SAFRAN, dünya genelinde en eski ve değerli baharatlardan biri olarak kabul edilmektedir. Binlerce yıldır yemeklere renk ve aroma katmanın yanı sıra, eski tıp metinlerinde ve Ege'nin Tunç Çağı fresklerinde izleri bulunan safran, Osmanlı döneminde de ticaretin önemli bir parçası olmuştur. Günümüzde ise kilogram başına en yüksek fiyatla satılan baharatlar arasında yer almaktadır.
Safranın kökeninin Yunanistan, özellikle Girit Adası olduğu düşünülse de, günümüzde Orta Doğu ve Hindistan gibi bölgelerde de bolca yetiştirilmektedir. Bu baharat, yalnızca üç iplikçik üreten safran çiğdemi adı verilen bir çiçekten elde edilir ve çiçek yalnızca bir hafta boyunca açar. İpliklerin elle hasat edilmesi gerektiği için safranın fiyatı oldukça yüksektir.
KARANFİL ise, karanfil ağacının çiçek tomurcuklarından üretilen baharattır. Odunumsu bir yapıya sahip olan karanfilin tadı acı ve ekşi olup, A, C ve K vitaminleri ile potasyum, demir, selenyum ve magnezyum gibi mineraller içerir. Ağız kokusunu giderme özelliği ile bilinen karanfil, ağızda çiğnendiğinde nefesi taze tutar.
Ayrıca, soğuk algınlığı ve öksürük tedavisine yardımcı olurken, diş ağrısına karşı da etkili olabilir. SUMAK, hazımsızlığı gidermesi ve mideyi rahatlatmasıyla bilinir. Boşaltım sisteminin sağlıklı çalışmasına yardımcı olarak ishal ve kabızlık sorunlarına çözüm sunar.
Kan şekerini dengeleme özelliği sayesinde, şekeri yükselen bireylere önerilen sumak, vücuttaki toksinleri atarak hastalıklara karşı koruma sağlar. ZENCEFİL, zengin aromasıyla dikkat çeker ve taze, kurutulmuş veya toz halinde tüketilebilir. Geleneksel tıpta mide bulantısı, sindirim sorunları ve soğuk algınlığı gibi rahatsızlıkların tedavisinde kullanılır.
Antioksidan özellikleri sayesinde bağışıklık sistemini güçlendirirken, iltihaplanmayı azaltan bileşenler içerir. Son olarak, VANİLYA, tatlıların vazgeçilmezi olan bir aroma vericisidir. Kokusuna hayran kalanların mutfaklarında yer alan vanilya, pek çok tatlı tarifinde sıkça tercih edilmektedir.
Baharatların zengin özellikleri, birçok insan için etkili bir ruh halini destekleyici olarak öne çıkmaktadır. Vanilya, sunduğu hoş aroma ile birlikte yüksek seviyede antioksidan barındırarak, toksinlere karşı koruma sağlar. Araştırmalar, vanilyanın kanser ve diyabet gibi hastalıkların risklerini azaltmaya yardımcı olabileceğini göstermektedir.
Vanilya, aynı zamanda güçlü bir iltihap önleyici niteliğe de sahiptir. Antioksidan içeriği sayesinde, iltihaplı cilt problemlerinin iyileşmesine katkıda bulunmak amacıyla masaj yağlarına dahil edilebilir. HARDAL, lezzeti ve tedavi edici özellikleri ile dünya genelinde yaygın olarak tercih edilmektedir.
Hardal bitkisinin tohumları, çeşitli kanser türlerinin önlenmesine yardımcı olabilen antioksidanlar içermektedir. Hardal ayrıca sedef hastalığının belirtilerini hafifletir. Omega-3 yağ asitleri bakımından zengin olan hardal yağı, yemeklik yağ olarak da kullanılabilir.
