Diyabet, dünyada ve Türkiye'de hızla yaygınlaşırken erken tanı, kişiye özel tedavi ve teknolojik gelişmeler bu hastalığın kontrolünde büyük öneme sahip. Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, Türkiye'de diyabetli birey sayısının 12-14 milyon arasında olduğunu ifade ederek, bunun bir pandemi gibi hızla arttığını vurguladı.
Prof. Dr. Yılmaz, "Ülkemizde her 10 yılda diyabet görülme sıklığı yüzde 100 artıyor; yani iki katına çıkıyor" dedi. Diyabet tedavisinde önemli bir yere sahip olan GLP-1 analoglarının doğru kullanıldığında tıbbın önemli buluşlarından biri olduğunu belirten Yılmaz, bu ilaçların reçetesiz satılmaması gerektiğini, çünkü çok ciddi yan etkileri olabileceğini sağduyu ile ifade etti.
DÜNYA DİYABET GÜNÜ ETKİNLİĞİ
14 Kasım Dünya Diyabet Günü kapsamında gerçekleştirilen etkinlikte, diyabetin erken tanısı, organlar üzerindeki etkileri, GLP-1 grubu ilaçların doğru kullanımı ve tedavi sürecinde yararlanılan yeni teknolojiler ele alındı. Bu etkinlikte sağlıklarına kavuşan diyabet kahramanları, umut veren tedavi öykülerini ve hayatlarında yaşanan değişimi anlattı.
Bunlardan biri olan 46 yaşındaki Selin Oral, sağlık ekibi gözetiminde uygulanan tedavi ile 38 kilo vererek yarı maraton koşmaya başladı ve Prag'da tam maratona hazırlanıyor. Ayrıca, kan şekeri 600 düzeyine çıkan ve bu nedenle komaya girip günlerce hastanede yatan İlhan Güngördü, 52 kilo vererek diyabet, hipertansiyon ve karaciğer yağlanması hastalıklarını nasıl yendiğini anlattı.
DİYABETİN CİDDİ ETKİLERİ VAR
Görme engelli Tip 1 diyabet hastası Nisa Güner, dijital insülin pompasını ekran okuyucu ve yapay zeka desteğiyle tek başına kullanarak Türkiye'de bir ilke imza attı. Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, diyabetin 0-90 yaş arasında her yaşta ortaya çıkabileceğine dikkat çekerek, iyi izlenmediğinde ciddi organ hasarlarına yol açabileceğini belirtti.
Yılmaz, diyabetin kalp-damar ve böbrek hastalıkları, hipertansiyon, obezite, görme kaybı ve bacak ampütasyonları gibi sorunların temel sebeplerinden biri olduğunu ifade etti. Ayrıca, diyaliz tedavisi gören hastaların yaklaşık yarısında sorunun diyapete bağlı geliştiğini açıklarken, tedavi sürecinde erken önlem alınmasının hem hastayı koruduğunu hem de tedavinin ekonomik yükünü azalttığını belirtti.
GELİŞEN TEKNOLOJİLER
Diyabet tedavisinde kullanılan teknolojilerin son yıllarda büyük bir dönüşüm geçirdiğini aktaran Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, geçmişte kan şekeri takibinin parmaktan yapılan günlük birkaç ölçümle yapıldığını, ancak bu durumun sürekli glikoz ölçen sensörler sayesinde çok daha ayrıntılı hale geldiğini belirtti. Yılmaz, günde 4-5 kan şekeri ölçümü ile aradaki değişimlerin çoğunun gözlemlenemediğine dikkat çekti.
Sürekli glikoz takip sistemlerinin yaklaşık iki dakikada bir ölçüm yaparak önemli veriler sağladığını ifade eden Yılmaz, bu teknolojinin daha da gelişeceğini ve zamanla insülin iğneleri ve enjeksiyonlarının tarihe karışacağını öngördü. Dr. Seher Tanrıkulu, teknoloji tercihlerinin bireylerin özel ihtiyaçlarına göre belirlenmesi gerektiğini vurguladı.
Diyabet hastalığına sahip bir çocuğa sahip annelerin, gece boyunca çocuklarının hipoglisemi riskini düşünerek sürekli endişe duyduklarını ifade eden Tanrıkulu, günümüzde sensörler ve insülin pompalarının bu kaygıları azalttığını belirtti.
DİYABETTE ERKEN TANI ORGANLARI KURTARIYOR
Toplantıda Türkiye'deki diyabet hastalığı ile ilgili verileri paylaşan Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Özlem Çelik, Uluslararası Diyabet Federasyonu'nun verilerine dayanarak dünya genelinde yaklaşık 589 milyon diyabet hastası bulunduğunu belirtti. 2050 yılı itibarıyla bu sayının 850 milyonun üzerine çıkmasının öngörüldüğünü sözlerine ekledi.
