2019 yılında Tarım ve Orman Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı arasında imzalanan ortak protokol kapsamında başlatılan "Okul Gıdası Logosu" uygulaması, çeşitli ertelemelerin ardından nihayet hayata geçiriliyor. Bakanlıkların, sürecin sağlıklı bir şekilde ilerlemesi adına yürüttüğü uzun süredir devam eden çalışmalar, yeni eğitim-öğretim yılının başlamasıyla birlikte uygulamanın devreye girmesini sağladı.
Bu uygulama, Türk Böbrek Vakfı'nın sağlıklı beslenmeyi teşvik etme konusundaki destekleriyle güçlendirildi. Vakıf, ülkemizde böbrek sağlığının korunmasında kritik bir rol üstleniyor ve uygulamanın sivil toplumdaki en büyük destekçilerinden biri olarak yer alıyor. Yeni eğitim-öğretim yılının başlamasıyla, okul kantinlerinde öğrencilerin satın aldığı gıda ürünlerine yönelik yeni bir dönem başlayacak.
Ambalajlı gıdaların, "Okul Gıdası Logosu" ile birlikte belirlenen besin kriterlerine uygunluğunun daha kolay anlaşılması ve öğrencilerin sağlıklı ürünlere erişebilmesi hedefleniyor. Uygulama, şeker, tuz ve yağ oranları gibi besin değerleri açısından belirlenen kriterleri karşılayan ürünlerin okul kantinlerinde satışını sağlayacak.
İlk etapta, 675 ürün "Okul Gıdası Logosu" alarak raflarda yer alacak. 2024 – 2025 eğitim-öğretim yılında, Türkiye genelinde örgün eğitim alanında 17 milyon 956 bin 523 öğrencinin eğitim göreceği öngörülüyor. Bu dönemde, 1 milyon 187 bin 409 öğretmen görev yapacak ve 74 bin 40 okul hizmet verecek.
Ülke genelindeki bu büyük yapı, çocukların gün içinde tükettiği gıdaların önemini vurgulamakta. Bu durum, bireysel bir tercih olmanın ötesine geçerek toplum sağlığını doğrudan etkileyen kritik bir mesele haline geliyor. Basın toplantısında Tarım ve Orman Bakanlığı'ndan Gıda Kodeks ve Yem Mevzuatı Daire Başkanı, Selim Kaplan, güvenilir gıdaya ulaşmanın temel görevlerinden biri olduğunu belirtti.
Kaplan, "Yeterli ve dengeli beslenmeye katkı sağlamak amacıyla birçok projeye imza atıyoruz. Bu projede de okul çağındaki çocuklarımız için üç bakanlık olarak birlikte çalışıyoruz. Ancak bu çabalar tek başına yeterli değil, aynı zamanda evlerde ve ebeveynlerde büyük sorumluluklar bulunuyor.
Gıda okur-yazarlığı konusunda bilinçlendikçe daha doğru ve bilinçli tercihler yapılabilecektir," diye ekledi. Beslenmede yeterlilik ve dengelilik, temel gıda maddelerinin tüketimi ile sağlanmalıdır. Vücudun tüm besinlere ihtiyacı olsa da önemli olan bunları dozunda ve dengeli bir şekilde tüketmektir.
Bu süreç, her şeyden önce aileden başlatılmalıdır. Okul ortamında çocukların gıdaya erişimi yalnızca eğitim kurumlarıyla sınırlı kalmıyor; marketlerde de bu ürünlere ulaşabilecekleri belirtiliyor. 'Okul gıdası logosu' uygulamasının yanı sıra, çocuklarda gıda okur-yazarlığı bilincinin geliştirilmesinin önemi vurgulanıyor. Mevcut mevzuat ve projelerin sadece bu logoyla ilgili olmadığını da eklemek gerekiyor.