Soğuk algınlığı ve sinüs problemleri için etkili bir tedavi yöntemi sunan hardal tohumları, balgam söktürücü işlevi görerek ağrıları hafifletmektedir. Ayrıca, anti-bakteriyel özellikleri sayesinde saçkıran lezyonlarının iyileşmesinde de fayda sağladığı kanıtlanmıştır. Hardal yaprakları, şeker hastaları için faydalıdır ve kolesterol seviyelerini düşürme potansiyeline sahiptir.
Menopoz semptomlarını hafifletirken, kalsiyum ve magnezyum içeriği kemik sağlığını desteklemekte, menopoz ile ilişkili kemik kaybını önlemektedir. Hardal yeşillikleri, güçlü antioksidanlar ve lifler sayesinde vücudun detoksifikasyon sistemine katkıda bulunmaktadır. MUSKAT genellikle rendelenerek ya da toz olarak kullanılan bir baharattır.
Öğütülmemiş hali, zeytin tanesinden biraz daha büyük olup, yemeklerde kullanımı yaygındır. Muskat, hazımsızlık çekenler için doğal bir tedavi sunar ve bağırsak hareketlerini düzenleyici etkisi vardır. Ayrıca, sinirleri sakinleştirmekte, ağız kokusunu ortadan kaldırmakta ve adet dönemindeki ağrıları hafifletmektedir.
Bağışıklık sistemini güçlendiren muskat, idrar yoluyla toksinlerin atılmasına yardımcı olurken, afrodizyak etkisi ile de bilinmektedir. ÇÖREK OTU, farklı şekillerde tüketilebilen bir baharattır. Yemeklerde, ekmeklerde, salatalarda ve yağ olarak kullanılabilir.
Bunun yanı sıra, sabah aç karnına bir çay kaşığı kadar tüketilmesi önerilmektedir. Sıcak içeceklerde veya yoğurtta da kullanılabilir. Besin öğeleri ve antioksidanlar açısından zengin olan çörek otu, bağışıklık sisteminin güçlenmesine, sindirim sağlığının desteklenmesine ve cilt bakımına katkıda bulunur.
Bu nedenle, düzenli olarak tüketiminin faydalı olacağı belirtilmektedir. Aynı zamanda romatizma ve eklem ağrıları gibi iltihaplı hastalıklara da iyi geldiği bilinmektedir. KİMYON, soğuk havaya dayanıklı ve nemi seven çiçekli bir bitkidir. Olgunlaşmadan önce toplanan tohumlar, karanlık ve kuru bir ortamda kurutulur.
KİMYON
Baharat olarak yalnızca tohumları değil, yaprakları da kullanılabilen kimyon, maydanoz ve rezene ile aynı bitki ailesindendir. Vücutta antioksidan işlev gören flavonoidler barındırmaktadır. Bu antioksidanlar, serbest radikaller olarak adlandırılan zararlı ve dengesiz parçacıkları etkisiz hale getirerek hücre hasarını önlemeye destek olurlar.
Ek olarak, kimyon A vitamini, demir ve kalsiyum açısından zengin bir besindir.
KETEN TOHUMU
Türkiye'de bolca yetiştirilen keten tohumu, öğütülerek ya da bütün halde yumurtalara, salatalara, yemeklere ve yoğurda ilave edilerek tüketilebilir. Sağlık açısından son derece faydalı olan bu tohum, magnezyum, E vitamini, potasyum, çinko, B12, bakır gibi vitaminler ile alfa linolenik asit gibi yağ asitleri içermektedir. Bu özellikleri ile bağışıklık sistemini güçlendirdiği bilinmektedir.
Ayrıca, kanserle mücadelede önemli bir besin maddesi kabul edilmektedir. Lif içeriği yüksek olduğundan sindirim sağlığını destekler, kabızlığı önler. Omega-3 yağ asidi bakımından zengin olan keten tohumu kalp sağlığını korur, kötü kolesterolü düşürür ve iltihapları azaltır.
Romatoid artrit gibi hastalıklara iyi gelmektedir. Araştırmalar, keten tohumunun radyasyon etkilerini azaltabileceğini göstermektedir. Kan şekerini düşürme, menopoz belirtilerini hafifletme, kanı sulandırma ve kolesterolü düşürme gibi faydaları da bulunmaktadır.