Türkiye'nin Avrupa'da diyabet görülme sıklığında en üst sırada yer aldığını vurgulayan Prof. Dr. Çelik, Türkiye'de diyabet prevalansının yüzde 16,5'e ulaştığını ve hasta sayısının 15 milyona yakın olduğunun tahmin edildiğini ifade etti.
Etkinlikte, diyabetin neden olduğu organ hasarlarını anlatan Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Tuğçe Apaydın, diyabetin sadece kan şekeri üzerinde etkili bir hastalık olmadığını belirtti. Apaydın, diyabetin gözden böbreklere, kalp ve damarlardan sinirlere kadar birçok organı etkileyen sistemik bir hastalık olduğunu vurguladı.
Ayrıca, diyabetli bireylerde koroner arter hastalığına yakalanma riskinin iki kat fazla olduğunu ifade etti. Travmaya bağlı olmayan bacak ampütasyonlarının başlıca nedeni diyabet olduğunu aktaran Apaydın, diyabetin önlenebilir körlük nedenleri arasında da ilk sıralarda yer aldığını kaydetti.
Cilt altı şeker ölçüm cihazlarının tedavi üzerindeki faydalarını anlatan İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Yaser Süleymanoğlu, gün boyunca vücuttaki şeker seviyesinin sürekli değişkenlik göstermesinin hücreleri yorduğunu ve bu durumun organlarda bozulmalara yol açabileceğini belirtti. Süleymanoğlu, düzenli ve sürekli şeker ölçümünün insülin dozlarının daha doğru bir şekilde yönetilmesine yardımcı olduğunu aktardı.
Bu cihazlar sayesinde gece uyku sırasında da şeker seviyesinin izlenebildiğini ve diyabet merkezi ile çoklu şeker ölçüm sonuçlarının paylaşılabildiğini ifade etti.
GLP-1 İLAÇLARINI SAĞLIK KONTROLÜ OLMADAN KULLANMAYIN
Son yıllarda zayıflama iğneleri olarak bilinen GLP-1 grubu ilaçların diyabet tedavisindeki önemli yeniliklerden biri olduğunu belirten Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, bu ilaçların mutlaka bir hekim değerlendirmesi ve sağlık ekibi kontrolünde kullanılması gerektiğini ifade etti.
Yılmaz, GLP-1 analoglarının son yıllarda tıbbın en önemli buluşları arasında yer aldığını ancak bu ilaçların gelişigüzel bir şekilde zayıflama amacıyla kullanılmaması gerektiğini vurguladı. Safra kesesinde taş, amilaz ve lipaz yüksekliği veya trigliserit düzeyinin 500'ün üzerinde olması gibi durumlarda bu ilaçların kullanılmasının uygun olmayabileceğini de sözlerine ekledi.
TEDAVİ ÖNCESİ KONTROLLER ZORUNLUDUR
Prof. Dr. Yılmaz, bu ilaçların Türkiye'de reçetesiz temin edilmesinin önemli bir problem yarattığını vurguladı. Ayrıca, sosyal medya üzerinden yayılan yanlış bilgilerin hastaların tedavi süreçlerine olumsuz etkilerde bulunabileceğine dikkat çekti.
KİLOLARI NEDENİYLE HAREKET ETMEK İSTEMİYORDU, ŞİMDİ YARI MARATON KOŞUYOR
46 yaşındaki Selin Oral, çocukluk ve gençlik dönemlerinde tenis, buz pateni ve voleybol gibi sporlarla ilgilenmesine rağmen, ilerleyen yaşlarında ve çocuklarının doğumundan sonra kilo alımı yaşadı. Kilo vermek amacıyla 18 kez diyetisyene başvuran Oral, bu süreçte kalıcı bir başarı elde edemedi. 108 kiloya ulaştığında obezite ameliyatı düşüncesi aklında belirmeye başladı.
Yapılan sağlık değerlendirmeleri sonucunda yüksek insülin direnci tespit edilen Selin Oral için Prof. Dr. M. Temel Yılmaz ve ekibi, ilaç tedavisi, diyet planı ve egzersiz içeren özelleştirilmiş bir program tasarladı. Uygulanan tedavi sürecinin ilk aşamalarında yürüyüşe başlayan Oral, kilo verdikçe yürüdüğü mesafeyi artırdı. Öncelikle 10 kilometre yürüyebilen Oral, zamanla koşmaya da başladı.
