır. Kapalı alan sıcaklıklarının daha iyi kontrol edilebilir hale gelmesi de önemli bir faktördür. ABD'deki hanelerin en az yüzde 88'inde klima bulunurken, İngiltere'deki hanelerin de benzer bir oranında merkezi ısıtma sistemleri kullanılmaktadır.
PARSONNET'İN AÇIKLAMALARI
Parsonnet, bu durumu şu şekilde açıklar: "Hayatımızın büyük bir kısmını, vücut sıcaklığımızı korumak için ekstra çaba harcamak zorunda olmadığımız ideal bir ortamda geçiriyoruz." Bu duruma termal nötr bölge denilmektedir. Enerji harcanmadığı zaman, ısı üretimi de gerçekleşmemektedir.
WUNDERLICH'İN ÖLÇÜMLERİ HATALI MI?
Philip Mackowiak ise ortalama vücut sıcaklığındaki düşüşün farklı bir nedende kaynaklanabileceğini öne sürmektedir. Mackowiak, Wunderlich'e ait cam termometrelerden birini incelediğinde, önemli bir ayrıntıyı fark ettiğini belirtmektedir. Bu termometrelerin kalibrasyonunun, günümüzde kullanılan cihazlara göre yaklaşık 2 derece daha yüksek olduğunu ifade etmektedir.
Bu durum, o dönem yapılan ölçümlerin olması gerekenden 2 derece daha yüksek sonuçlar vermiş olabileceğini düşündürmektedir. Vücut sıcaklığını ölçmek, o dönemde oldukça zahmetli bir süreçti. Cıvalı cam termometrelerin kaynar su ve eriyen buz gibi sabit sıcaklık noktaları kullanılarak kalibre edilmesi gerekmekteydi.
Ayrıca, hastaların ölçüm sırasında 15 ila 20 dakika boyunca hareketsiz kalması gerekiyordu. Mackowiak, "Bu termometrelerin sıcaklığı göstermesi biraz zaman alıyordu" diyerek durumu özetlemektedir. Başka bir deyişle, Wunderlich'in belirlediği ortalama vücut sıcaklığı değeri en başından itibaren hatalı olabilir.
Üstelik, Wunderlich, günümüzde daha yaygın olarak kullanılan ağızdan ölçüm yöntemi yerine koltuk altından ölçüm yapmıştır. Bu durum, geçmişteki ölçümler ile günümüzdeki verilerin karşılaştırılmasını güçleştiriyor.
KAYNAK
Sandy Ong. Why human body temperature appears to be getting cooler. Erişim adresi: https://www.bbc.com/future/article/20261030-why-humans-maybe-ran-hotter-two-centuries-ago.
