ABD'nin Irak'taki askerlerini geri çekmesinin ardından, bölgedeki güç dengeleri hakkında tartışmalar devam ediyor. Suudi Arabistan merkezli Arab News yazarı Dr. Dania Koleilat Khatib, bu bağlamda Türkiye'nin üstlenebileceği rolün yeterince tartışılmadığını belirtti.
Khatib, “Türkiye Kuzey Irak'ta daha büyük bir rol üstlenmeye hazırlanıyor” başlıklı yazısında, Amerikan askerlerinin ayrılmasıyla Irak Kürt Bölgesel Yönetimi'nin (IKBY) güvenlik endişelerinin arttığını ifade etti. Khatib, ortaya çıkan yeni koşulların, Erbil'in Ankara ile ilişkilerini daha da güçlendirebileceğini öne sürdü.
Irak Haber Ajansı'nın, ABD askerlerinin çekilmesini ülkenin egemenliğinin tamamlanması ve siyasi-ekonomik karar alma bağımsızlığının güçlendirilmesi açısından “tarihi bir dönüm noktası” olarak değerlendirdiğini aktaran Khatib, Bağdat ve İran yanlısı grupların bu durumu olumlu karşıladığını fakat IKBY'de durumun daha karmaşık olduğunu belirtti.
IKBY'DE GÜVENLİK ENDİŞELERİ
IKBY Başbakanı Mesrur Barzani'nin bölgenin bir savunma sistemi olmaksızın terk edilmesinden duyduğu endişeye dikkat çeken Khatib, İran ile IKBY arasındaki ilişkilerin, devam eden savaşlar sırasında gergin hale geldiğini vurguladı. 2023 yılından bu yana İran'ın bölgeye yönelik gerçekleştirdiği 1.000'den fazla füze ve insansız hava aracı saldırısının, hem İranlı Kürt muhalif grupları hem de bölgedeki Amerikan varlığı hedef aldığını belirtti.
Khatib, İran ile Iraklı Kürtler arasındaki ilişkilerin geçmişte hiç de bu kadar gergin olmadığını ifade etti. 2003 öncesinde İran'ın Saddam Hüseyin yönetimindeki Baas rejimini ortak bir tehdit olarak gördüğü Iraklı Kürtler ile işbirliği yaptığını, ancak Baas rejiminin devrilmesinin ardından bu dinamiğin değiştiğini kaydetti.
Daha sonra Irak'ta Şii ağırlıklı, Tahran ile yakın ilişkiler geliştiren yeni siyasi yapının ortaya çıkmasıyla birlikte, İran'ın Kürtlerle işbirliğine olan ihtiyacının azaldığını söyledi.
İRAN'IN ENDİŞELERİ VE TÜRKİYE'NİN ROLÜ
Khatib'e göre, IKBY'nin giderek daha fazla devlet benzeri bir yapıya kavuşmasının, özerkliğini artırmasının ve Bağdat'tan bağımsız bölgesel siyasi ve ekonomik ilişkiler geliştirmesinin İran'da kaygı yarattığını savundu. Özellikle IKBY'nin İsrail ile ilişkileri ve Kürt milliyetçiliğinin İran'daki Kürt nüfus üzerindeki potansiyel etkileri, Tahran’ın endişelerini artırıyor.
Ayrıca, ABD ve İsrail istihbaratının Irak'ta bulunan İranlı Kürt muhalif gruplarla koordinasyon sağladığı ve bu grupların İran'da karışıklık çıkarılması amacıyla hazırlandığı yönündeki haberleri de dile getirdi. Khatib, İsrail kaynaklarına dayanarak, Beyaz Saray yetkililerinin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a söz konusu planı bildirdiğini ve Erdoğan'ın ABD Başkanı Donald Trump'ı bunun uygulanmasından vazgeçirmeye ikna ettiğini ileri sürdü.
Türkiye'nin Kuzey Irak ile önemli ekonomik ilişkilere sahip olduğunu vurgulayan Khatib, Irak'ın Türkiye'nin üçüncü büyük ihracat pazarı olduğunu kaydetti. Türk şirketlerinin Irak'ta, özellikle de IKBY bölgesinde önemli bir yer tuttuğunu ifade eden Khatib, Türkiye'nin 2023 yılı itibarıyla tükettiği petrolün yaklaşık yüzde 25'ini Kuzey Irak'tan aldığını belirtti.
Enerji ilişkilerinin de Ankara-Erbil hattındaki en önemli unsurlardan biri olduğunu belirten Khatib, Uluslararası Ticaret Odası'nın IKBY'nin Bağdat'tan bağımsız petrol ihracatı kararının ardından bu akışın durduğunu, sonrasında petrol sevkiyatının yeniden başladığını hatırlattı.
Türkiye'nin PKK ile olan ilişkilerinin IKBY'deki siyasi aktörler için de önemli bir unsur teşkil ettiğini vurgulayan Khatib, Ankara'nın IKBY'deki yönetimden PKK'ya karşı yaklaşımını paylaşmasını istediğini ve bu nedenle Erbil ile yakın ilişkiler geliştirmek istediğini belirtti. Türkiye'nin de İran gibi Erbil'in Tel Aviv ile olan ilişkilerinden, Kürt milliyetçiliğinin güçlenmesinden ve bağımsızlık arayışlarından rahatsız olduğunu ifade etti.
Khatib, ancak İran'ın Kuzey Irak ile ilişkilerinin Erbil tarafından müdahaleci ve üstenci bir yaklaşım olarak algılanmakta olduğunu, buna karşın Türkiye ile IKBY arasında daha işbirlikçi bir ilişki olduğunu savundu. Bu çerçevede IKBY'nin Türkiye ile ilişkilerini güçlendirmenin, ABD'nin çekilmesiyle oluşan boşluğu doldurmasına yardımcı olacağını belirtti.
Khatib, Türkiye ile daha yakın bir ilişkinin, İsrail ile yapılacak gizli bir işbirliğinin aksine İran tarafından tolere edilebileceğini öne sürdü. Türkiye ve İran'ın Kuzey Irak konusundaki bazı ortak çıkarlarına da dikkat çeken Khatib, Ankara ve Tahran'ın özellikle komşu ülkelere yönelik Kürt silahlı hareketlerini engellemek amacıyla birlikte hareket etmek istediklerini belirtti.
Ayrıca, Khatib, Amerikan askerlerinin Irak'tan çekilmesinin ardından yalnızca İran'ın nüfuzunun artacağı yönündeki değerlendirmelere karşı bir alternatif senaryonun ortaya çıkabileceğini belirtti. Türkiye'nin Irak'taki etkisinin artmasının ve bunun Tahran tarafından zımni olarak kabul edilmesinin beklenebilir olduğunu ifade etti.
Khatib yazısını, ABD'nin bıraktığı boşluğu İran'ın dolduracağı yönündeki değerlendirmelere dikkat çekerek, “Ankara'nın bir sonraki hamlesine dikkat etmek gerektiğini” belirterek tamamladı.
