Doğum borçlanması ile ilgili detaylar, özellikle üç çocuk annesi olan kadınlar için büyük önem taşıyor. 2008 yılında sözleşmeli öğretmen olarak göreve başlayan bir kadın, 2011 yılında kadrolu öğretmen olmuştur ve doğum sonrası 18 ay ücretsiz izin kullanmıştır. Üç çocuğa sahip bu kadın, erken emeklilikten nasıl yararlanabileceğini merak ediyor.
Doğum borçlanması, kanunlar gereği, ücretsiz doğum veya analık izni süreleri ile çocuk 2 yaşını dolduruncaya kadar sigortasız geçen süreler için yapılabiliyor. Her bir çocuk için “2 yıla kadar” olmak üzere toplamda 6 yıl doğum borçlanması yapılabilir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, çocuk 2 yaşını dolduruncaya kadar annenin sigortalı bir işte çalışmadığı süredir.
Anne, yalnızca bu süreler için doğum borçlanması yapabilir. Dolayısıyla, 18 ay ücretsiz izin süresi gibi tüm çocuklar için kullanılan doğum izni süreleri de borçlanma kapsamına girmektedir. Sigortalı çalışma döneminden sonra doğan çocuklar için de doğum borçlanması yapılabilmektedir.
Staj sigortası, normalde emeklilik açısından dikkate alınmazken, doğum borçlanmasında önemli bir hak sağlamaktadır. Staj yaptığı tarih ile uzun vadeli sigorta kollarına tabi çalışma tarihi arasında doğmuş çocuğu bulunan kadınlar, çocuk 2 yaşını tamamlayıncaya kadar boşta geçen süreleri borçlanma hakkına sahiptir. Bu durumda yapılan borçlanmalarda sigorta başlangıç tarihi, borçlandığı süre kadar öne çekilir.
Ancak, Emekli Sandığı kapsamında çalışan kişiler, borçlanma ile sigorta başlangıç tarihini öne çekemezler. Yanlış bir anlayış olarak kabul edilen “doğum borçlanması ile erken emeklilik” söylemi ise, sadece emekliliğin gecikmesini önleyebilir.
Staj sigortası ile normal çalışma süresi arasında doğan çocuklar nedeniyle doğum borçlanması yapılması durumunda, (5434 Sayılı Kanuna tabi çalışanlar hariç) sigorta başlangıç tarihi, borçlanılan süre kadar öne çekilecektir. Yalnızca bu durum, doğum borçlanmasının erken emeklilik imkânı sağlayabileceği anlamına gelmektedir. Doğum borçlanmasında asgari ücretin yüzde 32’si oranında prim ödenmektedir.
Bu yıl doğum borçlanması yapanlar için 1 gün prim ücreti 352,32 TL, bir aylık prim ise 10.569,60 TL olarak belirlenmiştir. Emekli Sandığı iştirakçilerinin doğum borçlanması tutarları ise emeklilik keseneğine esas aylığının yüzde 36’sı üzerinden hesaplanır. Emeklilik koşullarını değerlendirmeye çalışırken belirsizlikler yaşayan Kevser K., e-Devlet üzerinden edindiği bilgilere dayanarak durumunu aktardı.
Doğum tarihi 12/01/1981 olan Kevser K.'nın sisteme göre ilk işe girişi 1996 yılında staj başlangıcı olarak kaydedilmişken, asıl prim ödemelerine başlama tarihi 01/03/2000 olarak görünmektedir. Toplamda 3093 prim günü bulunuyor ve emeklilik şartlarının ne zaman yerine geleceğini öğrenmek amacıyla bu bilgileri kullanarak hesaplama yapmak istiyor.
Kendisi, 1996 staj döneminin EYT kapsamında sigorta başlangıç tarihini geriye çekme ya da borçlanma olanakları üzerindeki etkisini sorguladı. 01/03/2000 tarihi esas alındığında, tam ya da kısmi emeklilik (3600/4500 gün) açısından hangi şartların mevcut olduğunu araştırmakta. Ayrıca daha erken emekli olabilme yollarını öğrenmeyi de talep etti. 4/a (SSK) statüsünde çalıştığı düşünülmektedir.
STAJ TARİHİNİZİN ETKİSİ NEDİR?
Staj başlangıç tarihinizin erken emeklilik olanağından yararlanabilmesi, bu süre zarfında doğan bir çocuğunuz olması durumunda ve o çocuk için doğum borçlanması yapılması şartıyla mümkündür. Eğer bu borçlanma hakkından yararlanabiliyorsanız, 3600 prim günüyle 58 yaşında emeklilik hakkınız doğar. Ancak, bu dönemde doğan bir çocuğunuz bulunmuyorsa, 4500 prim gününüzü tamamlayarak yine 58 yaşında emekli olma seçeneğiniz mevcuttur.
Eksik kalan prim günlerini tamamlamak amacıyla, sigortalı işe başlangıç tarihinden sonra doğan çocuklarınız için doğum borçlanması yapabilirsiniz. Eğer bu borçlanma hakkına sahip değilseniz ya da doğum borçlanması yapsanız bile, en az 5 ay 4/a statüsünde çalışmanız gerektiği belirtilmektedir. Geri kalan günler için isteğe bağlı sigorta primi ödeyerek açıklarınızı kapatabilirsiniz.
Özetle, doğum borçlanma hakkınız yoksa 5 ay 4/a statüsünde çalışarak, geriye kalan günleri isteğe bağlı prim ödeyerek tamamlayabilirsiniz.
BİRDEN FAZLA STATÜDE ÇALIŞANLAR HANGİ STATÜDE EMEKLİ OLUR?
Almanya'da 1977 doğumlu olan ve mavi kartla Türkiye'de yaşayan bir kadın olan Aynur A., yurt dışındaki çalışmalara ilişkin 1720 gün yurt dışı borçlanması yaptığını bildirdi. Hizmete giriş tarihi 20/02/1995 olarak 4/b altında görünmekte ve şu an 4/a statüsünde çalışmaya devam etmektedir.
Mevcut sigorta günü toplamı 2600’dür. e-Devlet’te 4/a için emeklilik şartları 5750 gün ve 20 yıl, 4/b için ise 5400 gün ve 56 yaş, ayrıca 7200 gün ve 20 yıl şeklinde tanımlanmış durumda. Aynur A., bu farklı statülerin emeklilik zamanlaması ve maaşları üzerindeki etkileri hakkında kararsızlık yaşamakta. 4/a statüsünden emekliliğin en pratik yol olduğunu öğrenmiştir.
Fiilen 4/a statüsünde çalışarak 3600 günü dolduranlar, 58 yaşına ulaştıkları tarihte emeklilik hakkına sahip olurlar. Eğer prim gün sayınızı 5750’ye tamamlayabilirseniz, yaş şartına tabi olmadan, bu tarihte emekli olma imkanınız bulunmaktadır. Ancak, yurt dışında borçlanma yaptıysanız, emekli aylığınız bağlandıktan sonra sigortalı bir işte çalışmanız mümkün değildir.
Emekli aylığınızın kesilmesi için, çalışmaya başlamanız gerekmektedir. Çalışmayı durdurduğunuzda, aylığınız yeniden bağlanır.
