Salt'ın yeni sergisi 'Denizaşırı: Özer Kabaş ve Zamanları', sanatçı, eğitimci ve yazar Özer Kabaş'ın (1934–1998) sanat pratiğini ele alıyor. Kabaş, resim, sinema, tiyatro ve tasarım gibi çeşitli alanlarda üretim yapmış olup, Türkiye'nin kültürel tarihinde önemli bir yer edinmiştir.
Sanatçının entelektüel altyapısı, Boğaziçi Üniversitesi'ndeki mühendislik eğitimi ile 1957-1962 yılları arasında öğrenim gördüğü Yale School of Art'ta şekillenmiştir. Bu süreç, ona yapısal analizle ifade özgürlüğünü birleştiren özgün bir perspektif kazandırmıştır. Türk resminde figüratif eğilimlerin öne çıktığı bir dönemde Kabaş, figüratif ve soyut sanat arasındaki katı sınırlamalara kuşku ile yaklaşmıştır.
Sanatçı, özgün bir dil oluşturmanın, kullanılan üsluptan çok bireyin deneyimlerine ve çevresine bağlı olduğunu vurgulamıştır. Kabaş, metinlerinde geliştirdiği “sentez”, “montaj”, “yatay ve dikey etkiler” gibi kavramlarla yerel görsel kültür ile küresel sanat arasındaki etkileşimi tartışmıştır. Sanatı, geleneksel mirası korumak ya da Batı sanatına eleştirel bir bakış açısı ile yaklaşmak olarak değerlendirmemiştir.
Kabaş, sanatın kültür, tarih, coğrafya ve günlük yaşamla sürekli etkileşim içinde olduğunu savunmuştur. Resmin yanı sıra, kurucularından olduğu Urart Sanat Atölyesi'ndeki takı tasarımları ile kısa filmleri de benzer bir düşünsel çerçevede değerlendirilmelidir. 1970’lerden itibaren deniz, emek ve insan ilişkisine odaklanmıştır.
Sanatçı, resimlerinde doğrusal perspektifi reddederek imgeleri üst üste yerleştirmeyi ve doğayla iç içe olmayı tercih etmiştir. Deniz emekçilerini ön plana çıkaran eserlerinde, denizi figürlerin etrafında dolaşan canlı bir varlık gibi kullanmıştır. Dalgalar, gökyüzü ve mitolojik öğeler, animistik bir doğa anlayışının yansımalarını oluşturur.
Homeros'tan Anadolu efsanelerine kadar uzanan öyküler, Kabaş'ın yapıtlarının düşünsel alt yapısını oluştururken, balıkçıların, denizcilerin ve liman işçilerinin dünyası, daha geniş tarihsel ve toplumsal bir çerçeveyi anlamak için anahtar görevi görmüştür. Deniz, sanat pratiğini derinlemesine etkileyerek, sanatçının gündelik yaşamın zorlukları karşısında bir sığınak arayışını ve ifade özgürlüğünü temsil etmiştir.
Eğitimci ve yazar olarak sanat tarihi yazımına ve yeni nesil sanatçıların yetişmesine büyük katkı sunan Kabaş, 1964-1974 yılları arasında Robert Kolej Yüksek Okulu'nda öğretim üyeliği yapmış; Social Hall'un direktörlüğünü üstlenerek kampüsteki kültürel atmosferin gelişiminde önemli bir rol oynamıştır.
1971 yılında yarı zamanlı olarak İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’nde eğitim vermeye başlayan Özer Kabaş, burada Temel Sanat Eğitimi Kürsüsü’nün önemli bir üyesi oldu. Yale Üniversitesi’nde Josef Albers’ten edindiği Bauhaus felsefesini bu kürsüye entegre etti.
Kürsünün kapatılmasının ardından 1985 yılında Resim Anasanat Dalı'nda doçent olarak görev almış, 1990 yılında profesör unvanını kazanmış ve 1998 yılında hayatını kaybedene kadar birçok sanatçının kariyerinde yol gösterici olmuştur. Denizaşırı: Özer Kabaş ve Zamanları, sanatçının 1960’lardan 1990’lara kadar olan eserleri ile akademik alandaki dönüm noktalarını gözler önüne sermektedir.
Sergide, sanatçının resimlerinin ve özgün baskılarının yanı sıra Urart Sanat Atölyesi’nde ürettiği takılar, 1967 yılında çekilen İstanbul Hatırası adlı filmi, Marmara Adası’nda sanatçı Altan Gürman ile gerçekleştirdiği belgesel film ile Salt Araştırma Özer Kabaş Arşivi’nden elde edilen belgeler de yer almaktadır.
Ayrıca, sanatçının farklı dönemlerde kesiştiği Mehmet Güleryüz, Fatma Tülin ve Sedat Pakay gibi sanatçıların eserlerinden de bir seçki sergiye dahil edilmiştir. Salt Beyoğlu’nun ikinci ve üçüncü katlarını kapsayan sergi, Kabaş’ın sanatın çeşitli alanlarına olan ilgisini, sanat eğitimine yaklaşımını ve kültürel çerçevede yaptığı katkıları gözler önüne sermektedir.
GARANTİ BBVA TARAFINDAN DESTEKLENEN ÇALIŞMALAR
Sergi, uzun süreli bir arşiv ve araştırma çalışmasının bir sonucu olarak Garanti BBVA tarafından hayata geçirilen Salt’ın Özer Kabaş’ın sanatsal ve entelektüel mirasını belgelemeye yönelik 2022’de başlattığı girişimlerin üç ana eksende gelişmesiyle şekillendi.
Kabaş’ın 1966 ile 1997 yılları arasında yazdığı teorik metinler, makaleler ve sanat eleştirileri, Sentez ve Montaj: Özer Kabaş Yazıları adıyla derlenerek hem dijital hem de basılı formatta yayımlandı. Sanatçının eserleri, akademik çalışmaları ve kişisel belgeleri bir araya getiren Özer Kabaş Arşivi, Salt Araştırma bünyesinde dijitalleştirilerek çevrimiçi olarak erişilebilir hale getirildi.
HİSAR KISA FİLM YARIŞMASI ÜZERİNE PROJE
Ayrıca, Kabaş’ın danışmanlık yaptığı Robert Kolej Sinema Kulübü tarafından 1967-1970 yılları arasında düzenlenen Hisar Kısa Film Yarışması üzerine büyük ölçekli bir arşiv ve araştırma projesi başlatılmıştır. Bu proje, gösterimler ve tartışmalar eşliğinde sürdürülmekte olup, sonuçları e-yayın formatında sunulacaktır. Sergiye bağlı olarak çeşitli kamu programları gerçekleştirilecek.
Bu kurumsal birikimin bir devamı niteliğindeki retrospektif sergi kapsamında söyleşiler, film gösterimleri ve paneller düzenlenecektir. Söz konusu etkinliklerin ilki, şair ve çevirmen Cevat Çapan’ın katılımıyla 30 Eylül Çarşamba günü saat 18.30’da Salt Beyoğlu’nda Açık Sinema alanında yapılacaktır. Tuğçe Kaplan ve Vasıf Kortun’un programladığı sergi, 14 Mart 2027 tarihine kadar Salt Beyoğlu’nda ücretsiz olarak gezilebilecektir.
Sergi ile ilgili kamu programları hakkında daha fazla bilgiye saltonline.org ve Salt’ın sosyal medya hesaplarından ulaşılabilecektir.
