Yenidoğan döneminde başlayan "anne yanı" deneyimi, zamanla çocukların ebeveynleriyle birlikte uyumaya devam etmesine yol açıyor. Ebeveynler, emzirme sürecinin getirdiği konfor nedeniyle bu durumu sürdürebiliyor. Bu durum, çocukların ayrılık kaygısı veya ebeveynlerin hissettiği huzur gibi duygusal nedenlerle de destekleniyor.
Fiziksel bir ihtiyacın doğurduğu bu yakınlık, zamanla derin bir bağa dönüşüyor. Ancak, bu alışkanlığın ne kadar doğru olduğu tartışma konusu. Ebeveynlerin çoğu, yakınlarını yargılayan bir çevre ile karşı karşıya kalıyor.
Uzmanlar, 9 aydan itibaren çocukların kendi odalarında uyumasını ve desteksiz uyumalarını savunurken, birlikte uyumanın güven ve bağlanma üzerinde olumlu etkileri olduğu görüşünde olanlar da bulunuyor. Bu bağlamda "Çocuğumla birlikte uyumak doğru mu?" sorusu, tarihsel açıdan modern hayatın bir sorunu olarak karşımıza çıkıyor.
Geleneksel olarak, çocuklarla birlikte uyumak birçok kültürde yaygın bir uygulama iken, Batı dünyasında sanayileşme ile birlikte bağımsızlık ve özgüven anlayışı ön plana çıktı. Batı kültüründe çocukların erken yaşta kendi odalarında uyuması, onların daha bağımsız bireyler olmalarına yardımcı olacağı düşünülüyor. Ancak bu durum, mahremiyet ihtiyacı ve ani bebek ölümü gibi sağlık endişeleri gibi tabularla da şekilleniyor.
Günümüzde yapılan araştırmalar, ebeveynlerin uyku alışkanlıkları ve kararlarının, yani bu kararların bilinçli bir tercihle mi yoksa zorunluluktan mı alındığının, uyku kalitesini etkilediğini ortaya koyuyor. Bu nedenle, geleneksel uyuma alışkanlığı ile modern yaşamın bağımsızlık beklentisi arasındaki denge, çocukların ruh sağlığı ve aile içindeki dinamikler açısından önemli bir mesele olarak ön plana çıkıyor.
Bu konuyla ilgili olarak, Klinik Psikolog Ayşegül Nezor'a danıştım. Nezor, birlikte uyumanın psikolojik açıdan tek bir doğru olmadığını belirtiyor. Bebeklerin ve küçük çocukların ebeveynleriyle birlikte uyumasının, onların ruhsal gelişimleri üzerinde nasıl bir etki yarattığını araştırmak önemli bir konu olarak karşımıza çıkıyor.
Uzmanlar, bebeklerin güvenli bir uyku deneyimi yaşamaları için, en az ilk altı ay boyunca ebeveynleriyle aynı odada, ancak kendi yataklarında uyumalarının önerildiğini belirtmektedir. Bu yaklaşım, bebeğin yakınlık ihtiyacını karşılamanın yanı sıra, aynı yatağı paylaşmanın getirebileceği fiziksel riskleri de azaltmaktadır.
Çocuğun kendi yatağına geçişi için belirli bir yaş sınırı yoktur; ancak özellikle 2-3 yaş döneminde gelişen özerklik becerileri, çocuğun kendi uyku alanını benimsemesi açısından kritik bir rol oynamaktadır. Bu süreçte çocuk, günlük yaşamında daha fazla bağımsızlık sergilemeye, kendi tercihlerini dile getirmeye ve ebeveyninden ayrı bir birey olduğunu keşfetmeye başlar.
Ancak birlikte uyuma durumunun psikolojik açıdan herkes için geçerli tek bir doğru olmadığını vurgulamak önemlidir. Dolayısıyla, kendi yatağında uyuyabilmenin de gelişimsel sürecin bir parçası olduğu kabul edilmektedir. Bununla birlikte, burada önemli olan nokta, çocuğun gelişimsel özellikleri ve duygusal ihtiyaçları dikkate alınarak, aşamalı bir geçiş sürecinin planlanmasıdır.
"Annenin çocuğundan ayrı uyumakta zorlanması, çocuğun bağımsızlaşma çabalarına istemeden müdahale etmesine yol açabilir" ifadeleriyle ebeveynlerin çocuklarıyla birlikte uyuma kararını alırken dikkate alması gereken kriterler ortaya konmaktadır. Hangi durumlarda bu alışkanlığın ebeveynler veya çocuk için sağlıksız bir bağımlılığa dönüşebileceği de önemli bir konudur. Birlikte uyumanın psikolojik etkilerini değerlendirirken, bağlanma ile bağımlılık arasındaki farkların anlaşılması gerekmektedir.
Güvenli bağlanma, çocuğun ebeveyninden tamamen ayrılmak değil, ihtiyaç duyduğunda ebeveynine ulaşabileceğini bilerek çevresini keşfedebilmesidir. Çocuğun bağımsızlaşması, ebeveyniyle kurduğu güvenli ilişkiyle çelişmez; aksine bu ilişki tarafından desteklenen bir gelişimsel kazanımdır. Ebeveynle birlikte uyuma durumu tek başına güvensiz bağlanma ya da bağımsızlaşma güçlüğü olarak değerlendirilmemelidir.
Ancak, eğer çocuk ebeveyninin fiziksel varlığı olmadan uykuya dalamıyor ve bu durum giderek artan bir kaygıya yol açıyorsa, uyku alışkanlıklarının yeniden gözden geçirilmesi gerekir. Burada üzerinde durulması gereken bir diğer konu ise birlikte uyumanın kimin ihtiyacını karşıladığıdır. Bazen ebeveynler, çocuklarının kendilerinden ayrılmakta zorluk çektiğini düşündüğünde, aslında bu kaygıyı kendileri de yaşıyor olabilirler.