Yaklaşık 38 kilo vermeyi başaran Selin Oral, 70'li kilolara düştü ve şu an 15-20 kilometrelik koşular gerçekleştirebiliyor. Nisan ayında Prag'da gerçekleşecek yarı maratona hazırlanan Oral, 21 kilometre koşma hedefinde. Yaşadığı değişimi ise şu şekilde paylaştı: "Kilolarım nedeniyle hareket etmek istemiyordum.
Tedavi süreciyle kilo verdikçe yürüyüşe, ardından oğlumun desteğiyle koşmaya başladım. Eskiden hareket etmediğimde kendimi kötü hissederken, şimdi hareket etmediğim gün huzursuz oluyorum." En son 15.5 kilometre koştuğunu belirten Oral, şöyle devam etti: "Hedefim, Nisan ayında Prag'da 21 kilometrelik yarı maratonu tamamlamak.
Çevremdeki birçok kişi, 'Senin sayende yürümeye veya koşmaya başladım' diyor. Bu durum beni ayrıca motive ediyor."
GÖREMEDİĞİ SENSÖRÜ YAPAY ZEKAYLA TAKİP EDİYOR
24 yaşındaki psikolog Nisa Güner, 12 yaşında retinitis pigmentosa hastalığı nedeniyle görme yetisini kaybetti. 17 yaşında Tip 1 diyabet tanısı alan Güner, tanı aldıktan sonra glikoz sensörü kullanmaya başladı. Son altı ayda ise tedavisini dijital insülin pompası ile sürdürdüğünü ifade etti.
Görme engelinden dolayı pompayı tek başına kullanamayacağına dair endişelere rağmen, dijital sistemlerden faydalanarak tedavisini bağımsız bir şekilde yönetebileceğini belirten Nisa Güner, sensör ve pompa verilerinin sesli ekran okuyucu ile takip ettiğini aktardı. Glikoz seviyesindeki değişimleri sesli olarak takip ettiğini kaydeden Güner, yapay zekaya grafik verilerini yükleyerek bu verilerin betimlemesini talep ettiğini açıkladı.
Dijital pompayı kullanmaya başladığından bu yana herhangi bir sorun yaşamadığına dikkat çekerek, "Görme engelli olduğum için pompayı kullanamayacağımı düşünenler oldu. Ben de, 'Bu dijital bir sistem; kullandığım diğer dijital cihazlar gibi bunu da kullanabilirim' dedim. Sensörden gelen değerleri ekran okuyucu seslendiriyor," şeklinde konuştu.
GÖRME ENGELLİLER DE İLERLEYEBİLİR
Güner, glikoz grafiklerini yapay zekaya yükleyerek şeker seviyesinin seyrini analiz etmesini istediğini belirterek, altı aydır pompayı sorunsuz bir şekilde kullandığını ifade etti. Eğitim programı doğrultusunda İstanbul'da beş ay süresince yalnız kalarak, günlük hayatını destek almadan sürdürebildiğini aktardı. Güner, "Teknoloji doğru kullanıldığında engelleri ortadan kaldırabiliyor" dedi.
Görme engelli kadınların başka ülkelerde pompa kullandığını görünce, "Onlar yapabiliyorsa ben de yapabilirim" düşüncesiyle hareket ettiğini vurgulayan Güner, şu anda hem diyabetini yönetebilmekte hem de bağımsız bir yaşam sürdürmeye devam ettiğini dile getirdi.
DİYABET HASTALARININ KİLO DURUMU
Etkinlikte İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Ferhat Çetin, Acıbadem Üniversitesi Diyabet Uygulama ve Araştırma Merkezi'nde tedavi gören 11 bin 270 diyabet hastasına ait verileri ilk kez kamuoyuna sundu. Çetin, bu verilere dayanarak, her 10 diyabet hastasından 7'sinin aşırı kilolu veya obez olduğunu kaydetti.
Ayrıca, hastaların yüzde 46'sında karaciğer yağlanması gözlemlendiğini, her iki diyabet hastasından birinin de kalp-damar rahatsızlıklarıyla karşılaştığını bildirdi. Dr. Çetin, tedaviye başlanmasının ardından hastaların hemoglobin A1c değerlerinin dünya ortalamasının altına düştüğünü belirtti.
Bu verilerin, diyabetin doğru yönetildiğinde korkutucu bir hastalıktan çıkabileceğini ortaya koyduğunu vurgulayan Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, DİYAM bünyesinde 100 bin diyabet hastasının kaydını tutmayı hedeflediklerini açıkladı. Bu hedefe ulaşılması durumunda akademik çalışmalara ciddi katkılar sağlayacak ve dünyanın en geniş diyabet veri kaynaklarından birinin oluşturulacağını ifade etti.
