İngiltere'deki bilim insanları, genellikle çöpe atılan meyve ve sebze kabukları ile saplarının sağlık açısından fayda sağlayabileceğini belirtti. BBC'nin haberine göre, bu araştırmacılar, söz konusu artıkların beslenmede göz ardı edilen önemli bir lif kaynağı olduğunu vurguladı.
Özellikle karpuz kabuğu, ananasın orta kısmı ve bal kabağı çekirdekleri gibi gıda maddelerini içeren "kökten uca tüketim" alışkanlığının benimsenmesi gerektiği ifade ediliyor. Yetişkinlerin önemli bir kısmı yeterli miktarda lif tüketmiyor. Resmî verilere göre, bağırsak sağlığı açısından lifin yararları bilinse de, yetişkinlerin yalnızca yüzde 4'ü önerilen günlük 30 gram lif tüketimine ulaşabiliyor.
Lif, sindirime yardımcı olmanın yanı sıra, kişilerin daha uzun süre tok hissetmesini sağlıyor ve kalp hastalığı ile bağırsak kanseri riskini azaltma potansiyeline sahip. Araştırmacılara göre, meyve ve sebzelerin kabukları, iç kısımlarından daha fazla lif içermektedir. Örneğin, kiviyi kabuğuyla yemek, kabuğu soyulmuş kiviye göre yüzde 50 daha fazla lif alınmasını sağlıyor.
King’s College London'dan araştırmacılar, pancar, dolmalık biber, brokoli, bal kabağı, karnabahar, kereviz kökü, kıvırcık lahana, rezene, kivi, pırasa, ananas ve karpuz gibi 12 çiğ ya da taze besin maddesini analiz etti. Araştırma sonuçları, genellikle çöpe atılan birçok gıda kısmının, insanların normalde tükettiği kısımlardan daha fazla lif içerdiğini ortaya koydu.
Örneğin, 100 gram karpuz kabuğu 2,10 gram lif barındırırken, bal kabağı kabuğu ve çekirdekleri 9,25 gram lif içeriyor. Ananasın kabuğu ve orta kısmı, meyvenin etli bölümünden beş kat daha fazla lif sunuyor. Brokolinin sapları da lif içermekte, ancak bu miktar çiçekli kısımlarından biraz daha az.
Lif, bağırsak sağlığının düzgün çalışması için gereklidir ve kabızlık gibi sorunların önlenmesine yardımcı olur. Araştırmayı yürüten Dr. Rachel Gibson, bulguların insanların önemli miktarda lifi çöpe attığını gösterdiğini söyledi. Gibson, "Bu yalnızca besin değeri açısından bir kayıp değil, aynı zamanda ekonomik bir kayıp.
Aslında parasını ödediğiniz ürünün önemli bir bölümünü çöpe atıyorsunuz," dedi. King’s College London, üniversite yemekhanesinde kökten uca tüketim yaklaşımını deneyerek, muz kabuğuyla yapılan köri gibi yemekler sundu. Araştırmacılar, evde de kiviyi kabuğuyla yemek, brokoli saplarını sebzeli yemeklerde kullanmak veya dolmalık biber çekirdeklerini yemeklere eklemek gibi önerilerde bulunuyor.
Pişirme sürecinin lif oranını etkileyebilmesine rağmen, genellikle lifin tamamını ortadan kaldırmadığı görülmektedir. Buhar ile pişirme, mikrodalga ile ısıtma veya kısa süreli soteleme, besin değerini korumanın en etkili yolları arasında sayılmaktadır.
İNSANLARIN YENİ YÖNTEMİ DENEMEKTE ÇEKİNCELERİ VAR
Gibson, bu yöntemlerin amacının mükemmel bir beslenme sağlamak olmadığını vurguluyor. “İnsanları tatsız yiyecekleri tüketmeye ikna etmek de hedeflenmiyor. Asıl amaç, şimdiye kadar atılmaya alıştığımız gıda parçalarının değerini ortaya koymaktır” ifadesini kullandı.
Bununla birlikte, bazı bireylerin bu yeni yaklaşımı denemekte tereddüt yaşayabileceğini de ifade etti. Üniversitenin yemekhanesinde yapılan çalışma sırasında, bazı katılımcılar bu yeni yemeklere dair endişelerini paylaştı. Dokuz haftalık deneme süresince, “kökten uca tüketim” felsefesi doğrultusunda hazırlanan yemekler, üniversitenin günlük sıcak yemek satışlarının üçte birini kapsadı.
Ancak, bu yemekleri seçenlerin, geleneksel menüden yemek alanlara göre tabaklarındaki yemeği tamamlama olasılığı daha düşük kaldı.
DİYETİSYENLERDEN ÖNERİLER
İrritabl bağırsak sendromu (IBS) üzerine uzmanlaşmış diyetisyen Kirsten Jackson, sebzelerin ve meyvelerin iyice yıkanması şartıyla bu yöntemlerin faydalı olabileceğini belirtti. Jackson, ananasın merkez kısmının smoothie’lere eklenmesini önerirken, sert kabukların tüketilmemesi gerektiğini vurguladı. Bazı sebze saplarının daha iyi tüketilebilmesi için pişirilmesi ya da ince doğranması gerektiğini de sözlerine ekledi.
Jackson, “Brokoli sapı bu akşamki yemeğe uygun değil diye atılmamalı. Onu doğrayıp dondurabilirsiniz, başka bir gün çorbaya veya sebzeli bir yemeğe ekleyin” dedi. Ayrıca, şişkinliği önlemek için lif alımının yavaş yavaş artırılmasını önerdi ve irritabl bağırsak sendromu olan bireylerin lifin toleransında zorluk yaşayabileceğini belirtti.
KESİNLİKLE TÜKETİLMEMESİ GEREKEN BESİNLER
British Nutrition Foundation, bazı gıdaların kesinlikle yenmemesi gerektiğini açıkladı. Özellikle yeşil patatesler ve ravent yaprakları zehirli bileşikler içermektedir. Ayrıca, sert saplar ve çekirdekler küçük çocuklar için uygun olmayabilir.