Özellikle annenin, çocuğuyla ayrı uyumakta zorlanması, çocuğun bağımsızlaşma çabalarına istemeden engel olabilmektedir. Örneğin, çocuk kendi yatağında uyumaya hazırken, annenin yalnız kalma endişesi veya çocuğuna bir şey olacağına dair kaygıları, birlikte uyuma alışkanlığının devam etmesine yol açabilir. Araştırmalar, annelerin ayrılık kaygısı ile çocukların gece uyanmaları ve uykuya geçiş güçlükleri arasında bir ilişki bulunduğunu ortaya koymaktadır.
Ebeveynin kendi kaygısını azaltmak için çocuğun sürekli yanında kalması, zor durumlarla başa çıkabilme becerilerinin gelişimini zorlaştırabilir. Çocuk, zamanla sakinleşmek veya uykuya dalmak için ebeveyninin fiziksel varlığına ihtiyaç duyduğunu düşünebilir. Özellikle ayrılık kaygısı yaşayan çocuklarda, kaygıyı azaltmak amacıyla sürdürülen bazı ebeveyn davranışlarının uzun vadede kaygının devam etmesine neden olduğu bilinmektedir.
Bu bağlamda ebeveynlerin, yalnızca çocuklarının ayrılmaya ne derece hazır olduğunu değil, kendi ayrılığa dair tutumlarını da dikkate alması önem taşımaktadır. Çocuğun kendi yatağında uyumaya başlaması, bir kopuş olarak değil, gelişimsel bir geçiş olarak değerlendirilmelidir. Bunun yanı sıra, birlikte uyuma alışkanlığı sürdüğünde ebeveynler, bu süreçte hem partnerlik hem de ebeveynlik rollerini nasıl dengede tutacağını düşünmelidir.
Eğer birlikte uyuma alışkanlığı nedeniyle çiftlerin birbirlerine ayırdıkları zaman belirgin şekilde azalırsa ya da eşlerden biri kendini dışlanmış hissederse, bu düzenin yeniden gözden geçirilmesi gereklidir. Çocuğun güven ihtiyacını karşılarken çift ilişkisinin duygusal gereksinimlerini gözetmek birbirine zıt sorumluluklar değildir. Ebeveynler, çocuklarının gelişimsel ihtiyaçlarını gözetirken birlikte geçirecekleri zaman, iletişim ve yakınlığı da bilinçli bir şekilde koruyabilirler.
Dolayısıyla ebeveynlerin hem partner hem de anne-baba rollerini dengede tutabilmeleri için çocuklarının ihtiyaçları kadar kendi ihtiyaçlarını da ifade edebilmeleri önemlidir. Ebeveynlerin birlikte uyuma alışkanlığından çocukların kendi odalarında uyumasına geçiş yaparken, her iki tarafın da travma yaşamadan, sağlıklı bir şekilde bu süreci yönetmesi gerekmektedir.
Çocuğun kendi odasında uyumaya başlaması, sadece bir uyku alışkanlığının değiştirilmesi olarak değil, aynı zamanda çocuğun gelişimsel özelliklerinin ve duygusal ihtiyaçlarının göz önünde bulundurulduğu bir süreç olarak değerlendirilmelidir. Burada amaç, çocuğun ebeveyninden bir an önce ayrılmasını sağlamak değil, kendisini güvende hissederken bağımsız uyku becerilerini geliştirmesine destek olmaktır.
Bu nedenle geçişin, çocuğun yaşına, mizacına ve ayrılığa verdiği tepkilere göre planlanması önem arz etmektedir. Özellikle uzun zaman ebeveynleriyle uyuyan çocuklarda ani değişiklikler yerine kademeli bir geçiş tercih edilebilir. Örneğin, başlangıçta ebeveynin çocuğun odasında uykuya dalana kadar yanında kalması, ilerleyen günlerde bu desteğin yavaş yavaş azaltılması ve çocuğun kendi yatağında uyumaya alışmasına yardımcı olunması mümkündür.
Uyku öncesi kitap okumak, sakin zaman geçirmek ve düzenli rutinler oluşturmak, çocukların uykuya dalma süreçlerini destekleyebilir. Ebeveynler, çocuklarının ayrı uyumaya geçişleri sırasında ağlaması veya yanlarında kalma isteği gibi tepkilerle karşılaştıklarında, çocuklarının olumsuz etkilenebileceğinden endişelenebilirler. Ancak bu tür tepkilerin, çocuğun travmaya uğradığı anlamına gelmediği önemlidir.
Çocuğu korkutmak, cezalandırmak ya da duygusal ihtiyaçlarını sürekli yoksun bırakmak, sağlıklı bir geçiş yöntemi sayılmaz. Bu nedenle, sağlıklı bir geçişin temeli, çocuğun duygularını anlama, gelişimsel seviyesine uygun yaklaşımlarda bulunma ve ebeveyn desteğinin tutarlılığını sağlama üzerine kurulmalıdır. Amaç, çocuğun hiç zorlanmaması değil, yaşadığı zorlanma ile başa çıkabilmesi için gereken güveni ve desteği sunmaktır.
REFERANSLAR
Sarah P Kruse, Levita D Souza, Hannah G G Tuncer, Sandra E Stewart. "Sources of attitudes towards parent–child co‐sleeping and their effects: A systematic scoping review". Şuradan alındı: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11659088/ (04.06.2024).