İçme sütleri konusundaki tebliğin değişmesi bekleniyor. Bu kapsamda, şeker oranının azaltılması ve yapay aroma yerine organik kaynaklı aromaların kullanılması sağlanacak. Ek olarak, tam buğday unu kullanımının teşvik edilmesi amacıyla çeşitli projeler üzerinde çalışılmakta.
Tam buğday ekmeği kampanyası, çeşitli bakanlıklar ve kurumlardan destek almakta. Bu uygulama, ilk olarak Konya'da başlatıldı ve ilerleyen günlerde Türkiye genelinde 81 ilde ve kamu kuruluşlarında hayata geçirilecek. Ekmek tüketimi gereken durumlarda, ekşi mayalı tam buğday ekmeğinin tercih edilmesi öneriliyor.
TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI'NIN MOBİL UYGULAMASI TANITILDI
Tüm Türkiye'de, Halk Ekmek müdürlükleri aracılığıyla bu çalışmanın yaygınlaştırılması hedefleniyor. Gıda güvenliği konusunda önemli bilgiler veren Tarım ve Orman Bakanlığı, Gıda Kontrol Genel Müdürlüğü’nden Selim Kaplan, bakanlık tarafından kullanıcıların e-devlet şifreleriyle erişebileceği 'Güvenli Gıda' isimli mobil uygulamanın tanıtımını gerçekleştirdi. Bu uygulama, marketlerin denetimi, ürün içeriklerinin kontrolü ve şikayet mekanizması gibi birçok işlemi kapsıyor.
Uygulama sayesinde, vatandaşlar kendi denetimlerini yaparak, doğrudan bakanlıkla iletişime geçebilir ve şikayetlerini iletebilir. Türk Böbrek Vakfı Başkanı Timur Erk, bu uygulamanın böbrek sağlığını koruma amacını gütmekte olduklarını vurguladı. Erk, toplum sağlığı açısından da önemli işler yürütüldüğünü ve bu uygulamanın büyük bir değişim sağlayacağını ifade etti.
Ayrıca, proje için değerli bakanlar ve bürokratlara teşekkür etti. Vakıf başkanı, okul gıdası konusunun yalnızca kantinlerde satılan ürünlerle sınırlı kalmadığına dikkat çekerek, çocukların gelecekteki sağlık durumlarının, kazanacakları sağlıklı beslenme alışkanlıkları ile doğrudan ilişkili olduğunu belirtti. Erk, okul gıdası logolu ürünlerin yalnızca kantinlerde değil, marketlerde de büyük önem taşıdığını sözlerine ekledi.
Aşırı tuz ve şeker alımının yanı sıra sağlıksız beslenme ile hareketsizlik, obezite, hipertansiyon ve diyabet gibi sağlık sorunlarını tetikleyerek böbrek sağlığını da tehdit etmektedir. Bu durumun çocukların sağlıklı bir şekilde büyümeleri açısından son derece önemli olduğunu ifade eden Timur Erk, "güvenilir gıda" anlayışının yalnızca hijyenle sınırlı olmadığını belirtti.
Erk, tanımlanan güvenilir gıdaların; içeriklerinin bilinirliği, doğru etiketlenmesi, düzenli denetimlerin yapılması ve insan sağlığını koruması gerektiğini söyledi. Çocukların satın aldıkları ürünlerin içerdiği şeker, tuz veya yağ oranlarını tek başlarına incelemelerinin beklenemeyeceğini vurgulayan Erk, bu alanda kamu kuruluşları, üreticiler, okullar, eğitimciler, yerel yönetimler ve toplumsal kuruluşların sorumluluk paylaşımı gerektiğini açıkladı.
Son olarak, işlenmiş tüm paketli gıdaların içerik etiketlerinin tüketiciler tarafından kolayca anlaşılabilir ve değerlendirilebilir olmasının önemi üzerinde durdu.
TÜKETİCİLER İÇİN SAĞLIKLI SEÇENEKLER
Türk Böbrek Vakfı Diyetisyeni Gökçen Efe Aydın, okul kantinlerinde öğrencilere sunulacak sağlıklı ürünler üzerine değindi.
