Batı Asya’dan dünya piyasalarına ulaşan ham petrol miktarında bir artış gözlemlenmesine rağmen, enerji fiyatları savaş öncesi seviyelere geri dönmedi. Petrolün varil fiyatı 100 doların üzerinde seyrederken, savaşın başladığı dönemle kıyaslandığında, bu rakam yaklaşık yüzde 40 daha yüksek seviyelerde kalıyor. Bloomberg, ham petrol arzındaki artışa rağmen fiyatları yüksek tutan unsurları beş ana başlık altında özetledi.
JEOPOLİTİK RİSKLER
Petrol fiyatlarını yukarıda tutan unsurlardan biri de ABD ile İran arasındaki olası savaşın yeniden alevlenebileceği endişesi. ABD’nin Basra Körfezi’ne ek uçak gemisi ve asker göndermesi, bölgedeki jeopolitik riskleri artırıyor. İran’ın Hürmüz Boğazı çevresindeki bazı gemilere yönelik saldırıları, petrol sevkiyatlarının güvenliği hakkında kaygıları artırıyor.
Hürmüz Boğazı’ndaki geçişler üzerinde kontrol sağlamaya yönelik İran ve ABD’nin hamleleri, dünya petrol ticaretinde belirsizliğe yol açıyor.
ALTERNATİF YOL SORUNLARI
Riskler yalnızca Hürmüz Boğazı ile sınırlı kalmıyor. İran destekli Husilerin Babülmendep üzerinden Suudi gemilerine uyguladığı abluka, Kızıldeniz üzerinden kullanılan alternatif enerji güzergahları üzerindeki baskıyı artırıyor. Hürmüz Boğazı’ndan yapılan petrol taşımacılığındaki normal işleyişin bozulduğu durumlarda, sevkiyat maliyetleri de yükselmektedir. Gemiden gemiye aktarmalar ve alışılmış güzergahların dışındaki rotalar, tanker maliyetlerini artırıyor.
STOK DÜŞÜŞLERİ
Basra Körfezi’nden Çin’e petrol taşıyan tankerler için günlük navlun ücretleri 1,2 milyon doların üzerine çıkmış durumda. Bu da ham petrolün nihai maliyetini artıran önemli bir unsur. G7 ve ortaklarının piyasadaki baskıyı hafifletmek amacıyla 100 milyon varile kadar acil petrol ve dizel rezervini kullanıma açma kararı da fiyatlarda kalıcı bir düşüş sağlamadı.
Küresel petrol stokları yaklaşık 4,3 milyar varile gerilemiş iken, bu azalma 400 milyon varili aştı. Stokların azalması, yeni bir arz kesintisi durumunda kullanılabilecek tamponun küçülmesi anlamına geliyor. Bu, petrol piyasasının savaş veya sevkiyat kesintilerine karşı daha hassas hale gelmesine yol açıyor.
TALİBİN YENİDEN GÜÇLENMESİ
Yüksek petrol fiyatları başlangıçta küresel tüketimi baskılasa da, talep yeniden toparlanmaya başladı. Günlük küresel petrol talebi, mayıs ayında savaş döneminde görülen en düşük seviyeye göre 6,5 milyon varil artarak yaklaşık 104,8 milyon varile ulaştı. Talebin 100 doları aşan fiyatlara rağmen yeniden güçlenmesi, ham petrol arzındaki artışın fiyatları aşağı çekmesini zorlaştırıyor.
Özellikle dizel gibi rafine petrol ürünlerinde arz sorunları devam ediyor. Batı Asya ve Rusya’daki rafinerilerden yapılan ihracatın azalması, diğer bölgelerdeki rafinerilerin daha yüksek kapasitelerle çalışmasına neden oluyor. Rafinerilerin üretimi sürdürebilmek için sürekli ham petrol tedarik etme gereksinimi, petrol talebini yüksek tutuyor ve alıcıların daha yüksek fiyatlar ödemesine yol açıyor.
ENFLASYON ÜZERİNDEKİ ETKİLER
Petrol fiyatlarının 100 doların üzerinde kalması, yalnızca enerji piyasaları üzerinde değil, küresel enflasyon ve faiz oranları üzerinde de doğrudan etki yapmaktadır. Yüksek petrol ve dizel fiyatları, taşımacılık, üretim ve gıda başta olmak üzere birçok sektörde maliyetleri artırıyor, bu da enflasyonun hızlanma riskini büyütüyor.
Bu durum, merkez bankalarının faiz oranlarını daha uzun süre yüksek seviyelerde tutmasına neden olabilecek en önemli risklerden biri olarak görünmektedir. Tahvil getirilerinin yükseldiği bir ortamda, petrolün yatırımcılar tarafından enflasyona karşı korunma aracı olarak tekrar tercih edilmesi, fiyatları destekleyen bir başka unsur olmaktadır.
Batı Asya’dan petrol akışı savaş öncesi seviyelere yaklaşsa da, savaşın yeniden şiddetlenme riski, Hürmüz ve Babülmendep’teki güvenlik sorunları, beş yılın en düşük seviyesine ulaşan stoklar, yeniden güçlenen talep ve dizel arzındaki sıkıntılar, petrol fiyatlarının 100 doların altına kalıcı bir şekilde gerilemesini zorlaştırıyor.