KARABİBER
Karabiber, yoğun aroması ve kendine özgü kokusuyla yemeklere lezzet katan bir baharattır. Ayurveda dahil birçok geleneksel tıplarda önemli bir yere sahiptir. Piperin adı verilen bileşen açısından zengindir ve bu madde sayesinde yüksek antioksidan özelliği taşır.
Karabiber, aynı zamanda etkili bir anti-inflamatuar olarak kabul edilir; artrit, kalp hastalıkları, diyabet ve kanser gibi birçok hastalığın tedavisinde olumlu etkiler gösterir. Piperinin beyin fonksiyonlarını iyileştirdiği de bilinmektedir. Özellikle Alzheimer ve Parkinson gibi hastalıklarda potansiyel faydalar sağlamaktadır.
ADAÇAYI
Dünyada 5 bin 600’den fazla adaçayı türü bulunmaktadır ve Anadolu bölgesinde bu türlerin 565’i yer almaktadır. Genellikle çay olarak tüketilen adaçayı, kurutulmuş haliyle tütsü olarak da kullanılmaktadır. Acı elma yağı olarak bilinen yağı, antibakteriyel özellikler taşır ve mikroplarla mücadele eder.
Ayrıca Alzheimer'a karşı koruyucu etkileri olduğu bilinmektedir. Zengin vitamin içeriğiyle dikkat çeker; K, B6, C, E, A, B3 ve B9 vitaminlerini içerir. Potasyum, kalsiyum, demir, manganez, çinko, magnezyum, bakır gibi mineraller de barındırır.
Menopoz dönemindeki hormonal dengesizlikleri düzeltebilir, mide ve bağırsak spazmlarını önler, ishal ve gastrit ile mücadele eder. Kötü kolesterole karşı koruyucu etkileri vardır, kanserle savaşır, kemik sağlığına katkıda bulunur. Antibakteriyel özellikleri sayesinde cilt sağlığına da fayda sağlar, ağız ve diş eti hastalıklarına iyi gelir.
SUSAM
Susam tohumları beyaz, siyah veya sarı renkte olabilir, ancak koyulaştıkça yağ içeriği azalır. Susam, protein, yağ ve çeşitli aktif bileşikler açısından zengindir; bu bileşikler antioksidan, iltihap giderici ve tümör karşıtı etkiler taşır. Yemeklere kattığı lezzetin yanı sıra sağlık açısından birçok faydası bulunmaktadır. Susam tohumları, karaciğer, böbrekler ve kardiyovasküler sistem üzerinde olumlu etkiler yaratabilmektedir.
KAPARİ
Ülkemizin birçok bölgesinde, özellikle Ege'de yetişen kapari, tomurcuğu ve meyvesi besin maddesi olarak değerlendirilir. Ayrıca kebere, keper, gebere, geber otu, kedi tırnağı, menginik, karga kavunu ve hint hıyarı gibi farklı adları da bulunmaktadır. Kapari, Aristo döneminde bazı hastalıklara karşı tedavi amacıyla kullanılmış olup, Hippokrat tarafından da çeşitli sağlık sorunları için tavsiye edilmiştir.
Zengin flavonoid içeriği sayesinde kaparinin antioksidan ve antienflamatuar özellikleri dikkat çekmektedir. A ve E vitaminleri açısından zengin olan kapari, 100 gram çiçek tomurcuğunda 67 mg fosfor, 9 mg demir, 24 mg protein, 12 mg selüloz ve 2 mg lipid içermektedir. Ayrıca lif oranı yüksektir ve kalsiyum ile magnezyum bakımından zengindir.
Trombosit sayısını artırması nedeniyle kanser hastalarına faydalı olduğu düşünülmektedir. Kapari, karaciğer yağlanmasını azaltıcı etkisi ile de öne çıkmaktadır.