"Okul Gıdası Logosu" çerçevesinde öne çıkan seçenekler arasında; mevsime uygun taze meyveler, çiğ olarak yenebilen sebzeler, en fazla 30 gramlık kuru meyve porsiyonları, tuzsuz kuruyemişler, 250 ml’ye kadar taze sıkılmış meyve ve sebze suyu, süt, yoğurt, ayran, peynir çeşitleri, tam buğday ekmeği, yumurta, içme suyu, doğal mineralli su ve şekersiz sakız gibi ürünler bulunuyor.
Aydın, çocukların meyveleri doğrudan yemelerinin, meyve suyu içmekten daha iyi bir seçim olduğunu da belirtti. Kuru meyve ve kuruyemişlerde ise 30 gramlık porsiyonların kontrol altında tutulmasının önemine değindi.
SAĞLIKSIZ ÜRÜNLERE ERİŞİM SINIRLANACAK
Yeni uygulama ile, çocukların sağlıklı beslenmelerine zarar verebilecek ürünlerin okul ortamında mevcut olmasının önüne geçilmesi hedefleniyor. Bu bağlamda; enerji içecekleri, gazlı ve kolalı içecekler, aromalı içecekler, kızartmalıklar, cipsler, şekerlemeler, çikolatalar, kremalı veya çikolata dolgulu kekler, bisküviler, hamur tatlıları, çiğ köfte ve tatlandırıcı içeren besinler okul gıdası kapsamına alınmıyor.
Aydın ayrıca, tuz oranı düşük olsa bile tuzlu krakerlerin de okul kantinlerinde yer almaması gerektiğini ifade etti.
BESLENME ÇANTASI VE KAHVALTI
Okul kantinlerindeki düzeltmelerin yanı sıra, öğrencilerin evlerden getirdikleri beslenme çantası da sağlıklı bir beslenme sisteminin önemli bir bileşeni olarak değerlendirilmektedir. Öğrencilerin okuldan önce kahvaltı yapmaları gerektiğinin altını çizen Aydın, ilkokul çağındaki çocukların evden sağlıklı beslenme çantası götürmesinin teşvik edilmesini önerdi.
Kuru meyve, tuzsuz kuruyemiş, süt ve tam buğday ekmeğiyle hazırlanmış peynirli sandviçler, ev yapımı köfte ve ayran, taze meyve, süt ve kuruyemiş gibi sağlıklı seçeneklerin çocukların beslenme çantalarında yer alabileceğini vurguladı.
Türk Böbrek Vakfı, okul gıdası uygulamasının yalnızca çocukların mevcut beslenme alışkanlıkları üzerinden değil, aynı zamanda ileride karşılaşabilecekleri kronik hastalıkların önlenmesi açısından da önemli olduğunu belirtiyor.
Çocukluk döneminde edinilen beslenme alışkanlıklarının yaşam boyunca etkili olabileceği vurgulanırken, daha az tuz ve şeker tüketimi, yeterli su alımı, dengeli bir diyet ve aktif bir yaşam tarzının küçük yaşlarda kazandırılmasının sağlıklı yaşam için kritik olduğu ifade ediliyor.
OKUL GIDASI LOGOSU VE GÜVENİLİR GIDA UYGULAMASI
Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından oluşturulan “Güvenilir Gıda” mobil uygulaması ile “Okul Gıdası Logosu”nun yanı sıra, paketli gıdaların ön yüz etiketlerine yönelik yeni düzenlemelerin, tüketicilerin daha bilinçli tercihler yapmasına yardımcı olması amaçlanıyor.
Yeni eğitim-öğretim döneminde hayata geçirilmesi planlanan sistem, milyonlarca öğrencinin her gün gittiği okul kantinlerini sağlıklı beslenme açısından yeniden göz önüne getirirken, çocukların sağlıklarının korunmasında aileler, okullar, kamu kuruluşları ve üreticilerin ortak sorumluluğunu da ön plana çıkarıyor.
